بەختیار عەلی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
بەختیار عەلی
لەدایکبوون سلێمانی
پیشە نووسەر، شاعیر
زمان کوردی
نەتەوە کورد
کارە دیارەکان قەسیدەی نیشتیمان ...
چالاکی ساڵانی ۱۹٨۳-تا ئێستا
ماڵپەڕی فەرمی
بەختیار عەلی

بەختیار عەلی ڕۆماننووس، شاعیر و رۆشنبیری کوردە و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی گۆڤاری ڕەھەند. یەکەم رۆمانی بە ناوی مەرگی تاقانەی دوووەم، ساڵی ١٩٩٧ لە سوێد بڵاو کرایەوە.

ژیاننامە[دەستکاری]

بەختیار عەلی لە ساڵی ١٩٦٠ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی "شێخ سەلام" لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان خوێندنی ناوەندی لە "ناوەندی ئەزمەڕ" و خوێندی ئامادەیی لە ئامادەیی "ھەڵکەوت"ی کوڕان تەواو کردووە. پاشان لە ھەردوو زانکۆی سلێمانی و سەلاحەدین خوێندکاری کۆلیژی زانست بەشی زەویناسی دەبێت، بەڵام لە خۆپیشاندانەکانی ساڵی ١٩٨٣ لە ھەولێر بریندار دەبێت و دەست لە خوێندنی زانکۆ ھەڵدەگرێت و بە تەواوی خۆی بۆ کاری نووسین و ئەدەبیات یەکلا دەکاتەوە. لە ھەمان ساڵدا "قەسیدەی نیشتمان" کە کۆنترین بەرھەمی بڵاوکراوەیەتی نوسیووە. دواتر لە دیوانی گوناھ و کەرنەڤال دا چاپ دەکرێت کە ساڵی ١٩٩٢ بڵاو کراوەتەوە. لە پاییزی ١٩٨٩دا یەکەم وتاری لە ڕۆژنامەی پاشکۆی عێراق دا بڵاو دەبێتەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ چەندین کۆڕ و سێمینار لە سلێمانی و ھەولێر پێشکەش دەکات. پاش سەرھەڵدانی شەڕی ناوخۆ، کوردستان بە جێ دەھێڵێت و ڕوودەکاتە سووریا و پاشان ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٩٩وە لە شاری کۆڵن نیشتەجێ دەبێت.

ژیانی ئەدەبی[دەستکاری]

یەکەم بەرھەمی بڵاوکراوەی بەختیار عەلی قەسیدەی "نیشتیمان"ە. لە ساڵانی ھەشتادا بەختیار کۆمەڵێک قەسیدەی درێژ دەنووسێت، لەوانە «شار»، «گوناھ»، «کەرنەڤاڵ» و چەندی تر، دەستنووسی یەکەمی ڕۆمانی «مەرگی تاقانەی دووەم»یش ھەر دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمە. لە پاییزی ساڵی ١٩٨٩دا یەکەمین وتاری بە دوو بەش بە ناونیشانی «قسەکردن لە پەراوێزی بێدەنگی»دا لە ڕۆژنامەی «پاشکۆی عێراق»دا بڵاودەبێتەوە. لە ڕۆژانی سەرەتای ڕاپەڕیندا، لەگەڵ کۆمەڵێک نووسەری تردا ژمارە یەکی "گۆڤاری ئازادی" دەردەکەن کە دواتر پێنج ژمارەی لێ بڵاودەبێتەوە. لە ساڵی ١٩٩٢دا یەکەمین کۆمەڵە شیعری بەجۆرێکی ئێجگار سادە و سەرەتایی و بە تیراژێکی کەم چاپ دەکرێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ چەندین کۆڕ و سیمینار لە ھەولێر و سلێمانی پێشکەش دەکات و ئیشەکانی لە پاڵ ئیشی کۆمەڵێک نووسەر و ڕۆشنبیری تردا وەک سەرەتای سەرھەڵدانی جۆرە تێڕوانینێکی جیاواز بۆ ئەدەب و کۆمەڵگا سەیردەکرێن.

دوای سەرھەڵدانی شەڕی ناوخۆ لە ئەیلولی ١٩٩٤دا کوردستان بەجێدەھێڵێت و ڕوو دەکاتە سووریا، پاش نۆ مانگ ژیان لە دیمەشقدا دەگاتە ئەڵمانیا و تا ساڵی ١٩٩٩ لە فڕانکفۆرت نیشتەجێ دەبێت. لەو ماوەیەدا لەگەڵ کۆمەڵێک ھاوڕێی دیکەدا دەبێتە یەکێک لە دامەزرێنەرانی گۆڤاری ڕەھەند، لە ساڵی ١٩٩٧ یشدا دەست بە نووسینی ڕۆمانی «ئێوارەی پەروانە» دەکات و لە ٦/١٠/١٩٩٧ تەواوی دەکات. لە ساڵی ١٩٩٩وە لە شاری کۆڵن نیشتەجێ دەبێت.

پاشان لە ساڵانی نەوەدەکان ھاوشانی " ڕێبین ھەردی، ڕێبوار سیوەیلی، مەریوان وریا قانع، فاروق ڕەفیق، ئاراس فەتاح، ھەڵکەوت عەبدوڵا " گرووپی (ڕەھەند) دادەمەزرێین، پاشان چەند ژمارەیەک لە گۆڤاری ڕەھەند بڵاو دەکەنەوە. کە گۆڤارێکی ئەدەبی-فیکری بووە.

بەرھەمەکان[دەستکاری]

دیوانە شیعرییەکان[دەستکاری]

  • گوناھ و کەرنەڤال
  • بۆھیمی و ئەستێرەکان
  • کۆی بەرھەمە شێعرییەکان ١٩٨٣ - ١٩٩٨
  • ئیشکردن لە دارستانەکانی فیردەوس دا
  • تا ماتەمی گوڵ... تا خوێنی فریشتە - کۆی بەرھەمە شیعریەکان ١٩٨٣ - ٢٠٠٤
  • ئەی بەندەری دۆست.. ئەی کەشتی دوژمن ٢٠٠٧

ڕۆمانەکان[دەستکاری]

بەرھەمە فیکرییەکان[دەستکاری]

  • وەلام لە رۆژگاری ون بوونی پرسیار دا - سیازدە چاوپێکەوتن لەگەل بەختیار عەلی
  • ئیمان و جەنگاوەرانی
  • خوێنەری کوشندە - کۆمەڵە وتار
  • لەدیارەوە بۆ نادیار
  • چێژی مەرگدۆستی
  • وەک باڵندەی ناو جەنگەڵە ترسناکەکان
  • سێوی سێھەم
  • ئاوڕەکەی ئۆرفیوس ٢٠١٤
  • جوانیەکانی ناڕێکی
  • نەرسیسی کوژراو

-

نمونەی شیعرەکانی[دەستکاری]

ستایشی من بۆ دەسەڵاتداران

ئێوە گەلەک شۆخن، بەیانیان وەک پاساری ڕیقنە بەسەر حەقیقەتدا دەکەن. گەلەک مەزنن، شەوان وەک کوکوختی ڕیقنە بەسەر تریفەدا دەکەن ئەمە دیاری ئێوەیە؛ میللەتێک بە سەد دەست لێتان ڕادەکات، نەتەوەیەک هەزار قاچ قەرز دەکات و دەچێتە ناو هەزار ئاگر و هەزار باڵ دەخوازێت و بە هەزار نینۆک بە سەرزەمینی هەزار بێگانەدا دەڕوات، میللەتێک خۆی بە هەزار ڕەشەبا و هەزار جەنگەڵ و هەزار دەریا دەبەخشێت، گیرفانەکانی پڕدەکات لە تووتڕکی هەموو میللەتانی تر. دەنوشتێتەوە بۆ هەزار دەریاوان و دەلیل و ئەستێرەناسی تر. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار جەهەننەم لە بەهەشت جوانتر بێت. دەریایەک خۆڵەمێشتان بۆ داناین و گوتتان ئەمەیە ڕوناکی، لمتان بۆ کردینە کاس و گوتتان ئەمەیە شەڕاب، شەیتانتان بۆ ڕازاندینەوە و گوتتان ئەمەیە خودا، کینەتان دەرخوارداین و گوتتان ئەمەیە ئازادی. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار تاراوگە لە ماڵ جوانتر بێت. ئەمە خەڵاتی ئێوەیە، میللەتێک لە با دەپاڕێتەوە دەریای لێنزیکبکاتەوە. میللەتێک قیامەت بەکرێ دەگرێت ، مەحشەر زەخرەفەدەکات، تابووت دەژمێرێت ، کفن بەسەر ئێوارەکاندا دابەش دەکات، بە تلیاکی هەموو جەنگێک خۆشنوودە، بە حەشیشی هەموو کینەیەک ڕازیە. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار شەیتان لە خودا جوانتربێت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]


بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]