کامەران موکری

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
کامەران موکری
ناوی خۆماڵیمحمد ئەحمەد تەھا
لەدایکبوون١٩٢٩
سلێمانی
مردن٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦
ھەولێر
شوێنی گۆڕسلێمانی
پیشەمامۆستا، شاعیر، چیرۆک نووس
زمانکوردی
نەتەوەکورد
ڕەگەزنێرینە
ڕەگەزنامەعێراقی
خوێندنقۆناغی ئامادەیی
قوتابخانەی ئەدەبیڕیالیزم
کارە دیارەکاندیوانەکانی
خزمەکاننوری ئەحمەد تەھا

کامەران موکری (ناوی تەواو: محەممەد ئەحمەد تەھا)، (لەدایکبووی ١٩٢٩، لە سلێمانی) شاعیرێکی کورد بوو. لە گەڕەکی دەرگەزێن ھاتووەتە دنیاوە. لە ساڵی ١٩٥٤ دەستی داوەتە شیعر نووسین. ساڵی ١٩٥٧ ناوی «کامەران»ی ھەڵبژاردووە وەک نازناوی شیعری، دواتر موکری کردووەتە نازناو بەناوی ئەوەی بنج و بنەوانی خێزانیان لە موکریان بووە. بەم جۆرە ناوبانگی شاعیرێکی تازەی کورد لە ساڵی ١٩٥٧ لەسەر ڕۆژنامە و گۆڤارە کوردییەکانی ئەو سەردەمە کەوتە ناوەوە.

ژیان[دەستکاری]

بنەماڵەی کامەران بنەچەیان دەگەڕێتەوە ناوچەی موکریان. لە پێشاندا ماڵیان گواستووەتەوە پشدەر و لە دواییدا ھاتوونەتە سلێمانی و لەوێ ژیاون. کامەران برای شاعیری کورد ئەخۆلە لە دایکەوە.
سەرەتا خوێندنی شەش ساڵی قوتابخانەی لە سلێمانی تا پۆلی کۆتایی ئامادەیی بوو، بەڵام بەھۆی چەند ھۆیەک تەواوی نەکردووە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٩ گیراوە. ماوەی نزیکەی شەش ساڵ (١٩٤٩–١٩٦٣) لە بەندیخانە جیاوازەکانی عێراق بردووەتە سەر. لە پەنجەکانی سەدەی بیستەممدا لە بەندیخانەیەک ڕزگاری بووبێ یەکێکی دیکە چاوەڕێی کردووە. لە دوای کودەتا سەربازییەکەی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ی بەغدا دەستی کرد بەجموجۆڵی خوێندەواری. لە ساڵانی ١٩٦٠–١٩٦١ سەرنووسەری گۆڤاری ڕۆژی نوێ بوو لە سلێمانی. لە دوای کودەتا فاشیستییەکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ و بەدرێژایی شەستەکانی سەدەی بیستەم دەنگی کامەران کپ بوو، وەکو زۆربەی ڕۆشنبیرانی تر. لە دواییدا لە بەشی زمانی کوردی کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی سلێمانی بەمامۆستای موحازیری ئەدەبی کوردی دامەزرا. تا کۆتایی ژیانی لەسەر ئەم کارەی مایەوە. لەکاتی گواستنەوەی زانکۆی سلێمانی (١٩٨٢) بۆ ھەولێر و گۆڕینی ناوی بۆ زانکۆی سەلاحەدین کامەرانیش ماڵی گواستەوە ھەولێر. لەبەرواری (٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦) لەشاری ھەولێر کۆچی دوایی کردووە و لە شاری سلێمانی لە گردی سەیوان بەخاک سپێردراوە.

کامەران موکرى، لە زۆربەى خۆپیشاندانەکانی ئەوکاتەى شارى سلێمانىدا بەشدارى کردووە و ھەمیشە پێشەنگ بووە. ھەر لە خۆپیشاندانەکانیشدا یەکەم کەس بووە کە شارى سلێمانی ناونا (ھەڵمەت و قوربانی)، کاتێک لە خۆپیشاندانی سلێمانی دژی پەیمانی (پۆرتسمۆس) وتارێکی بە دەنگی بڵند خوێندەوە و وتى: "ئەی جەماوەری بەشەرەفی شاری ھەڵمەت و قوربانی."

لە بوارى وانە وتنەوەدا توانایەکى لێھاتووى ھەبووە، ئەگەرچى پلەی خوێندنی ئامادەیی بووە، بەڵام بەھۆى زیرەکى و لێھاتویى بۆ ماوەیەکى زۆر کراوەتە مامۆستای ئەدەب لە بەشی کوردی زانکۆی سلێمانی و دواتریش لە زانکۆی سەڵاحەدین.

تا ئەو کاتەی لەژیاندا بووە حەوت دیوانی شیعری چاپکراوە، لەنێوان ساڵانی ١٩٤٥–١٩٧٢، دیارترین دیوانەکانی (ئاشتی، دیاری، ئاگر و ژیلە و گوڵاڵە سوورە)ن، وە لە دوای مردنیشی لە ساڵی ١٩٨٧ سەرجەم شیعرەکانی لە کتێبێکدا بەناوی (کامران موکری) کۆکراوەتەوە و لە چاپ دراوەتەوە. سەرەڕای کاری شاعیری "کامران موکری چیرۆکنوسیش بووە.

کتێبە چاپکراوەکانی[دەستکاری]

تا ئەو کاتەی لەژیاندا بووە حەوت دیوانی شیعری چاپکراوە، کە بریتین لە:

  • ئاشتی
  • دیاری ١٩٥٧
  • ئاگرو ژیلە ١٩٥٨
  • گوڵاڵە سوورە ١٩٥٩
  • گوڵ ئەستێرە ١٩٥٩
  • ئاوات و ڕەنج ١٩٦٨
  • زەبری ھۆنراوە ١٩٧١
  • دیوانی کامەران موکری ١٩٨٧ (دوای مردنی خۆی کۆکراوەتەوە و لە چاپ دراوە - خانەی چاپی چوارچرا)

مەبەستی شیعرەکان[دەستکاری]

ئەگەر شیعر و ھۆنراوەکانی موکری بخوێنینەوە، دەبینین کەوا کامران موکری ھۆنراوەکانی بۆ چەند مەبەستێک وتووە:

نەتەوەیی و مرۆڤینی[دەستکاری]

بەشێکی زۆری ھۆنراوەکانی موکری ھۆنراوەی نەتەوەیین، شاعیر خاوەن ھەستێکی ناسک بووە بەرامبەر بەوڵاتەکەی، وەشیعرەکانی لەسەر ڕێبازی ڕیالیزمی شۆڕشگێڕی نەتەوەیی بوون.

دوو نموونەی شیعرەکانی:

١.

کاروانی ئێمە کەوتووەتە ڕێگا بە ئامانجی کورد ھەر ئەبێ بگا
ئەگەر چی شەوی خەباتی ژیان گیانی زۆر لاوی وەک گوڵ ھەڵوەران
بەڵام ھەر ئەبێ شەفەق دەرکەوێ کورد لەم ھەورازە سەختە سەرکەوێ.

٢.

ئەوی مێژووی کورد بخوێنێتەوە ئەڵقەی زنجیرەی بھۆنێتەوە
تێ ئەگا ھەرگیز سەرنانێتەوە ھیچ ھێزێک نییە بیتوێنێتەوە
ئەو چەرخە نەما درەختی ڕەگەز ڕیشەی دەرکێشن ھی ئێمەی نەبەز

خۆشەویستی و ئەڤینی[دەستکاری]

مەبەستێکی تری شیعرەکانی کامەران، دڵداری و ئەڤینییە. وەک نموونەیەک لە شیعرەکانی تایبەت بەخۆشەویستی:

کەپرچت ئاڵان لەگەردەن گڕت بەردا لەدڵی من
کە پەرچەمت ڕشتە سەر ڕوو ئاگر لە دەرونم بەربوو
ئەی زۆرداری جوانی بچووک تکایە کچی ئێسک سووک
لێرەوە مەیە شەیدامۆت وەباڵی دڵم بەئەستۆت.


لە ھۆنراوەیەکی دا بەناوی "فریشتە" کارێکی ھونەریی پێشکەش کردووین و زۆر بەوردی وێنەی ئەو ئافرەتە نازدارەمان بۆ دەکێشێ و دەڵێت:


ڕوومەتی وەک گوڵی بێ گەرد

قژی خوای ئاوریشمێکی زەرد


چاوی کاڵ، ئەگەرچی نەرمـــە

بەڵام نیگای ئێجگار گەرمـــە!!


دوای ئەم سەرەتایە جوانەی، لەسەر ھۆنراوەکەی دەڕوات و ئەو کچە نازدارە دەکاتە فریشتەیەکی ئاسمان و ئەوەندە شۆخ و شەنگی دێتە بەرچاو، سەد ئاخ و ئەفسووس دەردەبڕێ کە باسی ئەو جوانییەی ھێشتا ھەر درشتە و ناگاتە ئاستی پێویست و بە وردی لە ھەموو لایەنێکییەوە نا توانێ بدوێ و دەڵێت:

جوانێکی تاک وەک فریشتە
ئاخ وەسفی من زۆر درشتە
کوا شیعرێک ورد، خۆش و گەرم
وەک ئەندامی لەشی نەرم؟

سەرچاوەکان[دەستکاری]