جەلال تاڵەبانی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
جەلال تاڵەبانی
شەشەم سەرۆککۆماری عێراق
لە پۆستدا بووە
٧ی نیسانی ٢٠٠٥ – ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤
جێگر: ٧ی نیسانی ٢٠٠٥ – ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٦
سەرۆک وەزیران ئیبراھیم جەعفەری
نووری مالیکی
جێگری سەرۆک عادل عەبدولمەھدی
غازی یاوەر
تاریق ھاشمی
خوزەیر خوزاعی
پێشینە سەددام حوسێن
غازی یاوەر (کاتی)
پاشینە فوئاد مەعسووم
سەرۆکی ئەنجوومەنی حکوومەتی عێراق
لە پۆستدا بووە
١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ – ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣
پێشینە ئەیاد عەلاوی
پاشینە عەبدولعەزیز حەکیم
سەرکردەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
لە پۆستدا بووە
١ی نیسانی ١٩٧٥ – ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
پێشینە پۆستەکە دامەزرا
پاشینە کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی
وردەکاریی تاکەکەسی
لەدایکبوون جەلال حیسامەددین شوکروڵڵا تاڵەبانی زەنگنە[١]
(١٩٣٣-١١-١٢) ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٣٣
کەلکان،[٢] ھەرێمی کوردستان
مردن ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧(٢٠١٧-10-0٣) (٨٣ ساڵ ژیاوە)
بەرلین، ئەڵمانیا
Resting place دەباشان، سلێمانی
ھاووڵاتی عێراق و شانشینی یەکگرتوو
نەتەوە کورد
حیزبی سیاسی Flag of the KDP.svg پارتی دیموکراتی کوردستان (١٩٤٧–١٩٧٥)
Flag of PUK.png یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (١٩٧٥–٢٠١٧)
ھاوسەر(ەکان) ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد (ھاوسەرگیری ١٩٧٠)
منداڵەکان بافڵ تاڵەبانی
قوباد تاڵەبانی
خوێندن لە زانکۆی بەغدا
Nickname(s) مام جەلال

جەلال حیسامەددین شوکروڵڵا تاڵەبانی زەنگنە (بە عەرەبی: جلال طالباني؛ لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٣٣ – مردووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧)،[٣][٤] ناسراو بە مام جەلال لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست،[٥] سیاسەتوانێکی کورد بوو کە وەک شەشەم سەرۆککۆماری عێراق لە ٢٠٠٦وە تا ٢٠١٤ خزمەتیکردووە، لەگەڵ سەرۆکایەتیکردنی ئەنجوومەنی حکوومەتی عێراق. یەکەم کوردە کە پۆستی سەرۆککۆماری عێراق وەربگرێت.[٦]

تاڵەبانی دامەزرێنەر و سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو. ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجوومەنی حکوومەتی عێراق بوو، کە دوای کەوتنی سەددام حوسێن لە شۆڕشی ٢٠٠٣ی عێراق دامەزرا. تاڵەبانی بۆ زیاتر لە ٥٠ ساڵ داکۆکیکاری ماف و دیموکراسیی کورد بوو لە عێراق. جیا لە زمانی خۆماڵیی کوردی، تاڵەبانی بە باشی لە زمانەکانی عەرەبی و فارسی و ئینگلیزی زانیوە. ھەروەھا توانیوویەتی بە فەڕەنسیش قسەبکات.

دانیشتنی جەلال تاڵەبانی لەگەڵ باراک ئۆباما، لە بەغدای پایتەختی عێراق، ٢٠٠٩

سەرەتای ژیان[دەستکاری]

جەلال تاڵەبانی کوڕی حوسامەددین کوڕی نورەڵڵای تاڵەبانی زەنگنە، ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٣٣[٧] لە گوندی کلکانی بناری چیای کۆسرەت لەدایک بووە. سەرەتای منداڵی ھەر لەو گوندە دەبێ، پاشان کاتێک باوکی دەبێتە ڕێبەری تەکیەی تاڵەبانی لە کۆیە، بە ماڵەوە دەچنە ئەوێ و خوێندنی سەرەتایی لەو شارە تەواو دەکا؛ و قۆناغی ئامادەییش لە کەرکووک و ھەولێر تەواو دەکات

جلال تاڵەبانی لە تازە لاوی بە پەیوەست بوون بە پارتی دیموکراتی کوردستان تێکەڵاوی کاری سیاسی دەبێ. لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٥٣ سەرپەرشتی سازدانی یەکەم کۆنگرەی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان دەکات و ھەر لەم کۆنگرەیەدا بە سکرتێری گشتی ئەو ڕێکخراوەیە ھەڵدەبژێردرێ و ھەر لە ھەمان ساڵدا دەبێتە یەکێک لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی لاوانی دیموکراتی کوردستان و ساڵانی ١٩٥٣–١٩٥٥ دەبێتە سکرتێری گشتی لاوان. لە ساڵی ١٩٥٩، لە کۆلێژی یاسا لە بەغدا، خوێندنی باڵا تەواو دەکات.

خێزانی تاڵەبانی[دەستکاری]

تاڵەبانی لە گەڵ ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد کچی ئیبراھیم ئەحمەد[٨] ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێنا و دوو کوڕیان ھەیە بەناوی قوباد و پاڤێڵ کە پاڤێڵ کوڕە گەورەکەیانە[٩] و قوباد تاڵەبانیش کەپێشتر لەناو سیاسەتی ھەرێمی کوردستان وەک نوێنەری ھەرێم لەئامریکابووە ئێستاش ئەنجوومەنی وەزیرانیش جێگیری سەرۆک وەزیرانە.

تەندرووستیی تاڵەبانی[دەستکاری]

زۆر کات تەندروستی تاڵەبانی جێگیر نەبووە دوایین نەخۆشیشی لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بوو کە دووچاری جەڵتەیێکی[١٠] بوو و لە چاودێریی توندا بوو لە بەغدا سەرئەنجام پاش ڕاپۆرتی جێگیربوونی تەندرووستی ناوبراو گەیەندرایە وڵاتی ئەڵمانیا[١١][١٢] بەمەبەستی چارەسەری زۆرتر بەیاوەری دوکتۆر نەجمەدین کەریم[١٣] لە ڕۆژی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤ دوای نزیکەی ١٩ مانگ مانەوە لە نەخۆشخانەکانی ئەڵمانیا جەلال تاڵەبانی لە ئەڵمانیاوە گەڕایەوە سلێمانی[١٤] و لە ماڵباتەکەی خۆی نیشتەجێبوو و لەدوای گەڕانەوەشی چەندین کەسایەتی سیاسیی باڵا لە ئاستی ھەرێم و عێراق ھاتنە پێشوازیکردنی.

مردن[دەستکاری]

لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، لە ئەڵمانیا، بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد.[١٥][١٦] لەڕۆژی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ واتە دوای سێ ڕۆژ لەکۆچی دواییکردنی تەرمی جەلال تاڵەبانی لەڕێگای فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی لە ئەڵمانیاوە گەڕێندرایەوە ھەرێمی کوردستان. تەرمەکەش لە گردی دەباشان بەخاکسپێردرا.[١٧][١٨]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Index Ta-Ti". www.rulers.org. 
  2. ^ Jalal Talabani
  3. ^ "You are being redirected...". www.nrttv.com. 
  4. ^ McDonald، Mark (3 October 2017). "Jalal Talabani, Kurdish Leader and Iraq's First Postwar President, Is Dead at 83" – بە www.nytimes.com. 
  5. ^ "Jalal Talabani's mediating skills will be much missed". The Economist. 5 October 2017. 
  6. ^ "Iraq's president appoints Shiite as prime minister". chinadaily.com. 2009-04-21. لە ڕێکەوتی ٠٨ی نیسانی ٢٠٠٥ ھێنراوە. 
  7. ^ لەدایکبوون، http://www.nndb.com/people/061/000114716/
  8. ^ http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7382641.stm
  9. ^ "پاڤێڵ تاڵەبانی نەیتوانی بەرھەم ساڵح بباتە کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسی". ڕووداو. 
  10. ^ جەڵتە و چوونە ئەڵمانیا، http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/12/20/16037443-iraqs-president-talabani-leaves-for-treatment-in-germany-after-stroke?lite
  11. ^ http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/12/20/16037443-iraqs-president-talabani-leaves-for-treatment-in-germany-after-stroke?lite
  12. ^ http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20794273
  13. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  14. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  15. ^ "مام جەلال کۆچی دوایی کرد". ڕووداو. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  16. ^ "وتەبێژی یەکێتی: جەلال تاڵەبانی کۆچی دوایی کرد". NRT. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  17. ^ "بەوێنە و ڤیدیۆ: مەراسیمی بەخاکسپاردنی تەرمی مام جەلال". ڕووداو. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  18. ^ "تەرمی مام جەلال لە گردی دەباشان بەخاک سپێردرا". NRT. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
لایەنگری حیزبی سیاسیی
ئۆفیسی نوێ سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
١ی حوزەیرانی ١٩٧٥–٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
جێگر
کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی
کاتی
Political offices
پێشوو
ئەیاد عەلاوی
سەرۆکی ئەنجومەنی حوکمی عێراق
١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣–٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣
جێگر
عەبدولعەزیز حەکیم
پێشوو
غازی مەشعەل عەجیل یاوەر
کاتی
سەرۆک کۆماری عێراق
٧ی نیسانی ٢٠٠٥–٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤
جێگر
فوئاد مەعسووم