کانتۆنی عەفرین
کانتۆنی عەفرین
Herêma Efrînê إقلیم عفرین ܦܢܝܬܐ ܕܥܦܪܝܢ | |
|---|---|
یەک لە حەوت کانتۆنە دی فاکتۆکانی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا | |
 ئاڵا | |
 | |
| وڵات |  سووریا |
| خۆبەڕێوەبەریی دی فاکتۆ | ڕۆژاڤا |
| ڕاگەیاندنی خۆبەڕێوەبەری (ئۆتۆنۆمی) | ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |
| ژمارەی دانیشتووان | |
| • مەزندە (٢٠١٨) | ٣٢٣٫٠٠٠[١] |
| ناوچەی کاتی | UTC+٢ (EET) |
| • ھاوین (DST) | UTC+٣ (EEST) |
| کۆدی ناوچە | ٢١ ٩٦٣+ |
کانتۆنی عەفرین (بە کوردیی باکووری: Herêma Efrînê، بە عەرەبی: إقليم عفرين) یەکێکە لە سێ ناوچە ڕەسەنەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریایە لە ڕۆژاوای کوردستان.
پێشتر کانتۆنەکە دوو کانتۆنی ھەبووە، کانتۆنی عەفرین، کە پێکھاتووە لە شاری عەفرین (شارۆچکەکانی شرێوا، مۆباتا، شێرێ و مەیدانکە کە سەر بە خۆی بوون)، ناوچەی جندرێس، ناوچەی ڕاجۆ (لەگەڵ شارۆچکەکانی بولبول و مەیدان و بەھدینە)، ھەروەھا کانتۆنی شەھبا کە پێکھاتووە لە ناوچەی تەل ڕەفعەت (لەگەڵ شارۆچکەکانی ئەحراز، فەفین و کەفر نایا).[٢] دەربارەی مەنبج ھیچ ڕوونییەک نییە.[٣][٤][٥][٦]
مێژوو
[دەستکاری]بە بۆچوونی ڕێنێ دووسۆ، ناوچەی کوردداخ و دەشتایییەکەی نزیک ئانتیک لە کۆنەوە لەلایەن کوردەکانەوە ئاوەدان کراوەتەوە.[٧][٨] بە بۆچوونی زانای کورد عیسمەت شەریف وانلی، ھۆکار ھەیە بۆ باوەڕکردن بەوەی کە نیشتەجێبوونە کوردییەکان لە چیاکانی کورد بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی سلووکی دەگەڕێنەوە، چونکە ئەو ناوچانە کەوتبوونە سەر ڕێگای ئانتیک؛ کوردەکان لە سەردەمە سەرەتایییەکاندا وەک بەکرێگیراو و کەوانەداری سوارە خزمەتیان کردووە.[٩] ھەرچۆنێک بێت، کاتێک جەنگە خاچپەرستییەکان لە کۆتاییی سەدەی ١١یەمدا ھەڵگیرسان، چیاکانی کورد پێشتر نیشتەجێی کورد بوون.[١٠]
ناوچەی دەوروبەری عەفرین وەک ناوەندی سۆفیگەرییەکی جیاوازی «ئیسلامی کوردی» گەشەی کرد.[١١] لە سووریای ھاوچەرخی دوای سەربەخۆیی، کۆمەڵگەی کوردیی کانتۆنەکە کەوتە ژێر ڕامیارییەکانی عەرەباندنی توندی حکوومەتی دیمەشق.[١٢]
لە میانی شەڕی ناوخۆییی سووریادا، ھێزەکانی حکوومەتی دیمەشق لە بەھاری ٢٠١٢دا لە کانتۆنەکە کشانەوە بۆ ئەوەی ڕێگا بۆ یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) و خۆبەڕێوەبەریی خۆسەر لەژێر بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا بکەنەوە، کە بە فەرمی لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا ڕای گەیاندرا.[١٣] تا ساڵی ٢٠١٨، توندوتیژی لە عەفرین کەم بوو، کە تۆپبارانی بەرەی نوسرە[١٤] و ھەروەھا تورکیای دەگرتەوە.[١٥][١٣][١٦]
کانتۆنی عەفرین لە ئەنجامی ھێرشی عەفرینی ٢٠١٨ لەلایەن ھێزە زەمینییەکانی تورکیا و سوپای نیشتیمانیی سووریاوە (سنا) کۆنترۆڵ کرا. دەیان ھەزار پەنابەرانی کورد پێش کۆنترۆڵکردنی لەلایەن سنا لە ئازاری ٢٠١٨دا لە شاری عەفرین ھەڵاتن،[١٧][١٨] و یەپەگە بەڵێنی وەرگرتنەوەی دایەوە. دواتر یەپەگە مەبەستی خۆی بۆ دەستپێکردنی شەڕی پارتیزانی لە کانتۆنی عەفرین ڕای گەیاند،[١٩][٢٠] کە بووە ھۆی ڕاپەڕینی ھێزەکانی سووریای دیموکرات لە باکووری حەلەب.
ئابووری
[دەستکاری]
بەرھەمھێنانێکی جۆراوجۆری کشتوکاڵی لە چەقی ئابووریی کانتۆنی عەفریندا بوو،[٢١] بە شێوەیەکی نەریتی بەتایبەتی زەیتوون، و لەم دواییانەشدا سەرنج خرایە سەر زیادکردنی بەرھەمھێنانی گەنم.[٢٢] بەرھەمێکی ناسراوی ناوچەکە سابوونی حەلەبە، سابوونێکی ڕەقە کە لە زەیتی زەیتوون و قەلی دروست دەکرێت، بە تێکەڵکردنی زەیتی غار جیادەکرێتەوە. لەکاتێکدا کانتۆنی عەفرین لە کۆنەوە سەرچاوەی زەیتی زەیتوون بووە بۆ سابوونی حەلەب، وێرانکارییەکانی شەڕی ناوخۆییی سووریا بۆ بەشەکانی تری پارێزگای حەلەب وای کرد کە بە شێوەیەکی زیادبوو تەواوی زنجیرەکانی بەرھەمھێنان لە کانتۆنی عەفریندا جێگیر ببن.[٢٣][٢٤] لە لووتکەی شەڕی حەلەبدا، تا ٥٠ لە سەدی بەرھەمی پیشەسازیی شارەکە گواسترایەوە بۆ کانتۆنی عەفرین.[٢٥] تا سەرەتای ٢٠١٦، مانگانە دوو ملیۆن پانتۆڵی جینز بەرھەم دەھێنران و بۆ سەرانسەری سووریا ھەناردە دەکران.[٢٥] لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، ٤٠٠ وۆرک شۆپی پیشەسازیی رستن و چنین ١٧،٠٠٠ کارمەندیان ھەبوو، کە پێداویستیی تەواوی سووریایان دابین دەکررد.[٢٦]
کانتۆنی عەفرین لەژێر گەمارۆیەکدا بوو کە لەلایەن توورکیای دراوسێوە سەپێنرابوو،[٢٧] کە بارگرانییەکی زۆری خستە سەر ھاوردەکردن و ھەناردەکردنی نێونەتەوەیی. بۆ نموونە، گواستنەوەی سابوونی حەلەب بۆ بازاڕە نێونەتەوەیییەکان، تا ئەو شوێنەی کە ھەر گونجاو بوو، بە لانی کەمەوە چوار ئەوەندەی تێچووی گواستنەوەی چاو لە ساڵانی پێش شەڕ بوو.[٢٨] لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٢ تۆن سابوونی حەلەب بەرھەم ھێنرا و بۆ بەشەکانی تری سووریا و ھەروەھا بۆ بازاڕە نێونەتەوەیییەکان ھەناردە کرا.[٢٥]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «UN 'alarmed' over children casualties in Afrin».
- ↑ «The administrative division of Efrîn region | ANHA». لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Rojava authorities. «Announce elections». Rudaw.
- ↑ Muslim، Salim. «Only way to keep Syria united by the adoption of a decentralised, democratic and secular system». vrede.be. Vrede vzw. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Iddon، Paul (١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧). «The power plays behind Russia's deconfliction in Afrin». Rudaw. Rudaw. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ «Kurdish force may leave Raqqa campaign if Turkey continues attacks». Rudaw. Rudaw. ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Dussaud، René (١٩٢٧). Topographie historique de la Syrie antique et médiévale. Geuthner. لاپەڕە ٤٢٥.
- ↑ Chaliand، Gérard (١٩٩٣). A People Without a Country: The Kurds and Kurdistan. Zed Books. لاپەڕە ١٩٦. ژپنک ٩٧٨١٨٥٦٤٩١٩٤٥.
- ↑ Kreyenbroek، Philip G.؛ Sperl، Stefan (٢٠٠٥). The Kurds: A Contemporary Overview. Routledge. لاپەڕە ١١٦. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٤-٩٠٧٦٦-٣.
- ↑ Kreyenbroek، Philip G.؛ Sperl، Stefan (٢٠٠٥). The Kurds: A Contemporary Overview. Routledge. لاپەڕە ١١٤. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٤-٩٠٧٦٦-٣.
- ↑ Tejel، Jordi؛ Welle, Jane (٢٠٠٩). Syria's kurds history, politics and society (PDF) (چاپی 1. publ.). London: Routledge. لاپەڕە ١٠٠–١٠١. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٠٣-٨٩٢١١-٤. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ «SYRIA: The Silenced Kurds; Vol. 8, No. 4(E)». Human Rights Watch. ١٩٩٦.
- 1 2 Thomas Schmidinger (٢٤ی شوباتی ٢٠١٦). «Afrin and the Race for the Azaz Corridor». Newsdeeply. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Nusra militants shell Kurdish areas in Syria's Afrin, Kurds respond». ARA News. ٣٠ی ئابی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Turkish forces shell Afrin countryside, killing and injuring about 16 most of them from the self-defense forces and Asayish». SOHR. ٩ی تەممووزی ٢٠١٦. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Turkey strikes Kurdish city of Afrin northern Syria, civilian casualties reported». ARA News. ١٩ی شوباتی ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Kurds locked out of Afrin as Ghouta refugees take their place».
- ↑ «'Nothing is ours anymore': Kurds forced out of Afrin after Turkish assault». TheGuardian.com. ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨.
- ↑ Al Jazeera (١٦ی ئازاری ٢٠١٨). «Syrian civilians flee embattled Eastern Ghouta and Afrin». Al Jazeera. Al Jazeera Media Network. لە ٢ی ئایاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ «11 killed in bomb blast as Syria's Afrin falls to pro-Turkish forces». Middle East Eye. ١٩ی ئازاری ٢٠١٨. لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ «Afrin is building its economy on agriculture». دەزگای ھەواڵی ھاوار. ٨ی ئابی ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئابی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
- ↑ «Agriculture Commission is Looking at the Process of Receiving Wheat from Farmers». Afrin Canton. لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «Famous Aleppo soap victim of Syria's conflict». YourMiddleEast. ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Will Syria's Kurds succeed at self-sufficiency?». Al-Monitor. ٣ی ئایاری ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئایاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Will Syria's Kurds succeed at self-sufficiency?». Al-Monitor. ٣ی ئایاری ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئایاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ «Rojava: The Economic Branches in Detail». cooperativeeconomy.info. ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Rojava'dan ikazlar». Cumhuriyet.
- ↑ «Bio-Seife aus dem Kriegsgebiet». Der Spiegel. ١٣ی شوباتی ٢٠١٦. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]- نەخشەی نەتەوە زۆرینەکان لە سووریا لەلایەن پڕۆژەی Gulf2000ی زانکۆی کۆڵۆمبیا
