قامیشلۆ

لەگەڵ قامشلوو لێت تێک نەچێت.

قامیشلۆ
بە عەرەبی: القامشلي
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٥
ناو بە زمانی فەرمی	Qamishli
وڵات	سووریا
دابەشکاریی کارگێڕی	Qamishli Subdistrict
ناوچەی کاتی	یوو تی سی+٠٢:٠٠
پۆتانی شوێن	٣٧°٣′٠″N ٤١°١٣′٠″E
دانیشتووان	١٨٤٬٢٣١
بەرزی لە ئاستی دەریا	٤٥٥±١ مەتر
کۆدی تەلەفۆن	53
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

قامیشلۆ (بە کوردیی باکووری: Qamişlo) شارێکە لە ڕۆژاوای کوردستان باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لەسەر سنووری سووریا و تورکیا، کە ھاوسنوورە لەگەڵ شاری نسێبین لە تورکیا. ڕووباری جەخجەخ بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتووانی ١٨٤٬٢٣١ کەس بووە، کە دەکاتە نۆیەم پڕدانیشتووانترین شار لە سووریا و دووەم گەورەترین شار لە پارێزگای حەسیچە لە دوای شاری حەسیچە. قامیشلۆ بەشێوەیەکی نەریتی شارێکی زۆرینە مەسیحی ئاشووری بووە، بەڵام ئێستا زۆرینەی دانیشتووانەکەی کوردن لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە عەرەب و ئاشووری و ژمارەیەکی کەمتر لە ئەرمەنییەکان. شارەکە ٦٨٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دیمەشقەوە دوورە. ئەم شارە پایتەختی کارگێڕیی قەزای قامیشلۆیە لە پارێزگای حەسیچە، ھەروەھا ناوەندی کارگێڕیی شارەدێی قامیشلۆیە کە لە ٩٢ ناوچە و گوند پێکھاتووە و کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا ٢٣٢٬٠٩٥ کەس بووە.

ناو

شارەکە سەرەتا گوندێکی بچووک بوو کە ئاشوورییەکان تێدا دەژیان و پێیان دەگوت «بێت زالین» کە بە واتای «ماڵی قامیش» دێت. ناوە مۆدێرنەکەی (قامیشلۆ) وەرگێڕانێکی تورکیی ھەمان ناوە؛ وشەی (Kamış) لە تورکیدا بە واتای «قامیش» دێت و پاشگری (لۆ یان لی) ئاماژەیە بۆ «شوێن»یان «خاوەن».

مێژوو

شارەکە لە ساڵانی ١٩٢٠ەکاندا لەلایەن ئاشوورییەکانەوە دامەزرا کە لە کۆمەڵکوژیی سەیفۆ ھەڵاتبوون و ڕوویان لە ڕۆژھەڵات و باکووری کوردستان کردبوو. ئەوان شارۆچکەیەکی بچووکیان لەژێر دەسەڵاتی ژێرفەرمانی فەڕەنسیدا دروست کرد و سەرەتا ناویان نا «بێت زالین». لە ساڵی ١٩٢٦دا ناوەکەی گۆڕدرا بۆ قامیشلۆ و وەک وێستگەیەک لەسەر ھێڵی ئاسنی تۆرۆس خزمەتی دەکرد. یەکێک لە پارەدارکەرانی پەرەپێدانی سەرەتایی شارەکە «مەسعوود ئەسفەر» بوو، کە ئاشوورییەک بوو لە منداڵیدا لە کۆمەڵکوژییەکانی دیاربەکر (١٨٩٥) ڕزگاری ببوو. مەسعوود لەگەڵ براکەیدا، کە پاشناوەکەی نەجاڕ بوو، «کۆمپانیای ئەسفەر و نەجاڕ»یان دامەزراند، کە کۆمپانیایەک بوو بەرھەمی گەنمی لە قامیشلۆ دەرھێنا. لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٠ەکان تا ١٩٤٠ەکاندا، کۆمپانیای ئەسفەر و نەجاڕ پارەی نەخۆشخانە، قوتابخانە ئاشوورییەکان و کڵێساکانی لە سەرتاسەری شارەکەدا دابین دەکرد.

لە ھەمان کاتدا، زۆرێک لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکان، کە لە چەوساندنەوە لە عێراق و تورکیا ھەڵاتبوون، ڕوویان لە ناوچەکە کرد. بەدوای ئەمەدا کۆچی کوردەکان لە تورکیاوە دەستی پێکرد، کە زۆربەیان لە گوندەکان نیشتەجێ بوون و دواتر دەستیان کرد بە ڕووکردنە ناو شارەکە؛ بەڵام لە ساڵانی ١٩٦٠ەکان و تا کۆتایی ساڵانی ١٩٧٠ەکان، کاتێک ئاشوورییەکان ھێشتا دوو لەسەر سێی دانیشتووانی شارەکەیان پێکھێنابوو، حکوومەتی بەعسی سووریا، بە شێوەیەکی چالاک دەستی بەسەر کێڵگە، زەوی و ناوچەکانی ئاشوورییەکاندا گرت، کە بووە ھۆی کۆچکردنی بەکۆمەڵی ئاشوورییەکان.

قامیشلۆ بە ناوەندێک بۆ ھەردوو نەتەوەی کورد و ئاشووری لە سووریا دادەنرێت. شارەکە بە چڕی لەلایەن پەنابەرانی جینۆسایدی ئاشوورییەکانەوە ئاوەدان کرایەوە. ئاشوورییەکان زۆرینەی شارەکە بوون تا ساڵانی ١٩٧٠ەکان، کاتێک کوردەکان لە گوندەکانی دەوروبەرەوە بە ژمارەیەکی زۆر ڕوویان لە شارەکە کرد. قامیشلۆ بە ڕێپێوانی گەورەی کریسمس و فیستیڤاڵەکانی نەورۆز و سەری ساڵی ئاشووری (ئەکیتۆ/خە ب-نیسان) بەناوبانگە.

سەدەی ٢١

لە ئازاری ٢٠٠٤، لە کاتی یارییەکی تۆپی پێی پڕ ئاژاوەدا، «ڕاپەڕینی قامیشلۆ» دەستی پێکرد کاتێک ھاندەرانی عەرەبی سەردانیکەر لە دێرەزوورەوە دەستیان کرد بە ستایشکردنی سەددام حوسێن بۆ ئەوەی گاڵتە بە ھاندەرانی کورد بکەن. ئاژاوەکە لە یاریگاکەوە تەشەنەی کرد و چەک دژی کورد بەکارھێنرا. لە ئەنجامدا، لایەنی کەم ٣٠ کورد کوژران کاتێک ھێزە ئەمنییەکانی سووریا کۆنترۆڵی شارەکەیان گرتە دەست.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٥دا، ھەزاران کورد لە قامیشلۆ خۆپیشاندانیان کرد بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر تیرۆرکردنی شێخ مەعشووق خەزنەوی، کە مامۆستایەکی ئایینی کوردی سووریا بوو، ئەمەش بووە ھۆی کوژرانی پۆلیسێک و برینداربوونی چوار ھاووڵاتی مەدەنی کورد.

لە ئازاری ٢٠٠٨دا، بەپێی ڕاپۆرتی ھیوومان ڕایتس وۆچ، سێ کوردی دیکە کوژران کاتێک ھێزە ئەمنییەکانی سووریا تەقەیان لەو خەڵکە کرد کە ئاھەنگی جەژنی نەورۆزیان دەگێڕا.