چەولیگ

چەولیگ
شار
وڵات	تورکیا
پارێزگا	بینگۆل
ژمارەی دانیشتووان  (٢٠٢٢)
• سەرجەم	١٣٣٬٤٢٣
زمان و ئایین
• زمان	کوردی
کۆدی تەلەفۆن	٤٢٦(٩٠+)

بینگۆل یان چەولیک یان چەولیگ (بە ئەرمەنی: Ճապաղջուր، بە ڕۆمانی: Chapaghjur؛ بە کوردی: Çewlik؛ بە زازاکی: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە باکووری کوردستان، تورکیا. ناوەندی پارێزگای بینگۆل و قەزای بینگۆلە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣٬٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژھەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی کوردی دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.

ڕەگناسی

یەکێک لە ناوە مێژوویییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی تورکیدا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام ھیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.

مێژوو

بینگۆل لەو شوێنەدا ھەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی ستێپانۆس ئاسۆغیک لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور ھەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە ئەرمەنی) دەناسرێتەوە.

لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە یۆنانی: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە ھەرێمی مێزۆپۆتامیا پێکھێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ ھەرێمێکی سەربەخۆ.

بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی بەرمەکییەکان بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی عوسمانییەکان، بە شێوەیەکی خۆبەڕێوەبەری و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی تورکیدا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت.

ململانێی کورد و تورک

بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی پەکەکەوە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.

جوگرافیا

بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ ھەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. ڕووباری گایت کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە (فوراتی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت.