جەلال مەلەکشا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
جەلال مەلەکشا
Jalalmalaksha.jpg
جەلال مەلەکشا
لەدایکبوون١٩٥١
مەلەکشای سەرێ، پارێزگای کوردستان
مردن٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠(٢٠٢٠-10-٣١) (٦٩ ساڵ ژیاوە)
سنە
پیشەشاعیر
زمانکوردی (سۆرانی)
نەتەوەکورد
بواری کارکردنشیعر و ئەدەب
کارە دیارەکانزڕەی زنجیری وشە دیلەکان

جەلال مەلەکشا (١٩٥١ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) شاعیر، نووسەر، و ڕۆژنامەوانێکی کورد بوو. بە کوردی و فارسی شیعری نووسیوە و شیعرەکانی وەرگێڕدراون بۆ چەند زمانی پڕخوێنەری دنیا.

ژیان و کار[دەستکاری]

ساڵی ١٩٥١ (١٣٣٠ ک. ھ.) لە گوندی مەلەکشای سەرێ سەر بە پارێزگای کوردستان (سنە) لەدایکبووە. ھەر لە شاری سنە خوێندوویەتی و پەروەردە کراوە. لە منداڵییەوە ھۆگری شیعر و نووسین بووە. لە سەرەتاوە بە فارسی شیعر و پەخشان و چیرۆکی دەنووسی. لەبەر ھێز و پێزی لە نووسیندا بە بێ ئەوەی کتێبی چاپکراوەی ببێ، دەبێتە ئەندامی کانوونی نووسەرانی ئێران. پاش ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٧ ک.ھ.) دەست دەکات بە نووسین بە زمانی کوردی. بۆ ماوەی ١٤ ساڵ وەکوو نووسەر و ڕۆژنامەوان دەبێتە ئەندامی گۆڤاری سروە.

لە سەردەمی حکوومەتی پاشایەتیی محەممەدڕەزا پەھلەوی، بەھۆی شیعر و نووسراوە ڕەخنەگرانەکانییەوە چەند ساڵێک بەندکرا. چالاکییە سیاسییەکانی لەو سەردەمەدا زیاتر بەرەو بیروباوەڕی چەپ بوو. ئەندام و لایەنگری چەند لە گرووپە چەپەکانی ئەو سەردەمە بووە.

شیعر و نووسراوەکانی مەلەکشا لە سەردەمی حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران سانسۆر کراون یان ڕێگرییان لێکراوە بڵاوببنەوە. جەلال مەلەکشا ھەم لە شیعری فارسی و ھەم لە شیعری کوردیدا ڕەچەشکێن و نوێخواز بووە. شیعرەکانی تا ئێستا بۆ زمانەکانی فارسی، ئینگلیزی، سوێدی، و عەرەبی وەرگێڕدراون.

«زڕەی زنجیری وشەکان» یەک لەو بەرھەمانەیەتی کە پاش شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران ڕێگەی بڵاوبوونەوەی پێدراوە، «ھەتا لووتکە چەندی ماوە؟» و «داستانی دارە پیرە» دووان لە شیعرە بەناوبانگەکانی ئەو کتێبەن.[١]

مەرگ[دەستکاری]

جەلال مەلەکشا لە ئێوارەی ڕۆژی شەممە، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە شاری سنە بەھۆی جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کرد.[٢][٣] تەرمەکەی لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە گوندی مەلەکشا بە خاک سپێردرا، بە ئامادەبوونی ڕێپێوانی جەماوەری خەڵک.[٤]

بەرھەمەکان[دەستکاری]

  • زڕەی زنجیری وشە دیلەکان (کۆشێعر)
  • کارەسات (کۆمەڵە چیرۆک)

چەند نموونە لە شێعرەکانی[دەستکاری]

شێعر

شێعر کە ھات
دڵیش ئیتر
ئۆقرە ناگرێ، ئەیدرکێنێ
پۆلیس بۆنی پێوە ئەکا
بۆنی ئازادی لێوە بێ
ھەردەست بەجێ
ئەیخنکێنێ
(١٣٦٥)

کارتە پۆستاڵ

ھەڤاڵەکان
وتم پیرۆزباییتان لێ بکەم
بەھار دێت و
شێعرێک تازە بھۆنمەوە بۆ کوردستان!
وتم بە جوانترین وشە نەورۆز بکەم بە ملوانک
بۆ گەردنی بەرزی کوێستان!
زۆر ھەوڵمدا
بۆتان بڵێم شێعرێکی تەڕ
ھەزار وشەم ڕست کرد و ھەر
نەھاتە بەر!
پەنام بردە بەر پیکاسۆ
گرینیکای بۆم ڕەسم کرد و وتی ھانێ
وتم لۆرکا ئەی تۆ، وتی:
شێعرەکانم
لە کاستیلا بە جێ ماون
ڕێگا نادەن گورگەکانی
وتم بە ھایکۆی ژاپۆنی
ئەرکی شانم بەجێ بینم
ھیرۆشیما گڕی گرت و
وشەی ھایکۆ بوو بە فرمێسک
ڕژایە نێو گۆمی خوێنم!
ھەڤاڵەکان!
ڕاستە بەھار جوان و شەنگە نەورۆز جێژنێکی تایبەتی گەلی کوردە لێم ببورن
پیرۆزباییتان لێ ناکەم
چۆن ناوێرم.
بەڵام کارتە پۆستاڵێکی ھەڵەبجەتان بۆ دەنێرم.
(٢٨ی خاکەلێوە، ١٣٦٧)

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "جەلال مەلەکشا، شاعری نوێخوازی کورد کۆچی دوایی کرد". IranWire (بە زمانی فارسی). ئێران وایەر. لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  2. ^ "Rudaw.net". ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  3. ^ "Kurdistantv.net". جەلال مەلەکشای شاعیر لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا بە جەڵتەی دڵ لە شاری سنە کۆچی دواییکرد. ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  4. ^ "تەرمی جەلال مەلەکشا بە ئامادەبوونی جەماوەری خەڵک بەخاک سپێردرا". IranWire (بە زمانی فارسی). ئێران وایەر. لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 

بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]