شنۆ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
شنۆ
شارۆچکە
شنۆ is located in کوردستان
شنۆ
شنۆ
جێگەی لە ئێراندا
پۆتانەکان: ٣٧°٠٥′N ٤٥°١′E / ٣٧.٠٨٣°N ٤٥.٠١٧°E / 37.083; 45.017پۆتانەکان: ٣٧°٠٥′N ٤٥°١′E / ٣٧.٠٨٣°N ٤٥.٠١٧°E / 37.083; 45.017
وڵات  کوردستان
پارێزگا پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
شارستان شارستانی شنۆ
بەرزایی ١٥٢٤ مەتر (٥٬٠٠٠ فووت)
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)
 • سەرجەم ٣٩٫٠٠٠
زمان و ئایین
 • زمان کوردیی ناوەندی
 • ئایین سوننی (شافعی)
کۆدی تەلەفۆن ٠٤٤٤
وێبگە شارەداری شنۆ

شنۆ شارۆچکەیەکی سەر سنوور (مەرزی) رۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە نێوان سنووری ئێران و عێراق ھەڵکەوتووە. ئەم شارۆچکە لە باشووری پارێزگای ورمێ ھەڵکەوتووە. شنۆ لە باکووردا لەگەڵ ورمێ، لە رۆژھەڵاتدا لەگەڵ نەغەدە و لە باشوورەوە لەگەڵ شاری پیرانشار ھاوسنوورە، ھەروەھا ئەم شارە لە روژئاوا بە سنووری باشوور و باکووری کوردستان بەستراوەتەوە. شنۆ ناوەندی شارستانی شنۆیە و لە ٧٣ کیلۆمیتری ناوەندی پارێزگای ورمێیە.[١]

مێژووی درووستبونی شنۆ دەگەڕێتەوە بۆ ھەشتا ساڵ پێش ئێستا لە دەورانی قاجار دا. پێشتر بڕوای ھەندێک کەس وا بو کە شنۆ شارێکی کۆنە بەڵام لێکۆلینەوەکانی ئەحمەد قازی و مامۆستا محەمەد گەرمیانی ھەمو ئەوەی رەت کردەوە کە شنۆ کۆنە. ئێستا سەلماندراوە کە شنۆ شارۆچکەیە کە کە تازە بنیات نراوە.  ھۆی ئەوەی کە شنۆ بە کۆن ناسرابو بەردی کێلەشین بو کە لە خاکی ئێران و ناوچەی شنۆ نەدۆزراوەتەوە. بەردی کێلە شین لە خاکی عێراق و بیست کیلۆمەتری خاکی ئێران لە قەزای سۆران و ناحیەی سیدەکان دۆزراوەتەوە. ھەروەھا بەردی کێلە شین ھیچ باسێک لە شنۆ ناکا بەلکە باسی شاری موساسیر دەکا کە بە بڕوای لێکۆلەرە ئوروپاییەکان جێگاکەی لە رەواندوزی ئەمرۆیە ی بە بروای رەزا حەیدەری لە رێکخراوی میراتی فەرھەنگی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، جێگای موساسیر لە رەبەتی ئەمرۆ دابوە.

ھەروەھا ھەندێک کەس داوایان کردووە کە ئیشنونا کە ویلایەتی خەراجگوزاری کورۆش بووە لەگەڵ شنۆ یەک بوە بەڵام بە گوێرەی ئەحمەد قازی ئەوە ھەڵەیە چونکە ئیشنونا لە رۆژھەلاتی عئراق و پارێزگای دیالە و نزیک شاری بەقوبە دا بوە کە ھیچ پەیوەندیەکی جوگرافیایی و مێژوویی لەگەڵ شنۆ دا نیە و رەنگە لەبەر وێکچونی ناوەکان ئەو بە ھەڵە تێگەیشتنە ھاتپێتە پێش.

گوندەکان[دەستکاری]

جبریلاوێ، سەوجە، گوندەوێڵە، حەسەن‌نووران، ئاڵیاوێ، گورگاوێ، تاچیناوێ، نەڵیوان، پووشاوێ، میراوێ، ھێ، شێخان، گوندی مەلا عیسا، کانی سپی، گەڵاز، پۆڵێ، قوڕووشاوێ، سەرگیز، دێشەمس، قەرەسەقەل، پرداوێ، خانلەر، قەزەناوێ، سۆفیان، کانی ڕەش و پێروان، جەڵدیان، سینگان، خورشت، کانی سۆرک، بێمزورتێ، دواوان، چەپەراوێ، بابخاڵاوێ، کانیڕەش، قەڵاتیان، شێخان، تاژەندەرێ، بێتریان، کیسەڵاوێ، دڕوو، پێگەڵە، سەردەرێ، باڵاگیر، قەرەسەقەل، چەشمەگۆل، سەنگەرێ، گوندی مام برایم، دووڕبە، گرکاشان، بێژاوێ، شاوانێ، زمێ، ئاڵکاوێ، ...

زمان و ئایین[دەستکاری]

شنۆ یەکێک لە شارە کانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە خەڵکەکەی بە زمانی کوردی, سۆرانی زاراوەی ھەولێری قسە دەکەن.[٢]

لە تایبەتمەندیەکانی زمان و زاراوەی خەلکی شنۆ بە کارھێنانی پاشگری (تن) ە کە لە زۆرێک لە وشەکان دا خەلکی شنۆ بە کاری دێنن. بۆ وێنە دەخواتن، دەرواتن، دێتن، دەلێسێتن. تن لە زمانی شارەکانی دەور و بەر دا بە کارھێنانی نیە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]