گڵێجاڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
گڵێجاڵ
Glejal
شارەدێ
گڵێجاڵ is located in Kurdistan Region
گڵێجاڵ
گڵێجاڵ
جێگەی لە کوردستاندا
گڵێجاڵ is located in Iraq
گڵێجاڵ
گڵێجاڵ
جێگەی لە عێراقدا
پۆتانەکان: 34°58′53.4″N 45°47′44.5″E / 34.981500°N 45.795694°E / 34.981500; 45.795694پۆتانەکان: 34°58′53.4″N 45°47′44.5″E / 34.981500°N 45.795694°E / 34.981500; 45.795694
وڵات کوردستان[١]
 عێراق
پارێزگاھەڵەبجە
قەزاقەزای ھەڵەبجە
ناحیەناحیەی بەمۆ
بەرزایی٨٤٢ مەتر (٢٬٧٦٢ پێ)
زمان و ئایین
 • زمانکوردی (سۆرانی)
 • ئایینسوننی شافعی

گڵێجاڵ شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە (ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.[٢]

ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی بەمۆیە.[٣]

جوگرافیا[دەستکاری]

گوندی گڵێجاڵ
گوندی گڵێجاڵ

گڵێجاڵ لەباکوورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی قەڵپ، لەباکووری ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی گمە، لەڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی گوندی پشتە هەڵکەوتووە، لەباشوور و باشووری ڕۆژئاوا هاوسنورە لەگەڵ گوندی بەلەسۆ لەبەشی ڕۆژئاوا هاوسنورە لەگەڵ ناحیەی مەیدان [٤][٥][٦]


بەپێی ئاماری ساڵی ١٩٥٧ ژمارەی دانیشتووانی گوندی گڵێجاڵ ٤٠٥ کەس بوون کە (۲۱٤) نێر و (۱۹۱) مێ بووە.

ناوی ھاوینەھەوارەکانی گڵێجاڵ: لەبەھارێکی درەنگەوە ماڵەکانی گڵێجاڵ لەگەڵ ئاژەڵ و ماڵاتەکانیان کۆچیان بۆ کردووە و لە ناو کەپردا ھاوینیان تێدا بەسەربردووە تا سەپەڵەی پایز، ھاوینە ھەوارەکانیش ئەمانەن:

  1. پایزە ھەواران
  2. چنارەکان
  3. چەمی گل
  4. زەردەگڵ
  5. سماقە
  6. سەوەردە
  7. شێخ حەوشێ
  8. کانی پانکێ
  9. کانی خۆشک
  10. کەپرگە
  11. گڵێجاڵە بچکەلە
  12. گەچێن
  13. ناوتوان

ناوی باخەکانی گڵێجاڵ[دەستکاری]

  1. باخی ئەلیاخە
  2. باخی توەکانی چیاخوگان
  3. باخی چنارەکە
  4. باخی چەمی حەمەعەلی
  5. باخی زەردەگڵ
  6. باخی سماقە
  7. باخی سەوەردە
  8. باخی قەڵاگە
  9. باخی کامەران
  10. باخی کانی چنار
  11. باخی کانی خۆشک
  12. باخی گەچێن
  13. باخی گەورە
  14. کانی پانکە
  15. ھاڵی کامزی

کانی و کانیاو و بەھاراوەکانی گڵێجاڵ[٧][دەستکاری]

  1. باخی کامەران
  2. بومەسڵی
  3. تەنگەکەرێ
  4. توەکانی چیاخوگان
  5. تۆزڕەکە
  6. چاڵی گورگەشەل
  7. چنارەکان
  8. چنارەکەی فتاحی دێ شاپە
  9. چەمی حمەعلی
  10. حەوزو بییەکە
  11. حەوزی ئاشەکۆنەکە
  12. حەوزی شێخ نیزامەدین
  13. حەوزی فەقیان
  14. حەوزی ملا ئەحمەد
  15. دار مازەڵەکە
  16. داری دەروێش
  17. داری محمود چاوەش
  18. زریسکەکەی گەرمەوشێ
  19. زەردگڵ
  20. ژاڵەکەی شێخ ساڵح
  21. سماقە
  22. سەوەردە
  23. سۆکاتەکە
  24. شانی کارێزەکە
  25. قوڵقوڵەو ناوھاڵ
  26. قۆتکە ڕەش
  27. کانی باخی گەورە
  28. کانی بنەوەنگەی قڵاگە
  29. کانی پانکێ
  30. کانی تەنگەکە
  31. کانی چنار
  32. کانی چەرمک
  33. کانی چەمی گلی ڕەزاوەیس
  34. کانی چێیگە
  35. کانی حمەڕەش
  36. کانی خۆشک
  37. کانی درێژ
  38. کانی دیوەخان
  39. کانی فەتحە
  40. کانی فەتحوڵای یوسف
  41. کانی قڵاگە
  42. کانی قەرک
  43. کانی قەمتەرەکە
  44. کانی قەمتەرەکەی چەمی گل
  45. کانی قوڵقوڵە
  46. کانی گەچێن
  47. کانی گورگیل
  48. کانی گویژ
  49. کانی گویژەکە (گڵێجاڵەبچکۆلە)
  50. کانی محمد
  51. کانی ملا محمود
  52. کانی مەڕ
  53. کانی مۆڵەکە
  54. کانی مۆمن
  55. کانی مێوەکە
  56. کانی ھەرمێکە
  57. کانی ھەسێرەکە
  58. کانی ھەنجیرەکەی مامۆ غفور
  59. کانی ھەنجیرەکەی ناوتوان
  60. کانی ھەواس
  61. کانی و زەردەڵەکە
  62. کەلی شێخ سمایل
  63. کوڵەی توتە
  64. کونەگەڕاو
  65. گەرماوەکەی دێ فاتە
  66. ملەکەوەلە
  67. میرزالە
  68. نادروەیس
  69. ناوتەروەکەی حاجی تۆفیق
  70. ھاڵاوەکەی گەرمەوشێ
  71. ھەرمێکانی شێخ عارف
  72. ھەوارگە قوڕینە

ھەسێرە ئاوەکان[دەستکاری]

  1. ھەسێرەکەی سۆفی فەتاح
  2. ھەسێرەکەی وەستا قادر
  3. ھەسێرەکەی سەوەردە
  4. ھەسێرەکەی کۆسی کانی توو
  5. ھەسێرەکەی سماقە
  6. ھەسێرەکەی کانی خۆشک
  7. ھەسێرەکەی کانی گورگیل
  8. ھەسێرەکەی چنارەکان
  9. ھەسێرەکەی تەنگەکەرێ
  10. ھەسێرە وشک
  11. ھەستێری شانی کارێزەکە

مێژوو[دەستکاری]

یەکێکە لە گوندە دێرینەکانی کوردستان، دەکەوێتە بەری ڕۆژھەڵاتی شاخی خۆشک، لەو ناوچەیە پێی ئەوترێت پشتکێو.

گوندەکە ئێستا مەرکەزی ناحیەی بەمۆیە، لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا سەر بەناوەندی قەزای گوڵعەنبەر (ھەڵەبجە) بووە، کە ئەوکات لە ڕووی ئیدارییەوە ٢٧٦ گوند سەر بەناوەندی قەزاکە بوون، دوای دروستکردنی ناحیەی سیروان (ناوەندەکەی گوندی کێلەسپی)، گوندەکە لەگەڵ دەیان گوندی تری سنوورەکەدا خرانە سەر ناحیەی سیروان، بپێی ئامارەکانی ساڵی (١٩٥٧–١٩٨٧) گەورەترین گوندی ناوچەکەی خۆی بووە لە ڕووی دانیشتووانەوە، بەڵام لە ٦/ ١ ١٩٧٨ گوندەکە لەگەڵ دەیان گوندی تری ناوچەکانی شەمێران و تاوگۆزیی و ئیمامی گوندکانی تری ئەمڕۆی سەر بەناحیەی بەمۆ بە مەرسومێکی کۆماری لە سیروان دابڕێنران و خرانە سەر دەربەندیخان، گوندەکە لە چوارچێوەی پڕۆسەی ڕاگواستنی ساڵی ١٩٧٧–١٩٧٨ کە ناسرابوو بە پشتێنەی ئەمنی لەگەڵ بەشێک گوندەکانی تری سنوورەکە ڕاگوێزران بۆ ئۆردووگای زۆرەملێی زەڕایەن.

دوای ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٩١ بەشێک لە خەڵکی گوندەکە گەڕانەوە بۆ زێدی ڕەسەنی خۆیان و ئاوەدانیان کردووە، لە ساڵی ١٩٩٩ بە فەرمانی کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی ئیدارەی سلێمانی گوندکە کرا بە ناوەندی ناحیەی بەمۆ، لە ساڵی ٢٠٠٠یشەوە بەڕێوەبەری ناحیەکەی دەستبەکاربووە، ئەوەی گرفت بوو ئەوەبوو کە بەشێک لە فەرمانگەکانی ناحیەکە سەربە قەزای دەربەندیخان بوون و بەشێکیان لە دوای پڕۆسەی ئازادی عێراقەوە خرانە سەر قەزای خانەقین، ئەوەش گرفتی ھاتوچۆی زۆری بۆ دروستکردن، ئەوە لەکاتێکدا خواستی دانیشتووانەکەی ئەوەبوو کە بگەڕێنەوە سەر ناحیەی سیروانی سەر بە ھەڵەبجە، دواجار دوای ھەوڵێکی زۆر لە ساڵی ٢٠١٥ گوندەکە لەگەڵ سیانزە گوندی تری سەر بەناحیەکەدا گەڕێنراوەنەوە سەر ناحیەی سیروان.

ئێستا ناحیەی بەمۆ یەکێکە لەو چوار ناحیەی کە لەڕووی ئێدارییەوە سەر بە پارێزگای ھەڵەبجەیە.

ژمارەی دانیشتووانی ناحیەکە نزیکەی (٢٠٠٠) کەسە و لە گۆی چواردە گوند (٩)یان ئاوەدانە و دەستی ئاوەدانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانیان پێ گەیشتووە.[٨]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Kurdistan Regional Government. KRG.
  2. ^ د. عەبدوڵڵا غەفوور. پێڕستی گوندەکانی باشوور(کوردی).
  3. ^ http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3
  4. ^ http://wikimapia.org/
  5. ^ http://www.krso.net/
  6. ^ جەمیل ڕۆژبەیانی. وڵاتەکەت بناسە(کوردی).
  7. ^ سوود وەرگرتن لە کەسانی بەتەمەنی گوندی گڵێجاڵ
  8. ^ کورتەیەک لەسەر مێژووی گڵێجاڵ، عادل سدیق
  9. ^ https://books.google.iq/books?

کتێبەکان[دەستکاری]

  • کتێبی «گڵێجاڵ، ناوەندی ناحیەی بەمۆ» لە بەڵگەنامە و بیرەوەرییەکاندا، ئامادەکردنی: کۆمەڵێک توێژەر، ٢٠٢٠، سلێمانی، ڕێکەوتی سەردان: ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠.
  • الجمهوریة العراقیة، وزارة الداخلیة، مدیریة التسجیل الاحوال المدنیة العامة مدیریة الشعبه الفنیة، دلیل التعداد العام للسنة ۱۹٦٥.