مەسعوود محەممەد

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

مەسعوود محەمەد ( ١٩١٩ - ١ی نیسانی ٢٠٠٢)[١] بیرمەندو نووسەری کوردە.

ژیانی[دەستکاری]

ساڵی ١٩١٩ لە شاری کۆیە لە بنەماڵەیەکی ئایینی‌ ھاتۆتە جیھانەوەو گەشتی خوێندنی لە ساڵی ١٩٢٦دا لە کۆیە دەستپێکردووەو قۆناغی ناوەندی‌و ئامادەیی لە ھەولێر ساڵی ١٩٤٠ تەواوکردووەو ساڵی ١٩٤٥یش[١] خوێندنی کۆلیژی مافی لە بەغدا وەرگرتووەو بووەتە پارێزەرێکی یاساناس. لە خوێندنی کۆلیژی ماف دا ھاوپۆل‌و دۆستی دڵسۆزی دڵداری شاعیر بووەو بەیەکەوەزۆربەی ئێواران سەردانی ساڵۆنی وێژەی خاتوو (بەھیە فەرەجوڵڵا) ی کچە کوردی میسریان لە گەڕەکی ئەعەزمیەی بەغدا کردووە، ئەوسا ئەو خاتوونە زانایەی کورد مامۆستای (کۆلیژی کچان) بووە لەبەغدا. لەو ماڵەدا بەردەوام کۆڕی فەلسەفی‌و ھزری دەبەسترا.

کارەکانی[دەستکاری]

مامۆستا مەسعوود لەوساوە بیری کەوتە سەر فەلسەفەو شیکردنەوەی دیاردەی کۆمەڵایەتی‌و ئابووریی. ئەو مامۆستا لێھاتووە لە ژیانی کۆمەڵایەتی‌و ڕامیاری دا گەلێک فەرمانی گرتەئەستۆ وەک: نوێنەری خەڵکی ناوچەی کۆیە لە پەرلەمانی عێراق لە ھەردوو دەورەی ساڵانی ١٩٥٣ و ١٩٥٤ و لەدوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨یش کرا بە ئەندامی لیژنەی چاکسازیی کشتوکاڵ لە عێراق دا و لەگەڵ چەند یاساناسێکی دیکەدا یاسای چاککردنی کشتوکاڵ‌و ئاودێریی داناو ئەو یاسایە لە ٣٠ی ئەیلولی ١٩٥٨دا بەناوی (یاسای چاککردنی کشتوکاڵ لە کۆماری عێراق) دا بڵاوکرایەوە. مامۆستا مەسعوود محەمەد لە ساڵی ١٩٦٤دا بەناوی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستان کرایە وەزیری دەوڵەت لە کابینەی (تاھیر یەحیا) دا[١]، تاکو ساڵی ١٩٦٥ و لە کۆتایی شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە ئەندام لە (ئەنجومەنی گشتی خدمە) و لەپاش دامەزراندنی (کۆڕی زانیاری کورد) لە ٢٩\٨\١٩٧٠ دا لە شاری بەغدا کرا بە ئەندامی کارای ئەو کۆڕەو بەجێگری سەرۆکی دەستەی کۆڕو کاتێکیس لەدوای ھەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا (کۆڕی زانیاری عێراق - دەستەی کورد) مامۆستا مەسعوود وەک سەرۆکێکی کارا لە کۆڕ مایەوە.

پاش ڕاپەڕین[دەستکاری]

لەدوای ڕاپەڕینی خەڵکی باشووری کوردستان لە بەھاری ساڵی ١٩٩١و کێشانەوەی دەسەڵاتی ناوەندیی عێراق لە کوردستان، مامۆستا گەڕایەوە کوردستان تاکو لە ڕۆژی ١\٤\٢٠٠٢ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری ھەولێر کۆچیدوای کردو ھەواڵی مەرگی ئەو ناودارە بەھەموو لایەکی کوردستاندا بڵاوبووەو بۆ ڕۆژی ٢\٤\٢٠٠٢ لە گۆڕستانی دەروێش خدر لە کۆیە لە تەنیشت گۆڕی مەلای گەورەی باوکی بەخاکی سپێردرا.

بیر و بۆچونی[دەستکاری]

مامۆستا مەسعوود محەمەد جگە لەوەی بیرمەندێکی گەورەی کورد بوو؛ ڕووناکبیرێکی مەزنی کوردستان یش بوو، سەرچاوەکانی فەلسەفەی ھێگڵ‌و مارکس-ی بەوردی خوێندبوەو لەگەڵ باری ئابووریی‌و کۆمەڵایەتی کوردستان بەراورد دەکردو لەگەڵ ھەندێ لایەنی پۆزەتیڤ‌و لەدژی ھەندێ لایەنی نێگەتیڤی بوو. مەسعوود محەمەد بەنووسین دەھاتە گۆڕەپانی دەمەتەقێ‌و وتوێژو ڕاستی باوەڕی خۆی بوێرانەدەردەبڕی. شێوازێکی تایبەتی ھەبوو لە نووسینەکانی دا، کە لەگەڵ بەرنامەی لێکۆڵینەوەی زانستیدا نەدەگونجا وەک ئەوەی ئەوەندە گوێی بە پۆلینکردنی بابەتی نووسینەکانی نەدەدا، ناونیشانی سەرەکی و سەردێڕی لاوەکی بەسەر یەکەوە پێشکەشدەکردو باکی نەبوو گەر پتر لە سەد لاپەڕە لە نووسینەکانی لەژێر یەک ناونیشانی یاخود بێ ناونیشان بخاتە بەردەم خوێنەری بابەتەکانی. مەسعوود محەمەد لە ژیانی بیرمەندیندا زنجیرەیەک لێکۆڵینەوەی بەپێزی لە دووتوێی پەرتوکی قەبارە گەورەدا بەچاپ گەیاندووە، کە ئەمانەی خوارەوە بەشێکیانن:

بەرھەمەکانی[دەستکاری]

پەرتووکە کوردییەکان[دەستکاری]

  1. حاجی قادری کۆیی بەشی یەکەم - بەغدا - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٣
  2. حاجی قادری کۆیی - بەشی دووەم - بەغدا - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٤
  3. حاجی قادری کۆیی - بەشی سێیەم - بەغدا - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٦
  4. وردبوونەوەیەک لە چەند باسێکی ڕێزمانی کوردی - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٤
  5. چەپکێک لەگوڵزاری نالی - کۆڕی زانیاری کورد بەغدا ١٩٧٦
  6. چەند حەشارگەیەکی ڕێزمانی کوردی - بەغدا - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٦
  7. مرۆڤ و دەوروبەر - بەغدا - کۆڕی زانیاری عێراق - دەستەی کورد ١٩٨٤
  8. بەرەو شەقامی ئاخاوتنی کوردی - بەغدا - کۆڕی زانیاری کورد ١٩٧٨
  9. زاراوەسازیی پێوانە - وەشانی یەکەم: «گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ»، ژمارە ١١١، ١١٢، ساڵی ١٩٨٦ - وەشانی دوەم: «زاراوەسازیی پێوانە»، ژمارەی سپاردنی بە کتێبخانەی میللی ٣٨٠، بەغدا، ١٩٨٨
  10. بۆ ئەمیری حەسەنپوور لە ھەر کوێیەک بێت! دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، کۆماری عیراق، بەغدا ١٩٨٤
  11. حەماغای گەورە - بەغدا ١٩٨٦
  12. دەستەو دامانی نالی - سوێد - ستۆکھۆڵم - ١٩٩٧ چاپی یەکەم
  13. گەشتی ژیانم - سوێد - ستۆکھۆڵم - ١٩٩٢ چاپی یەکەم

پەرتووەکە عەرەبیەکان[دەستکاری]

  1. اعادة التوازن الی میزان - مختل - المجمع العلمی الکردی - بغداد ١٩٧٧
  2. الی غورباتشوف العظیم
  3. لسان الکرد
  4. التفسیر البشری للتأریخ
  5. المجتمع البشری لماذا یشبە مستشفی المجانین - اربیل ١٩٩٩

پەراوێزەکان[دەستکاری]

  1. ^ ی ا ب ھەواڵی کۆچی دوایی Archived ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین.، کوردسات ئۆنلاین، دوا سەردان ١١٫١٢٫٢٠١٣

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]