خەبات (قەزا)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە قەزای خەباتەوە)
Jump to navigation Jump to search
قەزای خەبات
قضاء خبات
قەزا
وڵات  عێراق
ھەرێم  ھەرێمی کوردستان
پارێزگا پارێزگای ھەولێر
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠)
 • سەرجەم ٩٥٬١٤٨
ناوچەی کاتی AST ‪(UTC+٣)

قەزای خەبات دەکەوێتە رۆژاوای ھەولێر لەسەر رێگای ھەولێر - موسڵ بەدووری (٣٥) کم لە شاری ھەولێرەوە. ھەروەھا دەروازەی بەیەکەوە بەستنی ھەردوو شاری موسڵ و دھۆکە بەپارێزگای ھەولێر. قەزای خەبات دەکەوێتە سەر زێی گەورە بەناوچەیەکی کشتوکاڵی گرنگ و گەشتیاری ناسراوە لەبەر ئەوەی گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری ھەیەو ناوچەیەکی دارستانی بەرفروانی لێ یەو سوودی گەشتیاری ھەیە. رووبەری گشتی قەزای خەبات (٢٧٥١٣٧) دۆنمەو دەکاتە (٦٨٧) کم٢. جیا لەسەنتەری قەزا (٣) ناحیە بەناوەکانی (ڕزگاری- کەورگۆسک - دارەشەکران) و (٣) کۆمەڵگەو (٦٤) گوندی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی تێکرای دانیشتوانی قەزا (٩٥١٤٨) و ژمارەی دانیشتوانی سەنتەری قەزا (٢٨٩٧٢) کەسە. پاش بەقەزاکردنی خەبات دامودەزگای حکوومی لێیەو پێداویستی سەرەکی بۆ ئەو قەزایە دابینکردووە کە سیمای شارستانی بەناوچەکە بەخشیووە.

لەرووی فەلەکییەوە[دەستکاری]

خەبات کەوتووەتە نێوان ھەردوو ھێڵی درێژی (٣٥/٤٥) پلە - (٠٧ /٤٤) پلەی رۆژھەڵاتی گۆی زەوی، نێوان ھەردووبازنەی پانی (٠٨/٣٦) پلە - (٣٣/٣٦) باکووری گۆی زەوی.


مێژووی قەزای خەبات[دەستکاری]

دوابەدوای رێکەوتنامەی (١١) ی ئاداری سالی ١٩٧٠ ھنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی (شێخ رەئوف فەخرەئەلدین) بووە. لەھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لەتەنیشت گوندی ھنجیرۆک دروستکراوە کەپێشتر تەنیا گووند بووە. (١٣) کەس ئەرکی بەڕێوەبەردنی ناحیەیان لەئەستۆبووەو لەرێکەوتی ١١ / ١٠ / ٢٠٠٤ بەفەرمانی ئەنجوومەنی وەزیران ژمارە (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائمقامی ئەمقەزایە (ڕزگار مستەفا محەممەد) بووەو پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییوە. لەرووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتیەکان کە چەندین گەڕەک بەناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتی ١، ئاشتی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران)

لەڕووی ئابووری[دەستکاری]

لەسنوورەکەدا چەندین پڕۆژەی ئابووری پێشەسازی گرنگ ھەن کە لەئاستی پایتەخت و ھەرێمی کوردستان سوودی لێ وەردەگیرێ وەک پاڵاوتگەی نەوت، پڕۆژەی ئاوی ئیفراز کەئاو بۆ بەشێکی زۆری ھاووڵاتییانی پارێزگای ھەولێر دابین دەکات. کارگەکانی (ئاسن وکولاو - عەمباری نەوت - کارگەی شیرەمەنی. پردی کۆنی خەبات کەوتووەتە سەر زێی گەورە کە خەبات بە ناحیەی کەلەک دەبەستێتەوەو مێژوی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی. دواتر لەسەردەمی ئینگلیز کۆمپانیا ھیندیەکان نۆژەنیان کردووەتەوە کە لەرووی بیناسازیەوە سیمایەکی مێژووی بەدروستکردنییەوە دیارە.

لەڕووى گشتیارى[دەستکاری]

دارستانی خەبات لەساڵی پەنجایەکان دروستکراوە کە زیاتر لە (٤٠٠) دۆنم زەوی بەدارستانی چر داپۆشیووەو ئێستا وەک ناوچەیەکی گەشتیاری سوودی لێ وەردەگیرێت.

ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات[دەستکاری]

هەرچەندە لە باشووری کوردستان ٥ی ئازاری ١٩٩١ بەڕۆژی ڕاپەڕین تۆماركراوە، چونكە لەم ڕۆژەدا بوو دانیشتوانی ڕانیە (قەزا) و دەوروبەری ڕاپەڕین‌و شارەكەیان ئازاد كرد، بەمەش بوون بە دەروازەی ڕاپەڕین، بەڵام دەكرێت بشڵێین ٤ی ئازاری ١٩٩١ ڕۆژی زەنگی ڕاپەڕین بوو، كە جەماوەر لە ئۆردووگای خەبات ڕاپەڕین‌و پەلاماری دام‌ودەزگا دزێوەكانی ڕژێمی بەعسیان دایەوە. بەجۆرێك نیوەڕۆی ڕۆژی ٤ی ئازاری ١٩٩١ چەند پۆلیس‌و چەكدارێكی دەستەی تایبەت (مفرزە خاصە) لەگەڕەكی سەنگەسەریەكان داوای ناسنامە لەچەند كەسێك دەكەن‌و یەكێكیان ناسنامەی پێ‌ نابێت‌و ڕادەكات، دواتر چەكدارەكانی بەعس دوای دەكەون‌و بەمەش دانیشتوانی ناو ئۆردووگاكە دێنە وەڵام‌و بەرپەرچی چەكدارەكانی ڕژێم دەدەنەوەو سەرەنجام تەقە دەست پێ‌ دەكات‌و شێوە ڕاپەڕینێكی عەفەویانە لە خۆدەگرێت ، كە دەبێتە هۆی برینداركردنی پۆلیسێك بەناوی (قەیس)‌و كوژرانی دوو چەكداری هەركی کوژران دوو هاووڵاتی كوردی دانیشتووی ئۆردوگاكە بەناوەكانی (بەختیار عومەر هوڕێوەیی‌و مەحەمەد فاروق گەڵاڵی) ، بەڵام هەرزوو ئەم ڕاپەڕینە كۆنتڕۆڵ كراو كپ كرایەوە، چونكە نزیك بوو لە چەقی قورسایی‌و توانایی حكومەتی عێراق لە شاری کەرکوک و موسڵ و ھەولێر. پێویستە بووترێت ئەم ڕاپەڕینە لەشێوەی هەڵچونێكی لە ناكاو هاتە كایەوەو بێ‌ بەرنامەبوو، هەرچەندە لە كاتی ڕاپەڕینەكەش چەند كەسانێكی سەر بەڕێكخستنەكانی " شانە چەكدارەكانی بروسك " بەشداریان تێدا كردبوو، بەڵام بەهیچ شێوەیەك سازدانی ئەم ڕاپەڕینە‌و خرۆشاندنی جەماوەر لە ژێر كۆنتڕۆڵی ڕێكخستنەكانی پارتە سیاسییەكانی كوردستاندا نەبوو[١] [٢] .



ناحیەکان و گوندەکان[دەستکاری]

قەزای خەبات لە چوار ناحیە و ٦٤ گوند پێکھاتووە.[٣]

ناحیەکان[دەستکاری]

پەراوێزەکان[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]