کوردیی باشووری

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
کوردیی باشووری
کوردی خوارگ ، خوارێن
قسەی پێدەکرێ لە ڕۆژاوای ئێران، ڕۆژھەڵاتی عێراق
ناوچە ڕۆژاوای ئێران، کرماشان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی پارێزگای کوردستان، ڕۆژاوای پارێزگای ھەمەدان، پارێزگای قەزوین؛ ڕۆژاوای سنووری عێراق، شارەکانی خانەقین، کفری، مەندەلی و بەغدا.
ژمارەی ئاخێوەران نزیکەی ٦،٠٠٠،٠٠ [١] لە ئێران، عێراق و شوێنەکانی تر.  (ڕێکەوت نەدراوە)
بنەماڵەی زمان
کۆدەکانی زمان
ISO 639-3 sdh
Linguasphere 58-AAA-c
SOUTHERN KURDISH.JPG
ناوچەکانی کوردیی باشووری.

کوردیی باشووری یەکێک لە شێوەزارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە[٢] و لە ھەرێمەکانی کرماشان، ئیلام و لوڕستان قسەی پێدەکرێت. بەھەڵە ئەم شێوەزارە ناوی کەڵھوڕی وەخۆ گرتووە، بەڵام کەڵھوڕی خۆی لکێکە لە لکەکانی کوردیی باشووری. ئەم شێوزارە زۆر نزیکە لە شێوەزارەکانی ھەورامی و سۆرانی و یەکێک لە لکە مەزنەکانی ئەم شێوەزارە لەکییە.

نموونه‌ێک له ڕه‌سته‌ی ئه‌ده‌بی[دەستکاری]

ﺋەﻭ ﭼێﺸﺘەﮒ ﭼۊ ﺯﺍﻧﺴﺖ ﻟﻪ ﺩﯾﺮﻭﻭﮎ ﺗﻮﻭﻣﺎﺭ ﮐﺮﯾﺎێﻪ ڕﺍ ﻭ ﺋەﻧﯿﺸەێ ڕﭼەﺷﮑﻨەﯾﻞ ﻓەڵﺴەﻓﻪ ﻟﻪ ﺳەﺩﺍﻥ ﺳﺎڵ ﻭەﺭﺟﻪ ﺯﺍﯾﻦ ﺑۊﯾﻪ. ﻓەڵﺴەﻓﻪ ﻭەﺭﺟﻪ ﺳﯚﻗﺮﺍﺕ، ﭼﺎﻭﺩێﺮ ﺯﺍﻧﺴﺘەﯾﻞ ﺳﺮﻭﻭﺷﺘﯽ ﺑۊﯾﻪ ﻭ ﮐﺎﺭێﮕەﻭ ﮐﺮﺩﺍﺭ، ﺑﺎﻭەڕ، ﺩﯾﻦ ﻭ ﺋﺎﯾﻦ ﺧەڵﮏ ﻧێﺎﺷﺘێﯿﻪ . ﻭﻩ ﺳەﺭ ﺋێ ﺑێ ﺑﺎێەﺧﯽﯾەﻭﻩ ﻟﻪ ﺳەﺭەﺗﺎێ ﺩﺍﻣەﺯﺭﯾﺎﻥ ﮐﻮﻭﻣەڵﮕﺎﯾﻞ ﺷﺎﺭﯼ ﻭ ﮊﯾﺎﺭ ﺑەﺷەﺭﯼ ﺯۊﻧﻪ، ﺗەﻧﺎﻧەﺕ ﻭەﺭﺟﻪ ﻭﻩ ﺩﯼ ﻫﺎﺗﻦ ﺩﯾﻨەﯾﻞ ﮔەﻭﺭﺍ، ﺑەﺷەﺭ ﭘەێ ﻭﻩ ﻗۊﻟﯽ ﻭ ﮔﺮﺍﻧﯽ ﺧێ ‏( ﺋەﺧڵﺎﻕ ‏) ﻭ ﻓەﺭﻫەﻧﮓ ﻭ ﺋەﺩەﺑﯿﺎﺕ ﻭﺍﻭەﺳە ﻭ ﭘەێﻮەﻧﺪﺍﺭێ ﺑﺮﺩۊﺩ ﻭ ﺋﺎﮔﺎ ﺑۊ ﻟﻪ ڕەﻭڵ ﮔﺮﺍﻥ ﺋێ ﻓﺎﮐﺘﯚﺭە ﻟﻪ ﮊﯾﺎﻥ ﺧﻮەێ . ﻭەێ ﺟﻮﻭﺭﻩ ﺗۊەﻧﯿﻢ ﺑۊﺷﯿﻢ، ﭘەﻧﺪ ﭘێﺸەﻧﺎﻥ ﻭەﺭﺟە ﺩەﺳەﺑەﻧﯽ ﺋەڕﺍ ﺯﺍﻧﺴﺘەﯾﻞ ﻭ ﺗەﻧﺎﻧەﺕ ﺑۊﻥ ﻓﯿﻠﺴﻮﻭﻓەﯾﻞ، ﺑۊە ﻭ ﮊﯾﺎێە. ﺑەﺷەﺭ ﺧﺎﻭەﻥ ﮊﯾﺎﺭ ﺗۊەﻧﺴێﯿﻪ ﺧﺎﺱ ﻭ ﮔەﻥ ﻟﻪ ﯾەﮐەﻭ ﺑﮑەێﺪ ﻭ ﻟﻪ ﺭۊ ﺋەﺯﻣﻮﻭﻥ ﻭ ﺧﺎﻭەﻧﺪﺍﺭﯼ ﻟﻪ ﺋﯚﺳﺘﻮﻭﺭﻩ ﻭ ﻣەﺗەڵەﯾﻞ ﺯۊﻧﻪ، ﻭﺍﺗە ﻭ ﺩەﺳﺘەﻭﺍﮊەێ ﺋەﺧڵﺎﻗﯽ ﺑﺴﺎﺯێﺪ . ﻭە ﭘﺎێەێ ﭘەﺧﺸﺎﻧەﯾﻞ ﺩﯾﺮﻭﻭﮐﯽ ﺋەڕﺍ ﯾەﮐﻢ ﺟﺎﺭ ﺋەﺭەﺳﺘﻮﻭ ﺩەﺱ ﮐﺮﺩە ﮐﻮﻭ ﮐﺮﺩﻥ ﻭﺍﺗەێ ﭘێﺸەﻧﺎﻥ، ﮒ ﻫۊﭺ ﻻﭘەڕەێﮓ ﻟە ﻟێ ﻭە ﺩەﺱ ﮐەﺱ ﻧەڕەﺳﯿە. ﺋﻮﻭ ﻫەﺭﺳەێ ﻓﺮە ﻟﻪ ﻓﯿﻠﺴﻮﻭﻓەﯾﻞ ﻭ ﻫەڵﻮﻩﺳﻮﺍﻧەﯾﻞ ﺋەﻭ ﺳەﺭﺩەﻣە ﭼۊ : ﺋەﻓڵﺎﺗۊﻥ، ﺋﺎﭘﯚﻟﯚﻧﯿﻮﻭﺱ، ﺋﯚﺭﭘﯿﺪﺱ ﻭ ... ﻟﻪ ﻧﺎﻭ ﮐﺎﺭﻫﯿﻠێﺎﻥ ﭼۊ ﺑەﺷێﮓ ﻟە ﺋەﺩەﺑﯿﺎﺕ، ﻟەێ ﻭﺍﺗەﯾﻠە ﺑﺮﺩﯾﺎﻧە ﮐﺎﺭ، ﻫۊﭼﮑﺎﻣێﺎﻥ ﮐﺎﺭێﮓ ﺗﺎﯾﻮﻩﺕ ﻟەﺳەﺭ ﺋێ ﮔەﭘە ﻧەﮐﺮﺩﻥ

ئەلفوبێ[دەستکاری]

شێوەزاری کوردی باشووری لە بڵاڤۆکەکانیدا ئەلفوبێی ئارامی بەکار دێنێ و بزوێنێکی لە ئەلفوبێی سۆران زیاترە کە «ۊ» یە و دەنگی وی ئەدا.

بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ شێوەزارەکانی دیکەی زمانی کوردی[دەستکاری]

کوردیی باشووری کوردیی ناوەندی کەڵهۆڕی لەکی کوردیی باکووری کرمانجکی ھەورامی
من من، ئەمن م ئەز، من ئەز، من ئەمن، من
ت تۆ، ئەتۆ، ئەتو تۆ تو، تە ت، تۆ تۆ، ئەتۆ، تو
من/م کەم من/ئەمن ئەکەم/دەکەم م مەکەم(مهەم) ئەز دکم ئەز کەنا ئەمن/من کەروو/مەکەروو
من/م چم من/ئەمن ئەچم/دەچم م مەچم ئەز دچم ئەز شەنا ئەمن، من لوو/مەلوو
فرە زۆر، فرە فرە پڕ، زاف زاف زۆر/فرا
وەت وت ڤت گۆت، *بێت ڤات ڤات/وات
ئیرەنگە، ئیسە ئێستا، ھەنووکە ئیسگە ،ئیسە نھا، نکا نکا ئیسە
ھات- ھات- ھەت-هات ھات- ئامە- ئامە-
ھەنا، دەنگ دەنگ، بانگ ھەنا، دەنگ دەنگ ڤەنگ دەنگ
کەلێن، گەورا ،قۊ گەورە کەڵنگ گر، گرس، مەزن گرس گەورە
وا با ڤا با ڤا ڤا/وا
واران باران، وەرشت ڤاران، ڤەشت باران ڤاران واران
گەن ، خراو خراپ گەن ، پێس خراب خراب، خراڤ خراب

پەراوێزەکان[دەستکاری]