سمکۆی شکاک

ئیسماعیل ئاغای شکاک
ئیسماعیل ئاغای شکاک
لەدایکبوون	١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٧ ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مەرگ	٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ شنۆ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھۆکاری مەرگ	هەڵگەڕانەوەی شای ئێران
شوێنی دۆزینەی تەرم	شنۆ
شوێنی گۆڕ	شاری سنە، بەردەم گەڕەکی فەلاح
نەتەوە	کورد
پیشە	سیاسەتوان
ئایین	ئیسلام، سوننە
واژوو

ئیسماعیل ئاغای شکاک ناسراو بە سمکۆی شکاک (لەدایکبوو ١٨٨٧ – مردووی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی کوردی ڕێبەری ھۆزی شکاک بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی ڕۆژاوای گۆلی ورمێی لە حکوومەتی ناوەندیی ئێران سەندەوە.

ژیان

ناوی تەواوی سمکۆ ئیسماعیلی کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی "چەهریقی ژۆری" (باشووری ڕۆژئاوای شاری سەلماس) لە دایک بووە و پاش مردنی باوکی و جەعفەر ئاغای برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای شەڕی جیھانی یەکەمەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی ڕووسیا گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری تبلیس و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری خۆی دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت.

شۆڕشی سمکۆ

وتارە سەرەکییەکان: ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢) و ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)

دوای کۆتاهاتنی جەنگی جیھانیی یەکەم سمکۆ وەک سەرکردەیەکی شۆڕشگێڕی کورد ناوی دەرکرد و لە پێناو دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردیدا لە ساڵی ١٩١٨ شۆڕشی بەرپا کرد و زۆر ناوچەی گرنگیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی ١٩٢٢ لە ئەنجامی لەشکرکێشیەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێران، سمکۆ ناچار بوو پاشەکشە بکات و پەنا بەرێت بۆ تورکیا. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبووردن گەڕایەوە ئێران، بەڵام ساڵی ١٩٢٦ دیسان شۆڕشی بەرپا کردەوە، بەڵام ئەم جارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکا و ماوەیەک لە باشووری کوردستان مایەوە. دواتر گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری شنۆ کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی سمکۆی شکاک کۆتای ھات کە یازدە ساڵی خایاند.