سۆران

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ســـــۆران
SORAN
(صدیق) لەسەرەدەمی حکومەتی بەعس
شار
وێنەیەکی چیای زۆزک و گەڕەکی بەرخوودان و دیانای سۆران
وێنەیەکی چیای زۆزک و گەڕەکی بەرخوودان و دیانای سۆران

ھەڵەی لوا لە مۆدیوول:Location_map لە ڕیزی 502:Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Kurdistan" does not exist.جێگەی لە کوردستاندا

ســـــۆران is located in Iraq
ســـــۆران
ســـــۆران
جێگەی لە عێراقدا
پۆتانەکان: 36°39′N 44°32′E / 36.650°N 44.533°E / 36.650; 44.533پۆتانەکان: 36°39′N 44°32′E / 36.650°N 44.533°E / 36.650; 44.533
وڵات کوردستان
 عێراق
قەزا (شارستان)قەزای سۆران
دامەزرێنەرپاشای گەورە (پاشا کوێرە)
ھۆکاری ناونرانپاشای میرنشینی سۆران
دەسەڵات
 • جۆرئەنجومەن-بەڕێوەبەرایەتی
 • قایمقامکرمانج عێزەت
ڕووبەر
 • سەرجەم٨٠٩٬٦١٦ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣١٢٬٥٩٤ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی٦٨٠ مەتر (٢٬٢٣٠ فووت)
ژمارەی دانیشتووان (٢٠٠٧
(بە پێی Gol COSIT))
 • سەرجەم١٢٥،٠٠٠[١]
٠٦٦٠٦٦

سۆران شارێکی کوردستانە، دەکەوێتە ١١٥ کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێر. ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٢٥ ھەزار کەس دەخەمڵێنرێت. سۆران ئێستا ناوەندی کارگێڕی قەزاکانی چۆمان، مێرگەسۆر و ڕەواندزیشە لەھەمانکاتدا.

مێژوو[دەستکاری]

ناوی سۆران لە میرنشینی سۆرانەوە ھاتووە، لە ساڵەکانی ١٨٣٠میر محەممەد یان پاشا کۆرە حکومڕانی میرنشینەکە تۆپخانە و سکەی پارەی لێداوە بەھیوای دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆ، کە پایتەختەکەی شاری ڕەواندز بووە، بەڵام لەلایەن عوسمانیەکانەوە لەناوبراوە. شاری سۆران دەرەنجامی سیاسەتە شۆڤێنییەکانی حکومەتی بەعسی عێراق درووستیکرد. بەھۆی ڕاگواستنی گوندەکانی ناوچەکە و کۆکردنەوەیەیان لە کۆمەڵگا گەمارۆ دراوەکاندا، ساڵی ١٩٨٠ کراوە بە قەزا و ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵی ١٩٩١تەنھا ٥ ھەزار کەس بووە، بەڵام ئێستا بەپێێ ئامارە ناڕەسمییەکان ژمارەی دانیشتووانی ١٢٥٠٠٠ کەسە.

چەند پیاوێکی بەتەمەنی سۆران لە مزگەوتی ئیمامی شافیعی گەڕەکی دیانا چاوەڕێی نوێژی هەینی دەکەن

ئەمروو قسەکردن بە زمانی فارسی لە دەڤەری سۆران بەتایبەتی لە فەرمانگە و دامەزراوەکانی ئەو شارە رەواجی ھەیە.[٢][٣]

شارەی سۆران لە باکووڕی ڕۆژاوا و لەسەر چیای برادۆستەوە

ھەڵکەوتەی جوگرافی و کەش و ھەوا[دەستکاری]

دەکەوێتە نێوان کێوە بەرزەکانی کۆڕەک لەرۆژھەڵات و گۆرەز و حەسەن بەگ لە باکوور و برادۆست لە ڕۆژاوا لە باشوریشیەوە کێوی ھەندرێن ھەڵکەوتووە، دەکەوێتە سەر رێگای ھاملتۆن لە ھەولێرەوە بۆ حاجی ئۆمەران دەڕوات و لە ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٣٠ لەلایەن ئەندازیار ھاملتۆنەوە دروستکراوە. سنوری سۆران دەکەوێتە باکوری رۆژھەڵاتی ھەولێرەوە بەدووری ١٢٠ کم. لەباکورەوە سنوری قەزای سۆران دراوسێیە لەگەڵ وڵاتی تورکیا و قەزای مێرگەسۆر، لە رۆژھەڵاتەوە ھاوسنورە لەگەڵ قەزای چۆمان، لە باشوریشەوە لەگەڵ قەزای ڕەواندز پشدەر ھاوسنورە، قەزای شەقڵاوەش دەکەوێتە خۆرئاواوەیەوە. ئاو و ھەوای سۆران زستانی باراناوییە و ھاوینان گەرم و شێدارە، لەزستاناندا بەڕێژەیەکی مامناوەند بەفری لێدەبارێت وەرزی بەھاریشی پڕ بارانە. ھەر دوو ڕووباری شێخی کەلە رۆژھەڵاتی کوردستان و کوێستانەکانی باڵەکایەتییەوە ھەڵدەقوڵێت، برادۆست کەلە کوێستانەکانی برادۆست و باکووری کوردستانەوە ھەڵدەقوڵێت بە سنووری قەزای سۆراندا تێدەپەڕن و دەڕژێنە زێی گەورەەوە.

کشتووکاڵ و ئاژەڵداری[دەستکاری]

قەزای سۆران ناوچەیەکی کشتووکاڵییە، رووبەری گشتی قەزای سۆران ٨٠٩٦١٦ دۆنمە، کە ٧٣٧٥٤٤ دۆنم بە کەڵکی چاندن و کشتووکاڵی دێت، جگە لە دانەوێڵە باخی سێو، ھەرمێ، ھەڵوژە، توو، ھەنار، ھەنجیرو ترێ لێدەڕوێنرێت، ھەروەھا دارگوێز و سپیندار لێدەڕوێنرێت، قەزوان، بەڕو، بڵالوک، کرۆسک، گۆیژ، رێواس و کوارگ بە خۆڕسکی دەڕوێن. ڕێژەیەکی بەرچاو ئاژەڵی کێوی لە ناوچە شاخاوییەکانی سۆراندا ھەن، وەک: گورگ، ورچ، کەمتیار، کوڕە بەشەو، سیخور، سمۆرە، مار، پشیلەی کێوی، بزنی کێوی و بەراز، ئاژەڵێ ماڵی وەک: مانگا، بزن، مەڕ، کەر، ئەسپ، ئێسترو پەلەور بەخێو دەکرێن.

گەشتوگوزار[دەستکاری]

قەزای سۆران ناوچەیەکی دڵڕفێن و دڵگرە لە ھەموو روێکەوە، گەشت گوزاری قەزای سۆران بەناوبانگە بە ھەوارگەکانی جوندیان، بێخاڵ و تاڤگەی گەلی عەلی بەگ، ھەروەھا ھەوارگەکانی بناری حەسەن بەگ، بێرمە ساردو بێرۆیان.

ژێردەستە ئیداریەکان[دەستکاری]

ھەرسێ قەزا (شارستانی) ڕەواندز، چۆمان و مێرگەسۆر و ھەر سێ ناحیەی سیدەکان، و دیانا و خەلیفان لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بەقەزای سۆرانن، زیاتر لە ٤٠٠ گوندیش سەر بە قەزاکەن.

گەشەسەندن[دەستکاری]

سۆران لە ساڵی ١٩٨٠ بوو بە ناوەندی قەزا، بەڵام لەدوای ڕاپەڕین گەشەسەندێکی بەرفراوانی بەخۆوە دیوە، بەجۆرێک ژمارەی دانشتووانەکەی لە ٥٠٠٠ بۆ ١٢٥٠٠٠ زیادیکرد. پێڕەوانی ھەردوو ئاینی ئیسلام و مەسیح لە شارەکەدا دەژین. بەھۆی پێگە جوگرافیەکەیەوە بەردەوام لەگەشەسەندندایە و ناوەندی بارزرگانی ناوچەکەشە.

لە ناوەندی قەزای سۆران ٦٥ فەرمانگەی حکومی ھەیە کە ٤٥ فەرمانگەیان ئیش و کارەکانی ھەرچوار قەزای سۆران، مێرگەسۆر، چۆمان و ڕەواندز بەڕێوەدەبەن بەبێ گەڕانەوە بۆ ناوەندی پارێزگای ھەولێر.

١٤ حزبی سیاسی بارەگای خۆیان لە شاری سۆران کردووەتەوە، ھەروەھا دوو پەیمانگای لێیە بەم دواییانەش زانکۆی لێکراوەتەوە کە ئێستا لە چوار کۆلێژ پێکدێت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٥ی شوباتی ٢٠١١. لە ڕێکەوتی ١٨ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە. 
  2. ^ رووبەر: باڵەکی، دڵشاد: زمانی فارسی لەدامودەزگاکانی سۆران دەبێتە واقیع Archived ١٦ی ئابی ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین..
  3. ^ زاڵبونی زمانی فارسی لە سۆران گەیشتووەتە فەرمانگەکانیش Archived ٦ی شوباتی ٢٠٠٩, لە وەیبەک مەشین.، ئاوینە. ئوکتوبر ٢٠١١