خوڕەماوە
خوڕەماوە
خۆرمۆوە خوڕەماوا، خوڕەماباد | |
|---|---|
 شاری خۆرمۆوە | |
| وڵات |  ئێران |
| پارێزگا | لوڕستان |
| شارستان | خۆرمۆوە |
| ھاوناو | خۆرموۆە واتای خۆرھەڵاتن لە زاراوەی لوریخوارین دەگەیێنێت |
| دەسەڵات | |
| • جۆر | ئەنجومەنی شار |
| • شارەدار | داریووش بارانی بەیرانوەند |
| ڕووبەر | |
| • سەرجەم | ٦٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٣.٩ میلی چوارگۆشە) |
| • وشکایی | ٦٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٣.٩ میلی چوارگۆشە) |
| بەرزایی | ١١٤٧ مەتر (٣٬٧٦٣ پێ) |
| ژمارەی دانیشتووان | |
| • سەرجەم | ٣٧٣٬٤١٦ |
| زمان و ئایین | |
| • زمان | لوڕی |
| • ئایین | ئیسلام (شیعە)، یارسان |
| کۆدی تەلەفۆن | ٠٦٦ |
| وێبگە | http://khoramabad.ir |
خوڕەماباد یان خۆرمۆوە یەکێکە لە شارەکانی پارێزگای لوڕستان و ناوەندی پارێزگای لوڕستان لە ئێران. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە نزیکەی ٣٧٣٬٤١٦ کەس بووە.[١]
مێژوو
[دەستکاری]شوێنەوارە پێش مێژووییەکان
[دەستکاری]«دۆڵی خوڕەمھاباد»، کە شوێنەوارێکی جیھانیی یونسکۆیە، بەڵگەی سەردەمەکانی ناوەڕاست تا سەردەمی بەردینی کۆنی سەرەوەی تێدایە کە پاشماوەی کولتوورەکانی مووستیری و برادۆستی تێدا بەدی دەکرێت.[٢]
ھەزاراسپییەکان
[دەستکاری]دامەزرێنەری بنەماڵەی ھەزاراسپی ئەبوو تاھیر کوڕی محەممەد بوو، کە یەکێک لە نەوەکانی سەرۆک شەبانکارە فەزڵوویە بوو. فەزڵوویە لە سەرەتادا فەرماندەی سەلغورییەکانی فارس بوو و وەک پارێزگاری کۆھگیلوویە دەستنیشان کرا،[٣] بەڵام لە کۆتاییدا لە لوڕستان سەربەخۆیی بەدەست ھێنا و دەسەڵاتی خۆی تا ئەسفەھان فراوان کرد.
سەردەمی سەفەوی
[دەستکاری]لە کاتی سەردەمی سەفەویدا، خوڕەمھاباد ناوەندی کارگێڕیی پارێزگای لوڕستان بوو.
دوای ڕووخانی بنەماڵەی سەفەوی، پاش واژۆکردنی پەیمانی ئەستەمبوڵ (١٧٢٤) لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا، تورکە عوسمانییەکان لە ٦ی ئەیلوولی ١٧٢٥دا خوڕەمھابادیان داگیر کرد.[٤]
دانیشتووانناسی
[دەستکاری]زمان
[دەستکاری]دانیشتووانی شارەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لوڕن و گەورەترین شاری لوڕی-ئاخێوەرە لە وڵاتەکەدا.[٥][٦]
پێکھاتەی زمانیی شارەکە:[٧]
دانیشتووان
[دەستکاری]لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٢٨٬٥٤٤ کەس لە ٧٥٬٩٤٥ بنەماڵەدا بووە.[٨] سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٤٨٬٢١٦ کەسی لە ٩٤٬٧٤٧ بنەماڵەدا بژاردووە.[٩] سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٣٧٣٬٤١٦ کەس لە ١٠٩٬٢٣١ بنەماڵەدا پێوانە کردووە.[١٠]
جوگرافیا
[دەستکاری]خوڕەمھاباد لە ناو چیاکانی زاگرۆسدایە. فڕۆکەخانەی خوڕەماوە ٣ کیلۆمەتر لە باشووری خودی شارەکەوە دوورە.[١١]
کەشوھەوا
[دەستکاری]خوڕەمھاباد خاوەنی کەشوھەوایەکی دەریای ناوەڕاستی مامناوەند و نیمچەتەڕە کە بڕێکی زۆر بارانبارینی لە کاتی بەھار و زستاندا ھەیە. شەشەمین شاری ئێرانە کە ئاستی بارانبارینی ساڵانەی زۆرە.
خوڕەمھاباد ئەوەی ھەیە کە لە ژێر پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێندا وەک کەشوھەوای دەریای ناوەڕاستی ھاوین-گەرم (Csa) پۆلێن کراوە. بەرزییەکەی ١١٤٧٫٨ مەتر لە ئاستی دەریاوەیە. تێکڕای ساڵانەی بارانبارین ٥١١٫٠٦ە و تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانەی ١٧٫٢١ سێلسیۆسە.
بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراو: ٤٧٫٠ °C (١١٦٫٦ °F) لە ١٤ی ئابی ١٩٦٠ و ٢٣ی تەممووزی ١٩٦١[١٢]
نزمترین پلەی گەرمیی تۆمارکراو: −١٤٫٦ °C (٥٫٧ °F) لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠.[١٣]
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «خوڕەمھاباد (١٩٩١–٢٠٢٠، ئامارەکان ١٩٥١–٢٠٢٠)» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٢٤٫٠ (٧٥) |
٢٦٫٠ (٧٩) |
٣١٫٠ (٨٨) |
٣٧٫٠ (٩٩) |
٤١٫٠ (١٠٦) |
٤٥٫٠ (١١٣) |
٤٧٫٠ (١١٧) |
٤٧٫٠ (١١٧) |
٤٣٫٠ (١٠٩) |
٣٧٫٠ (٩٩) |
٣٤٫٠ (٩٣) |
٢٥٫٦ (٧٨) |
٤٧ (١١٧) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ١١٫٠ (٥٢) |
١٣٫٣ (٥٦) |
١٧٫٦ (٦٤) |
٢٢٫٧ (٧٣) |
٢٩٫٢ (٨٥) |
٣٦٫٣ (٩٧) |
٣٩٫٨ (١٠٤) |
٣٩٫٦ (١٠٣) |
٣٤٫٩ (٩٥) |
٢٧٫٧ (٨٢) |
١٨٫٥ (٦٥) |
١٣٫٠ (٥٥) |
٢٥٫٣ (٧٧٫٦) |
| نێونجی ڕۆژانە | ٤٫٥ (٤٠) |
٦٫٥ (٤٤) |
١٠٫٤ (٥١) |
١٥٫٠ (٥٩) |
٢٠٫٧ (٦٩) |
٢٦٫٩ (٨٠) |
٣٠٫٤ (٨٧) |
٢٩٫٨ (٨٦) |
٢٤٫٨ (٧٧) |
١٨٫٥ (٦٥) |
١٠٫٨ (٥١) |
٦٫٣ (٤٣) |
١٧٫٠٥ (٦٢٫٧) |
| نێونجی کەمترین پلە | −٠٫٩ (٣٠) |
٠٫٦ (٣٣) |
٣٫٦ (٣٨) |
٧٫٥ (٤٦) |
١١٫٥ (٥٣) |
١٥٫٧ (٦٠) |
١٩٫٦ (٦٧) |
١٨٫٩ (٦٦) |
١٤٫٠ (٥٧) |
٩٫٨ (٥٠) |
٤٫٤ (٤٠) |
٠٫٨ (٣٣) |
٨٫٧٩ (٤٧٫٨) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −١٤٫٦ (٦) |
−١١٫٥ (١١) |
−١١٫٠ (١٢) |
−٧٫٠ (١٩) |
−١٫٨ (٢٩) |
٧٫٠ (٤٥) |
٩٫٢ (٤٩) |
٨٫٠ (٤٦) |
٤٫٦ (٤٠) |
−١٫٤ (٢٩) |
−٧٫٨ (١٨) |
−١٢٫٠ (١٠) |
−١٤٫٦ (٦) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٧٠٫٣ (٢٫٧٧) |
٦٧٫٨ (٢٫٦٧) |
٨٤٫١ (٣٫٣١) |
٧٤٫٧ (٢٫٩٤) |
٢١٫٦ (٠٫٨٥) |
١٫٤ (٠٫٠٦) |
٠٫٣ (٠٫٠١) |
٠٫٢ (٠٫٠١) |
١٫٣ (٠٫٠٥) |
٢٩٫٣ (١٫١٥) |
٦٢٫٩ (٢٫٤٨) |
٧٩٫١ (٣٫١١) |
٤٩٣ (١٩٫٤١) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ١.٠ mm) | ٧٫٤ | ٧ | ٧٫٥ | ٧٫٤ | ٣٫٤ | ٠٫٣ | ٠٫١ | ٠ | ٠٫٢ | ٣ | ٦ | ٧ | ٤٩٫٣ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە باراناوییەکان | ١٠٫٩ | ٩٫٩ | ١١٫٩ | ١١٫٣ | ٥٫٢ | ٠٫٤ | ٠٫٢ | ٠٫١ | ٠٫٣ | ٤٫٥ | ٩٫٥ | ١٠٫٧ | ٧٤٫٩ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان | ٢٫٦ | ١٫٥ | ٠٫٧ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠٫١ | ٠٫٩ | ٥٫٨ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٦٨ | ٦٢ | ٥٦ | ٥٦ | ٤٣ | ٢٤ | ٢١ | ٢٠ | ٢٣ | ٣٧ | ٦٠ | ٦٨ | ٤٤٫٨ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ١٧٤ | ١٨١ | ٢١٣ | ٢٣٠ | ٢٨٦ | ٣٤٦ | ٣٤٤ | ٣٤٣ | ٣٠٩ | ٢٦٠ | ١٩٧ | ١٧٠ | ٣٬٠٥٣ |
| سەرچاوەی یەکەم: NCEI[١٤] | |||||||||||||
| سەرچاوەی دووەم: (ئامارەکان، ڕۆژانی بەفر/باران-بەفر ١٩٥٥–٢٠١٠) | |||||||||||||
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]
- ↑ بەختیاری، سەعی (٢٠١٦). جوگرافیا. تاران: ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی. لاپەڕە ٤٣. ژپنک ٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢.
- ↑ «Prehistoric Sites of the Khorramabad Valley - UNESCO World Heritage Centre». لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ B. Spuller,Atabakan-e Lorestan[بەستەری مردووی ھەمیشەیی], Encyclopædia Iranica.
- ↑ Somel، Selcuk Aksin (٢٠٠٣). Historical Dictionary of the Ottoman Empire. Scarecrow Press. لاپەڕە xlvi. ژپنک ٩٧٨-٠٨١٠٨٦٦٠٦٥.
- ↑ Anonby, Erik John "Update on Luri: How many languages" 2015-05-01 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. JRAS (Journal of the Royal Asiatic Society) Series 3 13(2): pp. 171–197, p.183, doi:10.1017/S1356186303003067
- ↑ «Khorramabad is the largest city of Lurs» (بە فارسی). Yafte news agancy. ١٨ی نیسانی ٢٠١٨. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Language distribution: individual languages and language families». Iran Atlas. لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Lorestan Province (Report). The Statistical Center of Iran. http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/15.xls. Retrieved 25 September 2022.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Lorestan Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Lorestan.xls. Retrieved 19 December 2022.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Lorestan Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_15.xlsx. Retrieved 19 December 2022.
- ↑ «Lorestan Province» (بە فارسی). Lorestan council of dispute resolution. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢١ ھێنراوە.[بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
- ↑ «Form 7: Temperature records highest in C. Station: Khorramabad(40782)». chaharmahalmet. IRIMO. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - ↑ «Form 6: Temperature records lowest in C. Station: Khorramabad(40782)». chaharmahalmet. IRIMO. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - ↑ «World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Khorramabad» (CSV). ncei.noaa.gov. NOAA. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
Parameter 71: No. of days with rain/drizzle, Parameter 46:No. of days with rain showers
- Pages containing cite templates with deprecated parameters
- وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە May 2023
- ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL
- پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان
- کوردستان
- جوگرافیای کوردستان
- شارەکانی کوردستان
- خورەماوە
- ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
- شارەکانی ئێران
- شارەکانی پارێزگای لوڕستان
- نیشتنگە لوڕییەکان
- شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
- پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
- نژیاروانیی ئێرانی
- خوڕەماوە