کوردیی ناوەندی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(لە سۆرانیەوە ڕەوانە کراوە)
Jump to navigation Jump to search
کوردیی ناوەندی
سۆرانی، کوردی
قسەی پێدەکرێ لە ئێران
 عێراق
 ھەرێمی کوردستان
ناوچەڕۆژھەڵاتی ناوین
ژمارەی ئاخێوەران١۵ ملیۆن کەس  (٢٠٢١)[١]
بنەماڵەی زمان
کۆدەکانی زمان
ISO 639-3ckb
Linguasphere58-AAA-cae
Kurdish languages map.svg
زمانه‌کانی کورده‌کان

██ کوردیی باکووری ██ کوردیی ناوه‌ندی ██ کوردیی باشووری ██ زازاکی ██ گۆرانی ██ تێکڵاو

کوردیی ناوەندی یان سۆرانی یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە[٢] کە لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان قسەی پێ دەکرێت. لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری پارێزگای ورمێ (ناوچەی ھەوشار و موکریان) لە شارەکانی شنۆ، نەغەدە، پیرانشار، مەھاباد، بۆکان، سەردەشت، ساینقەڵا، تیکاب و بەشی ھەرە زۆری پارێزگای کوردستان، شارەکانی سنە، سەقز، بانە، مەریوان، دیواندەرە، دێولان، قوروە، بیجار و ناوچەکانی جوانرۆ و ڕوانسەر و سەلاسی باوەجانی دەشتی زەھاو و بەشێک لە شاری کرماشان و ناوچەیەک لە کولیایی لە پارێزگای کرماشان بەم زارە قسە دەکەن. لە باشووری کوردستان لە پارێزگاکانی کەرکووک، پارێزگای سلێمانی و ھەولێر بە ئەم شێوەزارە دەدوێن. شێوەزاری فەرمیی شانشینی کوردستان و کۆماری کوردستان بووە و ئێستا زمانی فەرمیی ھەرێمی کوردستان و کۆماری عێراقە. زۆر جار بە ھەڵە بەم زارە دەڵێن سۆرانی بەڵام سۆرانی خۆی شێوەزارێکی کوردیی ناوەندییە.سلێمانی، ھەولێر، کەرکووک، سنە، بۆکان، مەھاباد، سەقز، مەریوان، بانە و پیرانشار لە ئەو شارە گەورانەن کە خەڵکەکەی بە ئەم زارە دەدوێن.

ئاخێوەران[دەستکاری]

شارستانە گەورەکانی ئاخێوەری ئەم شێوەزارە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بە پێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦ ناوەندی ئاماری ئێران ئەمانەن:

ڕیز شارستان ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)[٣] زمان و شێوەزارەکانی تر
١ سنە ٥٠١٬٤٠٢
٢ بۆکان ٢٥١٬٤٠٩
٣ مەھاباد ٢٣٦٬٨٤٩
٤ سەقز ٢٢٦٬٤٥١
٥ میاندواو ٢٢٥،٣٤٥ زمانی ئازەربایجانی (زۆرینە)
٦ مەریوان ١٩٥٬٢٦٣
٧ بانە ١٥٨٬٦٩٠
٨ قوروە ١٤٠٬١٩٢
٩ پیرانشار ١٣٨٬٨٦٤
١٠ نەغەدە ١٢١٬٦٠٢ زمانی ئازەربایجانی
۱١ سەردەشت ١١٨٬٨٤٩
١٢ کامیاران ١٠٢٬٨٥٦
١٣ ساینقەڵا ٩٢٬٤٥٦ زمانی ئازەربایجانی
١٤ بیجاڕ ٨٩٬١٦٢
١٥ سەرپێڵی زەھاو ٨٥٬٣٤٢ شێوەزاری کوردیی باشووری (زۆرینە)
١٦ تیکاب ٨٠٬٥٥٦ زمانی ئازەربایجانی
١٧ دیواندەرە ٨٠٬٠٤٠
١٨ جوانڕۆ ٧٥٬١٦٩
١٩ شنۆ ٧٣٬٨٨٦
٢٠ دێولان ٦٤٬٠١٥
٢١ پاوە ٦٠٬٤٣١ شێوەزاری ھەورامی
٢٢ ڕوانسەر ٤٧٬٦٥٧
٢٣ سەوڵاوا ٤٤٬٩٤٠ شێوەزاری ھەورامی
٢٤ سەلاسی باوەجانی ٣٥٬٢١٩

ئەلفوبێ[دەستکاری]

بۆ نووسینی کوردیی ناوەندی زیاتر لە ئەلفوبێی ئارامی کەڵک وەردەگیرێ و لە پەنا ئەلفوبێی ئارامیش لە ئەلفوبێی لاتینی کەم تا کورتێک کەڵک وەر دەگیرێ.

ھەڵسەنگاندن لەگەڵ کوردیی باکووری[دەستکاری]

جێناوە سەربەخۆکان لە کوردیی باکووری و کوردیی ناوەندی؛

کوردیی ناوەندی کوردیی باکووری
من ئەز-من
تۆ تو-تە
ئەو ئەو-وی/وێ
ئێمە ئەم-مە
ئێوە ھوون-وە
ئەوان ئەو-وان

دابەشبوونی زمان[دەستکاری]

  • -language = واتا زمان بۆ نموونە زمانی کوردی
  • -Dialect = واتا زار کە بچووکترە لە زمان بۆ نموونە زاری کوردیی ناوندی
  • -Subdialect = واتا شێوەزار یان دەڤۆک کە بچووکترە لە زار بۆ نموونە شێوەزاری موکریانی

- موکریانی شێوەزارێکە لە زاری کوردیی ناوەندی و سەر بە زمانی کوردییە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Sheyholislami (2021), p. 633.
  2. ^ http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215
  3. ^ "ئاماری سەرانسەری 1395ی ھەتاوە شار و گوندەکانی ئێران". آمار. Archived from the original on ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩. Retrieved 14ی ئەیلوولی 2019. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)

زەبیحی، عەبدوڕەحمان. قامووسی زمانی کوردی، ورمێ: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبیاتی کوردی، ١٣٦٧

بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]