حەسیب قەرەداخی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

حەسیب قەرەداخی ناوی تەواوی حه‌سیبی‌ كوڕی‌ شێخ عه‌لی‌ كوڕی‌ شێخ عه‌بدولڕه‌حمانی‌ قه‌ره‌داخییه‌ (١٩٢٩ ز - ١٩٩٧ ز) یەکێکە لە شاعیرانی کورد زمانی لەدایکبووی شاری سلێمانی.

ژیان[دەستکاری]

لە ناوەڕاستی مانگی مایسی ساڵی ١٩٢٩ ز دا، لە گوندی (سۆڵەی چرچە قەڵا ) ناوچەی قەرەداخی سەر بە شاری سلێمانی و لە ناو خێزانێکی خوێندەواری بنەماڵەی شێخانی مەردۆخی دا، ھاتۆتە ژیانەوە.

لە ساڵی ١٩٤٨ ز دا لەکاتێ خوێندکاری خانەی مامۆستانانی دێھاتی بوە لە شاری حیللەی عێراقی، زۆر چالاکانە بەشداری کردوە لە ڕاپەڕینە سەرتاسەرییەکەی ئەوساڵە دا و بۆ یەکەمجار تێکەڵ بە کاروانی تێکۆشانی نیشتمانی و نەتەوەیی بووە.

تا ساڵی ١٩٥٤ ز چەندین جارکەوتۆتە ژێر فیشاری ڕوەدوونان و ناچار بوە خۆبشارێتەوە، دوا جار لەو ساڵەدا دەگەڕێتەوە بۆ ناوشار و لە ١٩٥٥ ز دا، ژنی ھێناوە و یەکەم لانەی ھاوسەرێتیی لە سلێمانی پێکەوەناوە.

تا شۆڕشی تەممووزی ١٩٥٨ ز، چەند جارێک بۆ ماوەی کورت کورت زیندانی کراوە. لەگەڵ بڵێسەی شۆڕشدا شاعیر دەبێتە یەکێ لە ناسراوترین و تارخوێنەکان و یەکێ لە ناودارترین شاعیرە داھێنەرەکانی ناو کەسانی کوردستان، ھەربۆیە لەگەڵ کودەتای بەعەسیەکاندا لە ساڵی ١٩٦٣دا، دەستبەجێ دەگیرێ و نزیکەی ٣ ساڵ لەگەڵ سەدان لاوی شۆڕشگێڕ و دەیان ڕۆشنبیر و شاعیر و نووسەر و ڕامیاری گەورەی کورد و عەرەبدا، لە زیندانی نوگرەسەلمان دەمێنێتەوە.

لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٥ ز تا ١٩٦٩ ز، لەگەڵ ھاوسەر و ھەرسێ کوڕە و ھەرسێ کچەکەیدا، بە دوورخراوەیی لە شاری بەغدا بە کولەمەرگی و کوێرەوەری؛ بەڵام بە سەربەرزی ژیان دەگوزەرێنن.

لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٩ ز دا، پاش ٧ ساڵ زیندانی و دورخستنەوە، ڕێیپێ دەدرێ بگەڕێتەوە بۆ کوردستان. لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٨٣ ز دا، کەژاڵی کچی بەڕووداوێکی ئۆتۆمبیل و لەکۆتایی ١٩٨٤ ز دا، بەھاری تازەنەمامی کچی بە نەخۆشییەکی کتووپڕی شێرپەنجە، گیان لەدەستدەدەن و زام و خەمێکی قوڵ و فرە سەختیان لە قوڵایی ھەست و بیر و سۆزی شاعیردا جێھێشت، کە تا دوا ڕۆژی تەمەنی، شوێن پەنجەیان ھەم بەسیمای خودی خۆی و ھەم بەسەر جیھانی ھۆنراوەیە و ئەدەبیاتییەوە دیار و ئاشکرابوو.

لە ئێوارەیەکی تەڕوتووشی زستانی سلێمانیدا ١٩٩٧.٠١.٠٩ دا بۆ دواجار دڵی پڕ لە ژانی شێخی شاعیران، حەسیب قەرەداخی، لە لێدان کەوت و بۆ ڕۆژی دواتر لە گردی سەیوان لە سلێمانی بوە ھاوڕێی تا ھەتایی ھەردوو جوانەمەرگەکەی کەژاڵ و بەھار!

شاعیری نەمر، سێ کوڕ "خەبات"، "بەھات" و "ئازا"، کچێک "نیگار"، ھاوسەرەکەی ناوی "عائیشە" لە دوا بەجێماوە.

شیعری حەسیب قەرەداخی[دەستکاری]

حەسیب قەرەداخی، بە شاعیری:

و دەیان و سەدان چامەی بەرزوباڵا، ناسراوە! دیوانێکی ٩٠٠ لاپەڕەیی لە دووبەرگدا لە دوا بەجێماوە.

چەند نموونەیەک لە شیعری حەسیب قەرەداخی[دەستکاری]

ئەی شارەکەم ....

ئەی شارە، کەم بەھارەکەم!!
لەو ڕۆژەوە، منیش شەیدای چاوەکانتم
گۆرانیم تۆی، ھەڵەبەستم تۆی
کۆڵانێکی سابونکەران
کووچەیەکی کانێسکانت،
سوڵتانم نایدەم بە یەڵدزت!
کیسرا نایدەم بە ھەیوانت!!

ئەی ئەو شارەی دووسەد دەرەی زامت بڕی!
ئەی ئەو شارەی دڵی مێژووت لە ئەیلوول و حوزەیراندا بە چنگ دڕی!
ئەی ئەو شارەی کە دەروونت ئەکرێتەوە، میھرەبانی!
بووکێکی زۆر خان‌ ومانی ....
کە ناوچاوت دێنیتەیەک .....
بوومەلەرزەیت و بورکانی !!

ئەی شارەکەم !‌ تۆ، بێ تەختی
من، بێ بەختم!
ئیمام نوێژی ناڕەوایھ
کە‌چی من بانگی ناوەختم!
ئەی شارەکەم!
تۆ ھەر شار نیت، سەری شاری!!
دووسەد ساڵە لەگەڵ لوورەی ڕەشەبادا
دەجەنگێت و ھەر تۆ سورای!
خۆت کاروان و خۆت ھەواری!
ئەی شارەکەم
تۆ ھەر شار نیت، شاری شارانی!
ئاسمانیشت لێ زیز بێت
خۆت فریشتەی و خۆت بارانی
ئەی شارەکەم ......... سلێمانی!!

.


پرس و خۆشەویستی[دەستکاری]

پرس و خۆشەویستی:

ویستم تێبگەم، خۆشەویستی... چەندێ جوانە؟

(وەلی) وتی: باڵای (شەم)ە

(مەم)یش وتی:... زین وەری گرت، بەژنی(مەم)

خەجیش وتی: وەک زامەکەی (سیامەند)ە

مامەیارە وتی:وەکو سەر گورشتەی دوانزدە سوارە

لەلای حەزرەتی (مەولەوی)ش وەکو چاوڕەشی لای دەوار

لەلای منیش وەکوو دوو قوڕسەکەم... کەژە و بەهارە

کوردێ بانگـــی بەختی دەکرد: ئەرێ زووکە!

لەخۆشەویستی جوانتریش، شارە گەرمەکەی کەرکوکە.

سەرچاوە[دەستکاری]

  • ماڵپەڕی خۆزگا [١]
  • کتێبی قوتابی (زمان و ئەدەبی کوردی، پۆلی دەیەمی ئامادەیی)