تەورێز

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
تەورێز
تبریز
شار
چەند دیمەنێکی شاری تەورێز
چەند دیمەنێکی شاری تەورێز
تەورێز is located in Iran
تەورێز
تەورێز
جێگەی لە ئێراندا
پۆتانەکان: 38°04′N 46°18′E / 38.067°N 46.300°E / 38.067; 46.300پۆتانەکان: 38°04′N 46°18′E / 38.067°N 46.300°E / 38.067; 46.300
وڵات ئێران
پارێزگائازەربایجانی ڕۆژھەڵات
شارستانتەورێز
ڕووبەر
 • شار٣٢٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٢٥ میلی چوارگۆشە)
 • شاری٢٬٣٥٦ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩١٠ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی١٣٥٠ مەتر (٤٬٤٣٠ پێ)
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٣)
 • شار١٬٥۹٣٬٣٧۳ کەس[١][٢][٣][٤][١][٥]
 • پلەی لە ئێرانداشەشەم
ناوچەی کاتیIRST (UTC+٣:٣٠)
 • ھاوین (DST)IRDT (UTC+٤:٣٠)
کۆدی تەلەفۆن٠٤١
وێبگەtabriz.ir

تەورێز (بە فارسی: تبریز‎، بە ئازەربایجانی: Təbriz) دووەم شاری گەورەی ئازەری زمان، شەشەم شاری گەورەی ئێران و ناوەندی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێرانە.

مێژوو[دەستکاری]

تەورێز مێژوویەکی کۆنی ھەیە و شارێکی گرینگ بووە لە ڕووداوە سیاسییەکانی ناوچەکەدا. ریشەی ناوی (تەورێز) دەبێت ئازەری بێت، لە کۆندا تەورێز وتەبریز باووبوون و تەبرێز دەبێت لە تەڤرێزەوە ھاتبێت و کە لە ژێر کاریگەری فەرھەنگی فارسی بووەتە (تەبریز). کاتی خۆی کئازەریوردانی ھەدبانی کە ھاوەڵی صەلاحەدینی ئەیوبی بوون لە شام و میسر . ئەوانەی لە تەورێزەوە بوون ئاسەوارەکانیان ھەر بە تەورێزی ماوە. وەک مزگەوت و کۆلانی تەورێزی لە شاری‌ دیمەشق نزیک گۆڕی عاتگە درووستکراوی‌ سالی 1419ز و یادگارێکی میر غرس الدین خلیل التوریزی یە کە حاجب الحجابی میری مەملووکی دیمەشق بووە.[٦] ھەروەھا کاشی تەورێزی کە لە میسر ناودارە . لە کەسایەتیە ناودارەکان کە نازناویان تەورێزیە : عەلی شاە کوڕی ئەبوبەکری تەورێزی وەزیری سولتان ئیبن سەعیدی مەغۆلی بوو و لە تەورێز مزگەوتێکی مەزنی بنیات نابوو.[٧] ابن بطوطە لە باسی گەڕەکەکانی بەصرە ناوی میر رکن الدین العجمی التوریزی دێنێت کە حوکمڕانی شارەکە بوو.[٨] ھەروەھا ناوی (الشیخ الصوفی أبی العباس أحمد بن التوریزی) کە ھاوچەرخی محی الدین بن عربی بووە. و إسماعیل بن محمد بن أبی یزید بن الشیخ جمال الدین التوریزی.[٩] شاری تەورێز پێش ھاتنی مەغؤل و ئوغووزو سەلجووق ، شارێکی بچووک بوو لە ژێر دەسەڵاتی ئازەری بووه لە میرە ھەرە ناودارەوەکانی رەوەندی (روادی) میر حسینی رەوادی و میر وھشودان و میر مەملانن. ساڵی 1042 بومەلەرزەیەکی بەھێز نیوەی شارەکەی بە دانیشتووانەوە لە ناوبرد. لە ساڵی 1046 گەڕیدە ناصر خوسرەو بە تەورێزدا رەتبووەو باسی میر وھشودان دەکا کە میری ئەوسای تەورێز بووەو لە (سەفەرنامە)کەی‌ شاعێرێکی دیوە ناوی قەطران بووە کە شیعری بە زمانی باوی ئەوسای ئازەربێجان ھۆنیوەتەوە بەڵام زمانی تورکی ئازەری.[١٠]

دانیشتووان[دەستکاری]

ژمارەی دانیشتووانی تەورێز لە ساڵی ٢٠١٦ زیاتر لە ١٫٥٠٠,٠٠٠ کەس بوە کە زوربەیان ئازەربایجانین و بە زمانی ئازەری قسە دەکەن.

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

[١][٢][٣][٤][١][٥]

  1. ^ ئ ا ب پ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری amar95 نەدراوە
  2. ^ ئ ا ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری Rah نەدراوە
  3. ^ ئ ا ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری Anaj نەدراوە
  4. ^ ئ ا ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری Irna2020 نەدراوە
  5. ^ ئ ا داڕێژە:یادکرد وب
  6. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ٦ی تەممووزی ٢٠١٢. Retrieved ٧ی ئایاری ٢٠١٢. Check date values in: |accessdate=, |archivedate= (help) Archived ٦ی تەممووزی ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین. أهم مساجد دمشق
  7. ^ [١] تاريخ الإسلام - ج 53 : ذيل تاريخ الإسلام : 701 - 750
  8. ^ [٢] Archived ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین. ابن بطوطه‌ : تحفة النظار في غرائب الأمصار وعجائب الأسفار
  9. ^ [٣] الموسوعة الشاملة - الضوء اللامع للسخاوى
  10. ^ [٤] سفرنامه - ناصر خسرو - الصفحة ٣٨