سەری کانی، پارێزگای حەسیچە

رأس العین سەرێکانێ
شار
وێنەی شاری سەرێکانیێ
وڵات	سووریا
پارچە	ڕۆژاوای کوردستان
پارێزگا	ئەلحەسکە
ژمارەی دانیشتووان  (٢٠١٠)
• سەرجەم	٢٤٫٢٤٢

سەری کانی یان سەرێ کانیێ یان سەرێ کانی (بە عەرەبی:رأس العين Ras al-Ayn)، یەکێک لە شارەکانی ڕۆژاوای کوردستانە کە لە پارێزگای حەسیچە ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٫٢٤٢ کەس بووە.

جوگرافیا

سەرێکانی لەسەر دەشتایییەکی تەخت لە حەوزی خابوور لە ناوچەی جزیرەی ڕۆژاوای کوردستان ھەڵکەوتووە. خابوور، گەورەترین لقی فورات، لە نزیک شارۆچکەی گردی حەلەف، نزیکەی ٤ کیلۆمەتر (٢٫٥ میل) بەرەو باشووری ڕۆژاوای شارەکە، لە تورکیاوە دەپەڕێتەوە سەر سنوور. سەرچاوە ئاوییە سەر زەوییەکان، کە لە سەرچاوە ئاوییەکانی گڕکانی کاراجا لە پارێزگای ڕحا سەرچاوە دەگرن، بەزۆری لە ھاویندا ئاویان تێدا نییە، ھەرچەندە تورکیا ئاو لە پاشکەوتی ئاتاتورکەوە بۆ ئاودێری ناوچەی جەیلانپنار دەھێنێت. لە کاتێکدا زیاتر لە ٨٠٪ی ئاوی خابووری سەروو لە تورکیاوە سەرچاوە دەگرێت، ئەمە زیاتر وەک لێشاوی ژێرزەوی دێت. بۆیە لەبری چەمە سەر زەوییەکان، کانییە کارستییە زەبەلاحەکانی ناوچەی سەرێکانی بە سەرچاوەی سەرەکی و ھەمیشەیی ڕووبارەکە دادەنرێن.

کانییەکانی سەرێکانی

سەرێکانی پتر لە ١٠٠ کانیی سروشتیی ھەیە. بە بۆچوونی ئەبولفیدا، ڕەنگە ژمارەکە بگاتە ٣٠٠. بەناوبانگترین کانی «نەبع ئەلکەبریت»ە، کانییەکی گەرمە کە ڕێژەیەکی زۆر ماددەی کانزایی تێدایە، وەک کالیسیۆم، لیتیۆم و ڕادیۆم. یەکێک لە کانییەکان، «عەین ئەلکەبریت» (کانی بارووت/شخارتە)، بۆنێکی گۆگردی لێ دێت کە ئەوەندە ناخۆشە پلینی بانگەشەی ئەوەی کردووە جۆنۆ خۆی تێدا شتوە.

دابینکردنی ئاو

وێستگەی پەمپکردنی ئاوی عەللووک، کە ئاو بۆ پارێزگای حەسیچە دابین دەکات، لە نزیک سەرێکانییە. لەو کاتەوەی داگیرکاریی تورکیا دەستی پێ کردووە، دابینکردنی ئاو چەندین جار پچڕاوە. پێشتر، وێستگەکە ئاوی بۆ نزیکەی ٤٦٠٬٠٠٠ کەس لە حەسەکە، گردی تەمر و کەمپی پەنابەرانی ئەلھۆل دابین دەکرد، بەڵام بەگوێرەی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران، لە دوای کۆتا پچڕان لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە وای نەکردووە.

ڕووباری زرگان، کە لە چیاکانی غورس ھەڵدەقوڵێت، بە دەوری شوێنەوارە کۆنەکاندا دەسووڕێتەوە پێش ئەوەی وەک تاقە لقی ھەمیشەیی تێکەڵی خابوور بێت. ناوچەکە ھەروەھا چەندین جەرجووب (چەمە وەرزییەکان کە بەھۆی بارانبارین و ئاوەڕۆی زنجیرە چیاکانی مازیۆس، دێریک و مەتینان پڕ دەبن) لەخۆدەگرێت کە بەرەو سەرێکانی دەچن بەڵام لە ھەندێک وەرزی ساڵدا وشک دەبن و وەک لقێکی ڕاستەقینە دانانرێن. ئاینسوۆرس بە ھەڵە بە «جەغجەغ» ناساندوویەتی، ئەم ھەڵەیەش دواتر لەلایەن ڕیتەر و کیپێرتەوە دووبارە کراوەتەوە. گەشتیاران لە کاتی نزیکبوونەوەیان لە سەرێکانی، تووشی گردە کۆنەکان، پاشماوەی پردەکان و بناغەی تەلارەکان دەبن، کە نیشانەی نیشتەجێبوونی مێژوویی درێژخایەنە. شارۆچکەکە لە حەوزێکی سروشتیدا ھەڵکەوتووە، کە شوێنەوارە کۆنەکان لەسەر بەرزایییەکانی سەروو کانییەکانن و نیشتەجێبوونی نوێش لە ناوچە نزمەکەی نزیک ئاوەکەدایە. نزیکەی پانزە کانی لێرە ھەڵدەقوڵێن، دە کانییان لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لقێکی خابوور پێکدەھێنن، و چەند کانییەکی تریش لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا، لەوانە «عەین ئەلحەسەن» و «عەین ئەلبەیزا»، کە لقە گەورەکە پێکدەھێنن؛ یەکگرتنیان سەرچاوەی ڕاستەقینەی ڕووبارەکە دروست دەکات. دوو لەم کانییانە گەرماون، یەکێکیان گۆگردییە و مێژوویەکی درێژی لە بەکارھێناندا ھەیە.