پارێزگای باتمان
پۆتانەکان: 38°04′55″N 41°24′26″E / 38.08194°N 41.40722°E
پارێزگای باتمان | |
|---|---|
پارێزگا | |
 | |
| وڵات | کوردستان، تورکیا |
| ناوچە | ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات |
| ژمارەی دانیشتووان | |
| • سەرجەم | ٥١٠٢٠٠ |
| کۆدی تەلەفۆن | ٠٤٨٨ |
| وێبگە | http://www.batman.gov.tr/ |
پارێزگای باتمان پارێزگایەکی باکووری کوردستان، تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. ناوەندی پارێزگاکە شاری ئێلحە.
جوگرافیا
[دەستکاری]پارێزگاکە ڕووبەری ٤٬٤٧٧ square kilometre (١٬٧٢٩ square mile) داگیر دەکات.[٢] لە ناوچەیەکی شاخاویدایە و تێکڕای بەرزییەکەی ٥٥٠ مەترە، کە ھەزاران ئەشکەوتی تێدایە. بەرزترین چیاکان بریتین لە کێوەکانی ساسۆن (٢٥٠٠ م)، مەلێتۆ (٢٩٦٧ م)، کوشاکڵێ داغی (١٩٤٧ م)، ئاڤجی داغی (٢١٢١ م)، مەیدانۆک تەپەسی (٢٠٤٢ م)، کۆرتەپە (٢٠٨٢ م) و ڕامان داغی (١٢٨٨ م). چەندین ڕووبار بە ناو پارێزگاکەدا دەڕژێن، لەوانە دیجلە، باتمان، ساسۆن و گارزان.
ڕووباری باتمان بە درێژایی ١١٥ kiloمەتر (٧١ میل) لە باکوورەوە بۆ باشوور دەڕژێت، سنوورێکی سروشتی لە نێوان پارێزگای باتمان و پارێزگای ئامەد پێکدەھێنێت. دیجلە لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات دەڕژێت، پێش ئەوەی لە پارێزگاکە بچێتە دەرەوە لەگەڵ ڕووباری باتمان یەکدەگرێت.
قەزاکان
[دەستکاری]
پارێزگاکە دابەش کراوە بۆ شەش قەزا:
٢٨٩ گوند لە پارێزگاکەدا ھەن.[٣]
دانیشتووانناسی
[دەستکاری]
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە بە خێرایی زیادی کردووە، کە گوایە بەھۆی ڕژانی ھێزی کار بۆ پایتەخت بووە کە لەلایەن پیشەسازیی نەوتەوە ھان دراوە.[ژێدەر پێویستە] لە نێوان ١٩٩٠–٢٠٠٠، ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ڕێژەی ٥٪ لە ساڵێکدا زیادی کردووە. کۆی ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٦٣٤,٤٩١ کەس بووە.
| ساڵ | دان. | ±% p.a. |
|---|---|---|
| 1990 | ٣٤٤٬٦٦٩ | — |
| 2000 | ٤٥٦٬٧٣٤ | +2.86% |
| 2010 | ٥١٠٬٢٠٠ | +1.11% |
| 2020 | ٦٢٠٬٢٧٨ | +1.97% |
| Source:Turkstat[٤][٥][٦] | ||
ئابووری
[دەستکاری]ئابووریی پارێزگاکە بە توندی لەلایەن سەرچاوە ھایدرۆکاربۆنییەکانیەوە پێناسە دەکرێت. چەندین کێڵگەی نەوتی سەرەکی لە پارێزگاکەدا ھەڵکەوتوون، لەوانە کێڵگەی نەوتی باتی ڕامان، کە ڕۆژانە نزیکەی ٧,٠٠٠ بەرمیل بەرھەم دەھێنێت و گەورەترین کێڵگەی نەوتە لە تورکیا.[٧][٨]
نەوتی خاو لە ڕێگەی بۆرییەکی ٥١١ kiloمەتر (٣١٨ میل) کە لە ساڵی ١٩٦٧ دروست کراوە لە باتمانەوە بۆ شاری بەندەری دۆرتیۆل لەسەر دەریای ناوەڕاست دەگوازرێتەوە. بۆرییەکی تر (٤١ kiloمەتر (٢٥ میل)) باتمان بە شەڵمۆ دەبەستێتەوە، کە شوێنی دووەم گەورەترین کێڵگەی نەوتی تورکیایە.[٩] ھەردوو بۆرییەکە لەلایەن BOTAŞ بەڕێوەدەبرێن.[١٠][١١]
ژێرخانی وزە بەنداوی باتمان لەخۆدەگرێت، کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٦–١٩٩٩ دروست کراوە. بەرزییەکەی ٨٥ مەترە و توانای بەرھەمھێنانی کارەبای ساڵانەی ٤٨٣ گێگاوات کاتژمێرە (لووتکەی ھێز ١٩٨ مێگاوات). حەوزە پەیوەندیدارەکە ڕووبەری ٤٩ کیلۆمەتر دووجایە و قەبارەکەی ١.١٧٥ کیلۆمەتر سێجایە، ئاو بۆ ڕووبەری ٣٧٬٧٤٤ hectare (٩٣٬٢٧٠ acre) دابین دەکات.[١٢]
| ناو | دۆزرایەوە | بەرھەمھێنان دەستی پێکرد لە | یەدەگ (ملیۆن بەرمیل) | بەرھەمھێنان (بەرمیل/ڕۆژ، ٢٠٠٧) |
|---|---|---|---|---|
| باتی کۆزلووکا | ١٩٧٨ | ١٩٨٠ | ١٣٨ | ١٥٠٠ |
| باتی ڕامان | ١٩٦١ | ١٩٦٢ | ١٨٥٠ | ٧٠٠٠ |
| کێڵگەی نەوتی دینچەر | ١٩٨٨ | ١٩٩٠ | ٥٥ | ٤٠٠ |
| کێڵگەی نەوتی گارزان | ١٩٥١ | ١٩٥٦ | ١٦٣ | ١٧٠٠ |
| کێڵگەی نەوتی ئیکیزتەپە | ١٩٨٨ | ١٩٩٠ | ٥٣ | ٤٠٠ |
| کێڵگەی نەوتی ڕامان | ١٩٤٠ | ١٩٤٧ | ٤٠٠ | ٤٠٠٠ |
شوێنە مێژووییەکان
[دەستکاری]پارێزگاکە لە ڕووی مێژووی شوێنەوارییەوە دەوڵەمەندە. گرینگترین شوێن، شاری کۆنی حەسکیف، لە ساڵی ٢٠٢٠دا دوای تەواوبوونی بەنداوی ئڵیسوو تا ڕادەیەکی زۆر ژێر ئاو کەوت. چەندین مۆنۆمێنتی سەرەکی، لەوانە گۆڕی زەینەل بەگ و حەمامی ئارتووقی، پێش لافاوەکە گواسترانەوە بۆ پارکێکی نوێی شوێنەواری (حەسکیفی نوێ).[١٣]
شوێنە مێژووییە ناودارەکانی دیکە بریتین لە پردی مەڵابادی، کە لە ساڵانی ١١٤٦–١١٤٧ لەلایەن ئارتووقییەکان لە نێزیک سێلوان دروست کراوە، و خانەقای ئیمام عەبدوڵڵا دەروێش.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ویکیپیدیای ئینگلیسی
- ↑ «İl ve İlçe Yüz ölçümleri». General Directorate of Mapping. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ Köy 2015-07-06 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 30 January 2023.
- ↑ Genel Nüfus Sayımlاری
- ↑ Turkstat
- ↑ «The Results of Address Based Population Registration System, 2020». Turkish Statistical Institute. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 Gengiz Keskin and Cengiz Can (١٩٨٦). «Upper cretaceous carbonate reservoirs of the Raman Field, Southeast Turkey». Carbonates and Evaporites. ١ (1): ٢٥–٤٣. doi:١٠.١٠٠٧/BF٠٣١٧٤٤٠١. S2CID ١٢٩٢١٩٦٣٤.
- ↑ Sacaeddin Sahin؛ et al. (٢٠٠٨). «Bati Raman Field Immiscible CO2 Application: Status Quo and Future Plans» (PDF). SPE Reservoir Evaluation & Engineering. ١١ (4): ٧٧٨–٧٩١. doi:١٠.٢١١٨/١٠٦٥٧٥-PA. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٦ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Selmo Oil Field March 2, 2011 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., TransAtlantic Petroleum
- ↑ «Batman-Dörtyol Petrol Boru Hattı (Turkish)». BOTAŞ. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئابی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ International Transport Forum؛ Organisation for Economic Co-operation and Development (٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩). Intermodal transport: National peer review: Turkey. International Transport Forum. لاپەڕە ٨٧, ٩٤. ژپنک ٩٧٨-٩٢-٨٢١-٠٢٢٢-٠. لە ٩ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Batman Dam July 2, 2014 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., General Directorate of State Hydraulic Works
- ↑ «Hasankeyf: The ancient town swallowed by a dam». BBC News. ٢١ی شوباتی ٢٠٢٠. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
