حەسکیف

ئەم وتارە سەبارەت بە شارەکە نووسراوە. بۆ میرنشینەکە، بڕوانە میرنشینی حەسکیف.

حەسکیف
شار
وڵات	باکووری کوردستان، تورکیا
پارێزگا	باتمان
ژمارەی دانیشتووان  (٢٠٠٨)
• سەرجەم	٧٫٤١٢
زمان و ئایین
• زمان	کوردی
کۆدی تەلەفۆن	٤٨٨(٩٠+)

حەسکیف یەکێک لە شارۆچکەکانی باکووری کوردستان لە تورکیا، بەدرێژایی دیجلە، لە ناوچەی حەسکیف لە پارێزگای باتمان. لە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن تورکیاوە وەک ناوچەیەکی پاراستنی سروشتی ناسێندرا.

سەرەڕای ناڕەزایەتییە ناوخۆیی و نێونەتەوەیییەکان، شارەکە و شوێنەوارەکانی وەک بەشێک لە پڕۆژەی بەنداوی ئیلسو ژێرئاوکەوتوون. تا ١ی نیسانی ٢٠٢٠ ئاستی ئاو گەیشتە بەرزایی ٤٨٩٫٢م و ھەموو شارۆچکەکەی گرتەوە.

ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠٢١دا ٤٣٢٩ کەس بووە.

ناوناسی

حەسکیف نیشتەجێبوونێکی دێرین بووە کە لە درێژەی مێژوودا چەندین ناوی لە چاندە جیاوازەکانەوە ھەڵگرتووە. ھەمەجۆریی ئەم ناوانە بەھۆی ئەو ڕێگە زۆرانەی کە ئەلفوبێ نالاتینییەکانی وەک سوریانی و عەرەبی پێیان وەردەگێڕدرێن، زیاتر بووە. لە پشت ئەم ھەموو ناوانەوە، بەردەوامییەکی زۆر لە نێوان چاندەکاندا لە ناسینەوەی بنەڕەتیی شوێنەکەدا ھەیە.

ڕەنگە شاری «ئیلانسورا» کە لە دەقە ئەکەدی و سامییەکانی باکووری ڕۆژاوای تابلۆکانی ماریدا (١٨٠٠–١٧٥٠ پێش زایین) ئاماژەی پێ کراوە، حەسکیف بێت، ھەرچەندە شوێنی دیکەش پێشنیاز کراون. لە سەردەمی ڕۆمەکاندا، شارۆچکە قایمکراوەکە بە لاتینی بە «سێفی»، «سێفا»یان «سیفاس» ناسرابوو، ناوێک کە وا دیارە لە وشەی سوریانیی «ܟܐܦܐ» (کێفا یان کیفۆ) وەرگیراوە، کە بە واتای «بەرد» دێت. کاتێک بەشە ڕۆژھەڵاتی و ڕۆژاوایییەکانی ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمان لە دەوروبەری ساڵی ٣٣٠ی زایینیدا لەیەک جیا بوونەوە، «Κιφας» (کیفاس) بوو بە ناوی یۆنانیی فەرمی بۆ ئەم مەتڕانییەی بیزەنتین.

دوای داگیرکاری عەرەب لە ساڵی ٦٤٠، شارۆچکەکە بە ناوی عەرەبیی «حصن کیفا» (حیسن کەیفا) ناسرا. «حیسن» لە عەرەبیدا بە واتای «قەڵا» دێت، بۆیە ناوەکە بە گشتی بە واتای «قەڵای بەردین» دێت. ڕاپۆرتە ڕۆژاوایییەکان دەربارەی شارۆچکەکە پێش سەدەی بیستەم، ئاماژە بە ناوە جیاوازەکان دەکەن کە لە عەرەبی یان تورکیی عوسمانییەوە وەرگیراون. باوترینیان «حیسن کایفا» و «حیسن کەیفا» بوون، ھەرچەندە چەندین ناوی دیکەش بەکار ھاتوون لەوانە: Ḥiṣn Kaifā، Ḥiṣn Kayfā، Ḥiṣn Kayfâ، Ḥiṣn Kīfā، Ḥiṣn Kîfâ، Hisn Kayf, Husn Kayfa, Hassan-Keyf, Hosnkeif و Husunkeïf. دوو مێژوونووسی سەرەتایی ئەرمەنی ناوی زیادەیان بۆ شارۆچکەکە تۆمار کردووە: «ھارسەنکێڤ» (بە ئەرمەنی: Հարսնքվ) لەلایەن ماتیۆ ئێدێسا (مێسرۆب ئێرێتز) و «کێنتزی» لەلایەن پی لوکاس ئینگیجیان تۆمار کراوە.

وەک بەشێک لە چاکسازییەکانی ئەتاتورک لە ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠دا، زۆرێک لە ناوی شوێنەکان بۆ شێوەیەکی تورکیتر گۆڕدران و ناوی فەرمیی شارۆچکەکە گۆڕدرا بۆ «حەسەنکەیف». ئەم وەشانە ناوبەناو لە ڕاپۆرتە بیانییەکاندا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا دەردەکەوێت، بەڵام تەنھا دوای ساڵی ١٩٨٠ بە شێوەیەکی بەربڵاو بڵاو بووەوە.