پارێزگای خارپێت
پۆتانەکان: 38°40′03″N 39°21′35″E / 38.66750°N 39.35972°E
پارێزگای خارپێت | |
|---|---|
پارێزگا | |
 | |
| وڵات | کوردستان |
| ناوچە | ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات |
| ژمارەی دانیشتووان | |
| • سەرجەم | ٥٥٢٦٤٦ |
| کۆدی تەلەفۆن | ٠٤٢٤ |
| وێبگە | http://www.elazig.gov.tr/ |
پارێزگای خارپێت یان پارێزگای ئەلازیغ یەکێک لە پارێزگاکانی باکووری کوردستان کە دەکەوێتە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.[٢]زۆرینەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە کوردن و بە شێوەزاری کوردی زازاکی دەدوێن، ناوەندی پارێزگاکە، شاری خارپێتە.
مێژوو
[دەستکاری]لە ساڵی ١٩٢٧دا نووسینگەی پشکنەری گشتی دامەزرا، کە بە یاسای سەربازی فەرمانڕەوایی دەکرد. پارێزگاکە خرایە ناو یەکەمین پشکنەریی گشتی کە پشکنەری گشتی فەرمانڕەوایی لێ دەکرد. پشکنەریی گشتی پارێزگاکانی حەکاری، سێرت، وان، مێردین، بدلیس، ڕحا، خارپێت و ئامەدی دەگرتەوە.
لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٥دا، یاسای توونجەلی پەسەند کرا، کە داوای حکوومەتێکی بەھێزتری لە ناوچەکەدا دەکرد. لە کانوونی دووەمی ١٩٣٦دا پارێزگای خارپێت خرایە ژێر دەسەڵاتی چوارەمین پشکنەریی گشتیی تازە دامەزراو، کە پارێزگاکانی خارپێت، ئەرزنگان، بینگۆل و دێرسیم دەگرتەوە و ناوەندەکەی لە شاری خارپێت بوو. چوارەمین پشکنەری گشتی لەلایەن پارێزگار-فەرماندەیەکەوە بەڕێوە دەبرا. زۆربەی کارمەندانی شارەوانییەکان دەبوو لە سەربازی بن و پارێزگار-فەرماندە دەسەڵاتی چۆڵکردنی تەواوی گوندەکان و نیشتەجێکردنەوەیان لە بەشێکی تری پارێزگاکەدا ھەبوو. لە ١٩٤٦دا یاسای توونجەلی ھەڵوەشێنرایەوە و باری نائاسایی لادرا بەڵام دەسەڵاتی چوارەمین پشکنەری گشتی گوازرایەوە بۆ سوپا.[٣][٤][٥][٦][٧][٨]
جوگرافیا
[دەستکاری]خارپێت بە ئاراستەیەکی گشتی لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاواوە بەرەو ڕۆژھەڵات-باکووری ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە، بەدرێژایی ھێڵی پانی و درێژیی جوگرافیی یەکسان. سەرچاوەی ڕووباری فورات لەم پارێزگایەیە. ٨٢٦ کم٢ (٣١٩ میل چوارگۆشە) لە ڕووبەرەکەی بە دەریاچەی بەنداوەکان و دەریاچە سروشتییەکان داپۆشراوە.
ئابووری
[دەستکاری]لە ڕووی مێژووییەوە، پارێزگاکە زیوی بەرھەم دەھێنا، کە لە ١٨٨٥دا دەرھێنانی وەستا. حکوومەتی تورکیا ھەوڵی دا کانەکان نوێ بکاتەوە؛ بەڵام تێچووی سووتەمەنی و وزە بووە ھۆی داخستنیان. لە ساڵی ١٩٠٣دا کانێکی زیو لە پالو ھێشتا بەرھەمی ھەبوو، وەک خەڵووزیش. خەڵووز لە ناوچەکانی تری پارێزگاکەشدا دەدۆزرێتەوە. زێڕ و خوێش بەرھەم دەھێنرا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ویکیپیدیای ئینگلیسی
- ↑ «وەشانی ئەرشیڤکراو». web.archive.org. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠. لە ٥ی ئایاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: bot: original URL status unknown (بەستەر) - ↑ Jongerden, Joost (1 January 2007). The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatical Policies, Modernity and War. BRILL. p. 53. ISBN 978-90-04-15557-2.
- ↑ Bayir, Derya (2016-04-22). Minorities and Nationalism in Turkish Law. Routledge. p. 139. ISBN 978-1-317-09579-8.
- ↑ Cagaptay, Soner (2 May 2006). Islam, Secularism and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?. Routledge. pp. 108–110. ISBN 978-1-134-17448-5.
- ↑ Cagaptay (2006), p.110
- ↑ Soner Çaǧaptay, Islam, Secularism, and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?, Taylor & Francis, 2006, ISBN 978-0-415-38458-2, p. 48
- ↑ Bayir, Derya (2016-04-22). Minorities and Nationalism in Turkish Law. Routledge. pp. 139–141. ISBN 978-1-317-09579-8.
