بەدرە، واسیت
| بەدرە، واسیت | |
|---|---|
 | |
| وڵات | عێراق |
| دابەشکاریی کارگێڕی | عێراق |
| پۆتانی شوێن | ٣٣°٦′٥٤″N ٤٥°٥٦′٠″E |
 | |
بەدرە (بە عەرەبی: بدرة) شارۆچکەیەکە لە باشووری کوردستان لە عێراق و لە نزیکی سنووری عێراق و ئێران لە پارێزگای واسیتدایە. ٦٠٪ی دانیشتووانەکەی کوردی فەیلین و ٣٥٪ عەرەب و ٥٪ تورکمان پێک دێت. بەدرە لە تەنیشتی شاری کەڤناری «دێر»دا ھەڵکەوتووە. ھەروەھا لە لەسەر کێڵگەی نەوتی بەدرەدایە کە لە دوای دۆزینەوەی لە ١٩٧٩دا ھەتا ساڵی ٢٠١١دا بە کار نەھێنرابوو.
ئابووری
[دەستکاری]لە ساڵی ٢٠١٤، عێراق یەکەم گەیاندنی نەوتی خاوی لە کێڵگەی نەوتی بەدرەی تازە پەرەپێدراو لە پارێزگای واسیت دەست پێ کرد، کە لە بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەدا ھەڵکەوتووە. کێڵگەی نەوتی بەدرە کە تووانای سەرەتایی نەوتی خاوی ١٥،٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژێکدا بوو، لە ڕێگەی ڕێککەوتنێکی دابەشکردنی قازانج لە نێوان گازپرۆم ئۆ ئەی ئۆی ڕووسیا (٣٠٪)، کۆمپانیای گەڕانی نەوتی عێراق (٢٥٪)، کۆمپانیای گازی کۆریا (کۆگاس)ی کۆماری کۆریا (٢٢.٥٪)، پێترۆناس کارینگالی ئینتەرناشناڵی مالیزیا (١٥٪)، و دامەزراوەی نەوتی تورکیا (تی پی ئەی ئۆ)ی تورکیا (٧.٥٪) بەڕێوە دەبرا. چاوەڕوان دەکرا کێڵگەی نەوتی بەدرە لە ڕێگەی تۆڕێکی بۆریی ناوخۆیی ١٦٥ کیلۆمەترییەوە کە پێشتر لەو ساڵەدا خراوەتە گەڕ، نەوتی خاو بۆ وێستگەکانی ھەناردەکردن لە پارێزگای بەسرە دابین بکات. چاوەڕوان دەکرا کێڵگەی نەوتی بەدرە تا ساڵی ٢٠١٧ بگاتە تووانای ١٧٠،٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژێکدا، و چاوەڕوان دەکرا بۆ ماوەی ٧ ساڵ ئەم ئاستە بپارێزێت (ھاریس، ٢٠١٤؛ واتس، ٢٠١٤).[١]
جوگرافیا
[دەستکاری]پانکە لیتەیییەکانی مەندەلی-بەدرە-تیب لە درێژایی بناری چیاکانی سەر سنووری عێراق و ئێران لە باشووری عێراقدا ڕوو دەدەن. ئەم پانکە لیتەیییە یەکگرتووانە لە نیشتووی چەو و لم پێکھاتوون کە لەلایەن ڕووبارە بەستراوەکانەوە نیشتوونەتەوە. ئەمانە لەسەر پێکھاتەکانی ئینجانە، شارەبان و بای حەسەنن کە لە ناوچە شاخاوییەکانی درێژایی سنووری دەوڵەتەکە دەرکەوتوون (وێنەی ١٩-١٤).[٢] بە پشتبەستن بە ئەنجامەکانی ھەڵکەندنی بیر، زۆرترین ئەستووریی نیشتووەکانی پانکەی لم و چەو لە نزیک مەندەلی دەگاتە ١٠٠ مەتر و لە نزیک بەدرە دەگاتە ٦٥ مەتر. لە ناوچەکانی تردا زانیاری دەربارەی ئەستووریی پانکەکان لەبەردەستدا نییە. نیشتووەکانی پانکەکە لە تەنی لێنزھێڵی لم و چەوی ورد بۆ درشت پێکھاتوون (کە زۆربەیان لە بەردی کلس پێکھاتوون) لەگەڵ بڕێکی جیاواز لە قوڕ. پەیوەندیکردنی چینەکان بەھۆی گۆڕانکارییە خێرا تەنیشتییەکانی بەردناسییەوە کارێکی سەختە. ھەرچۆنێک بێت دوو چینی قوڕی بەرفراوان لەسەر ئاستی ناوچەکە لە نزیک بەدرە ناسێنراون (حەسەن و ئەوانی تر، ١٩٧٧).[٢] یەکێکیان نیشتووەکانی سەردەمی چوارەم لە پێکھاتەی بای حەسەن جیا دەکاتەوە؛ ئەوی تریان وەک بەربەستێکی ئاو کار دەکات کە بەشە سەرەوە و خوارەوەکانی پانکەکە لە یەک جیا دەکاتەوە، و دەبێتە ھۆی دروستبوونی دوو ئاوگر: ئاوگرێکی سەرەوەی بێفشار و ئاوگرێکی خوارەوەی بەفشار. لە ڕووی ھایدرۆجیۆلۆژییەوە، پانکەکان ئاوگری ئاڵۆزن بەھۆی چینایەتی، بەردناسی گۆڕاو و بارگاویبوونەوەی ناھاوسەنگ. ئاوگرەکان لە نزیک زنجیرە چیاکان ڕوو دەدەن، لەو شوێنانەی کە نیشتووەکانی پانکەکە زبرترینن. بەرزترین گواستنەوەی ١٠٠٠–٢٠٠٠ م٢/ڕۆژ لەو شوێنانەدا ڕوو دەدات کە ئەستووریی ئاوگرەکە زۆر بێت. نیشاندەرەکانی Yی زیاتر لە ٦.٥ لە ھەندێک لە بیرەکانی نزیک باگسایا دۆزرانەوە.[٢] ھۆکاری گواستنەوە نزیکەی ٤٠٠–٥٠٠ م٢/ڕۆژە لە ناوچەی مەندەلی و لە ناوچەی بەدرە-زرباتییە بە شێوەیەکی ئاسایی ٣٠٠–٥٠٠ م٢/ڕۆژە، و تێکڕای ٣٣٦ م٢/ڕۆژە (حەسەن و ئەوانی تر، ١٩٧٧). لە شوێنەکانی تردا نیشاندەری Y بریتییە لە ٥.٥–٦.٥، کە ھاوتایە لەگەڵ گواستنەوەی ٥٠–٣٠٠ م٢/ڕۆژ. گواستنەوە نزمەکان بە نیشاندەری Yی کەمتر لە ٥.٥ لەوانەیە بە شێوەیەکی ناوخۆیی زاڵ بن، بۆ نموونە لە نێوان ڤاسان و کارماشییە و لە ڕۆژھەڵاتی ناوچەکەدا کە گواستنەوەکەی کەمترە لە ٤٠ م٢/ڕۆژ.[٢]
بەستەری دەرەکی
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Bureau، Mines؛ Survey، Geological؛ Department، Interior (١٩ی نیسانی ٢٠١٨). Minerals Yearbook: Area Reports: International Review 2014 Africa and the Middle East (بە ئینگلیزی). Government Printing Office. ژپنک ٩٧٨-١-٤١١٣-٤١٧٣-٩.
{{cite book}}:|دوایین1=has generic name (یارمەتی) - 1 2 3 4 Jassim، Saad Z.؛ Goff، Jeremy C. (٢٠٠٦). Geology of Iraq (بە ئینگلیزی). DOLIN, s.r.o., distributed by Geological Society of London. ژپنک ٩٧٨-٨٠-٧٠٢٨-٢٨٧-٨.
