سێرت

سێرت
شار
ناوەندی شاری سێرت
وڵات	کوردستان، تورکیا
پارچە	باکووری کوردستان
پارێزگا	سێرت
ژمارەی دانیشتووان  (٢٠٢١)
• سەرجەم	١٦٠،٣٤٠
زمان و ئایین
• زمان	کوردی
کۆدی تەلەفۆن	٤٨٤(٩٠+)
وێبگە	www.siirt.bel.tr

سێرت یەکێکە لە شارەکانی باکووری کوردستان کە لە پارێزگای سێرت ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٠،٣٤٠ کەس بووە.

ململانێی کورد و تورکیا

ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی پەکەکە، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتایییەکانی ململانێی کورد و تورکیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا، تورگوت ئۆزال، سەرۆککۆماری پێشووی تورکیا، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە ھەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێھاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی بەنداوەکانەوە.

لە دوای خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە ھۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەھۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی ھەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکوومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و ھێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم ھەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی ھاتوچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، ھێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، ھێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، ھەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین ھێرشی تر کە بوونە ھۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.

دیمۆگرافیا

مێژوویی

مارک سایکس سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە کورد، عەرەب، ئاشووری و ئەرمەنی تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەھەمدا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بەھۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێھێشت. لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش جەنگی جیھانیی یەکەم، سەنجەقی سێرت ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەھێنا کە ٦٠ ھەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ ھەزار ئەرمەنی، ٢٠ ھەزار سوریانی ئۆرسۆدۆکس و ١٥ ھەزار کلدانی کاسۆلیک. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە قوستەنتینیە، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤٬٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا ھەبوون، لەگەڵ سێ کڵێسا، یەک دێر و دوو خوێندنگە. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی مێردین جۆزێف تفینکجی، ناوی ٥٬٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن دەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە ھەبوونی ھەندێک ئێزدی دەکات.

بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا موسڵمان بوون، جگە لە دوو کاسۆلیک، یەک پرۆتێستانت، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر».

عیسمەت ئینۆنو ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی عەرەبی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لەکاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان.

سەردەمی ھاوچەرخ

کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەھێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو ھۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: بۆتیکان، دودێران، عەلیکان، کەشکۆلیان، سلووکان و ستوورکیان.