پارێزگای کرماشان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پۆتانەکان: ٣٤°١٨′N ٤٧°٤′E / ٣٤.٣٠٠°N ٤٧.٠٦٧°E / 34.300; 47.067

پارێزگای کرماشان

پارێزگای کرماشان (بە فارسی: استان کرمانشاه) یەکێک لە پارێزگاکانی ئێران و بەشێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ژمارەی دانیشتوانی لە ساڵی 2013دا 1993707 کەس بووە و پانتاییەیەکی ٢٥ هەزار کیلومتری چوار گۆشەی هەیە. ناوەندی پارێزگای کرماشان شاری کرماشانە و لە ١٤ شارستان پێکھاتووە کە ئەمانەن:

  1. شارستانی ئاروینیاوا
  2. شارستانی پاوە
  3. شارستانی سەلاس باوەجانی
  4. شارستانی جوانڕۆ
  5. شارستانی داڵاھۆ
  6. شارستانی ڕەوانسەر
  7. شارستانی سەرپێڵ
  8. شارستانی سونقوڕ
  9. شارستانی سەحنە
  10. شارستانی قەسر
  11. شارستانی کرماشان
  12. شارستانی کەنگاوەر
  13. شارستانی گیەڵان
  14. شارستانی ھەرسین

شارە گەورەکانی ئەم پارێزگا بریتین لە کرماشان، شائاباد، ھەرسین، کەنگاوەر، سونقوڕ، جوانڕۆ، سەرپێڵ، سەحنە.

لە باری ئایینییەوە زۆربەی خه‌ڵکه‌که‌ی، شیعە، سونی و یارین.

مێژووی کرماشان[دەستکاری]

پارێزگای کرماشان بێشکه‌ی یه‌کێک له‌ کۆنترێن شارستانییه‌ته‌کانه‌ له‌ جیهان. کۆنترین گوند که‌ له‌ پارێزگای کرماشان و بگره‌ له‌ هه‌موو کوردستان تا ئێسته‌ دۆزراوه‌ته‌وه‌، گوندی شێخ‌ئاوا یه‌، که‌ مێژووه‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ 60±9810 پێش زایین یان نێزیکه‌ی 60±11825 ساڵ پێش ئێستا. [١]


زاراوەکانی زمانی کوردی لە پارێزگای کرماشان[دەستکاری]

خەڵکی ئەم پارێزگایە پتر لە ٩٥ لە سەدی کورد زمانن کە بە چەندین زاراوە و ژێر زاراوە دەپەیڤن. زاراوه‌ی سه‌رده‌ست له‌ شاری کرماشان زاراوه‌ی کرماشانی‌یه‌. به‌ گوێره‌ی سه‌رژمێریی ساڵی 2013 ژماره‌ی دانیشتوانی شاری کرماشان زیادتره‌ له ‌1057166 که‌س که‌ زۆرتر له‌ سه‌دا 53ی دانیشتوانی پارێزگاکه‌ پێک دێنێ. [٢] هه‌روه‌ها له‌ به‌ر گرنگی و کاریگه‌ری شاری کرماشان بۆ سه‌ر ناوچه‌کانی ده‌وروبه‌ری ده‌توانین بڵێن زاراوه‌ی سه‌رده‌ست له‌ کۆی پارێزگای کرماشان زاراوه‌ی کوردیی کرماشانی‌یه‌.

زاراوەکانی زمانی کوردی لە هەر ١٤ شارستانەکەی پارێزگای کرماشان تەقریبەن بەم شێوەیە:

١- لە شارستانی کرماشان: کەڵهوڕی کرماشانی ، سۆرانی ،لەکی و هەورامی ٢ - لە شارستانی ئیسلام ئاوا (شاه ئاوا): کەڵهوڕی کرماشانی ٣- لە شارستانی کرند: کەڵهوڕی کرماشانی، هەورامی ٤- لە شارستانی سەرپێڵی زەهاو: کەڵهوری کرماشانی و سۆرانی ٥- لە شارستانی قەسری شیرین: کەڵهوری کرماشانی ٦- لە شارستانی گیەڵانی ڕۆژئاوا: کەڵهوڕی کرماشانی ٧- لە شارستانی سەلاسی باوەجانی: سۆرانی و هەورامی ٨- لە شارستانی جوانڕۆ: سۆرانی ٩- لە شارستانی هەورامان (پاوە): هەورامی و سۆرانی ١٠- لە شارستانی ڕەوانسەر: سۆرانی ١١- لە شارستانی سەحەنە؛ کەڵهوری کرماشانی و لەکی ١٢- لە شارستانی کەنگاوەر: لەکی، کەڵهوری کرماشانی ١٣- لەشارستانی هەرسین؛ لەکی، کەڵهوری کرماشانی ١٤- لە شارستانی سنقور کولیایی؛ کەڵهوری کرماشانی. تورکیش لە ئەم شارستانە ئەژین.


  1. [http://www.czap.org/sheikh-e-abad
  2. [http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf