ئەردێخان
ئەردێخان
Ardahan Erdêxan | |
|---|---|
.jpg) دیمەنی شاری ئەردەھان | |
| وڵات | تورکیا |
| پارچە | باکووری کوردستان |
| پارێزگا | ئەردێخان |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) | |
| • سەرجەم | ٤٠٨٧٥ |
| زمان و ئایین | |
| • زمان | کوردی (کورمانجی)،ئازەربایجانی،تورکی،گورجی |
| کۆدی تەلەفۆن | ٠٤٧٨ |
ئەردێخان یان ئەردەھان یەکێکە لە شارەکانی باکووری کوردستان و ناوەندی پارێزگای ئەردێخانە. ئەم شارە کەوتوەتە ناو دەوڵەتی تورکیا، لەسەر سنووری دەوڵەتی گورجستانیە.
مێژوو
[دەستکاری]مێژووی ئەم شارە ھەتا ساڵی (٧٥٣) ئاشکرایە، قەیسەری ئورارتوو ئەردەھانی خستووەتە ژێر دەسەڵاتی خۆی. ئەردەھان چەندەھا جار کەوتووەتە بەر ھێرشی گورجی و ئێرانی و ڕووسەکان، پێش دروست بوونی دەوڵەتی تورکیا ٪٩٠ دانیشتوانی ناوچەکە کورد بوون. ئەم ھەرێمە بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٤٧٩ لەلایەن عوسمانییەکانەوە داگیرکراوە، ئەم ناوچەیە چەندین جار بووەتە جێی کێشمەکێشی دەوڵەتەکانی فارس و تورک و ڕووس و گورجی و ئەرمەنی و کورد.[١]
جوگرافیا
[دەستکاری]ئەردێخان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا ھەڵکەوتووە، نزیک لە سنووری گورجستان. لەسەر بەشی سەرەوەی ڕووباری کورا، لە باشووری چیاکانی یالنیزچام ھەڵکەوتووە. شارۆچکەکە لە ٧ گەڕەک پێک دێت: خەلیلئەفەندی، کاراگۆل، کاپتانپاشا، یەنیمەحەلە، گورچاییر، ئاتاتورک و ئینۆنو.[٢]
کەشووھەوا
[دەستکاری]ئەردێخان خاوەنی کەشووھەوای وشکانیی شێدارە (کووپن: Dfb، تریوارتا: Dclc)، کە لە بەرزایییەکاندا دەبێتە کەشووھەوای نیمچە جەمسەری (کووپن: Dfc، تریوارتا: Eclc)، لەگەڵ ھاوینی کورت و فێنک و زستانی زۆر سارد.
ھاوینان لە کاتی ڕۆژدا فێنک تا گەرمن، بەڵام لە شەودا سارد دەبنەوە. بەھۆی ئەمەوە، پلەکانی گەرما لە خوار پلەی بەستن لە ھەموو مانگەکانی ساڵدا تۆمار کراون. ھەروەھا لە زۆربەی کاتەکانی ساڵدا زۆرجار باراناوییە، بەتایبەتی لە بەھار و ھاویندا.
زستانان تا ڕادەیەکی زۆر بەفراوییە و داپۆشینی بەفر لە کۆتاییی تشرینی یەکەمەوە تا ناوەڕاستی نیسان بەردەوام دەبێت. ئەگەرچی لە ئەیلوول و ئایاردا بەفر دەبارێت، بەڵام کۆبوونەوەی بەفر دەگمەنە. لە ھەندێک کاتی دەگمەنیشدا، لە مانگەکانی ھاویندا بەفر باریوە، وەک بەفربارینی ئابی ٢٠١٣. بەرزترین ئەستووریی بەفری تۆمارکراو ١١٣ سانتیمەتر بووە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨.
بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: ٣٥٫٠ °C (٩٥٫٠ °F) لە ٢٩ی ئابی ١٩٩٨
نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: −٣٩٫٨ °C (−٣٩٫٦ °F) لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢[٣]
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «ئەردێخان (١٩٩١–٢٠٢٠، تووندەکان ١٩٥٨–٢٠٢٣)» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ١١٫١ (٥٢) |
١١٫٠ (٥٢) |
١٨٫٤ (٦٥) |
٢٥٫٠ (٧٧) |
٢٨٫٩ (٨٤) |
٣٣٫١ (٩٢) |
٣٤٫٣ (٩٤) |
٣٥٫٠ (٩٥) |
٣٢٫١ (٩٠) |
٢٦٫٠ (٧٩) |
١٨٫٧ (٦٦) |
١٤٫٣ (٥٨) |
٣٥٫٠ (٩٥) |
| نێونجی بەرزترین پلە | −٤٫٤ (٢٤) |
−٢٫٧ (٢٧) |
٣٫٦ (٣٨) |
١١٫١ (٥٢) |
١٦٫٤ (٦٢) |
٢٠٫٨ (٦٩) |
٢٤٫٣ (٧٦) |
٢٥٫٢ (٧٧) |
٢١٫٢ (٧٠) |
١٥٫٢ (٥٩) |
٦٫٧ (٤٤) |
−١٫٥ (٢٩) |
١١٫٣ (٥٢) |
| نێونجی ڕۆژانە | −١٠٫٣ (١٣) |
−٩٫١ (١٦) |
−٢٫٣ (٢٨) |
٤٫٧ (٤٠) |
٩٫٦ (٤٩) |
١٣٫٣ (٥٦) |
١٦٫٤ (٦٢) |
١٦٫٧ (٦٢) |
١٢٫٥ (٥٥) |
٧٫٢ (٤٥) |
−٠٫١ (٣٢) |
−٧٫٣ (١٩) |
٤٫٣ (٤٠) |
| نێونجی کەمترین پلە | −١٥٫٥ (٤) |
−١٤٫٦ (٦) |
−٧٫٥ (١٩) |
−٠٫٨ (٣١) |
٣٫٦ (٣٨) |
٦٫٥ (٤٤) |
٩٫٤ (٤٩) |
٩٫٣ (٤٩) |
٤٫٩ (٤١) |
٠٫٧ (٣٣) |
−٥٫٤ (٢٢) |
−١٢٫١ (١٠) |
−١٫٨ (٢٩) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٣٩٫٨ (−٤٠) |
−٣٨٫٧ (−٣٨) |
−٣٣٫٢ (−٢٨) |
−١٩٫٠ (−٢) |
−٨٫٥ (١٧) |
−٤٫٥ (٢٤) |
−٢٫٢ (٢٨) |
−٢٫٨ (٢٧) |
−٥٫٨ (٢٢) |
−١٥٫٠ (٥) |
−٢٨٫٩ (−٢٠) |
−٣٦٫٣ (−٣٣) |
−٣٩٫٨ (−٤٠) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٢٤٫٠ (٠٫٩٤) |
٢١٫٧ (٠٫٨٥) |
٣٧٫٠ (١٫٤٦) |
٥٤٫٢ (٢٫١٣) |
٨٥٫٢ (٣٫٣٥) |
١٠١٫٧ (٤) |
٧٧٫٢ (٣٫٠٤) |
٦٤٫٨ (٢٫٥٥) |
٣٨٫٩ (١٫٥٣) |
٤١٫١ (١٫٦٢) |
٢٩٫٩ (١٫١٨) |
٢٤٫٧ (٠٫٩٧) |
٦٠٠٫٤ (٢٣٫٦٤) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین | ٧٫٨٠ | ٧٫٩٧ | ١٠٫٣٣ | ١٤٫٢٣ | ١٧٫٩٧ | ١٥٫٥٠ | ١٢٫٩٧ | ١٢٫٠٠ | ٩٫٤٧ | ١٠٫٨٧ | ٧٫٩٣ | ٨٫٠٣ | ١٣٥٫١ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان | ٧٫٥ | ٥٫٩ | ٨٫٤ | ٢٫٥ | ٠٫٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠٫٩ | ٣٫٤ | ٦٫٤ | ٣٥٫٣ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٧٥٫٤ | ٧٥٫١ | ٧٢٫٦ | ٦٧٫٦ | ٦٨٫٢ | ٦٨٫٦ | ٦٨٫١ | ٦٥٫٧ | ٦٥٫٢ | ٦٨٫٨ | ٧٢٫٩ | ٧٧٫٣ | ٧٠٫٥ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٨٠٫٦ | ١٠٤٫٥ | ١٥٥٫٠ | ١٥٣٫٠ | ١٩٥٫٣ | ٢٣٤٫٠ | ٢٥٧٫٣ | ٢٥١٫١ | ٢١٣٫٠ | ١٦٤٫٣ | ١١١٫٠ | ٧٧٫٥ | ١٬٩٩٦٫٦ |
| نێونجی ڕۆژانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٢٫٦ | ٣٫٧ | ٥٫٠ | ٥٫١ | ٦٫٣ | ٧٫٨ | ٨٫٣ | ٨٫١ | ٧٫١ | ٥٫٣ | ٣٫٧ | ٢٫٥ | ٥٫٥ |
| سەرچاوەی یەکەم: دەزگای کەشناسیی دەوڵەتی تورکی[٤] | |||||||||||||
| سەرچاوەی دووەم: NOAA (شێ ١٩٩١–٢٠٢٠)،[٥] Meteomanz(ڕۆژانی بەفربارین ٢٠١٤–٢٠٢٣)[٦] | |||||||||||||
میدیا
[دەستکاری]ئەردێخان گەشەیەکی بەرچاوی لە میدیای دیجیتاڵیدا بەخۆوە بینیوە لەو کاتەوەی لە ١٩٩٢دا بە جیابوونەوەی لە قارس پایەی پارێزگای بەدەستھێنا. زۆرێک لە سەکۆکانی میدیای پەخش لە شارەکەدا کار دەکەن، و زۆربەیان لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە پەخش دەکەن. یەکەم ڕۆژنامەی ئینتەرنێتی ئەردێخان، کە لەلایەن محەممەد عەلی ئەرسەلانەوە دامەزراوە، تا ئەمڕۆش بە چالاکی بەردەوامە. ڕۆژنامە چاپکراوە باوەکان لە ساڵی ٢٠١٥ەوە تا ڕادەیەکی زۆر گۆڕاون بۆ ڕۆژنامەگەریی ئەلیکترۆنی، و چەند ڕۆژنامەیەک لە شارەکەدا بەردەوامن لە بڵاوکراوە چاپکراوە باوەکانیان. ئەگەرچی شارەکە خاوەنی دەزگایەکی میدیاییی مانگی دەستکرد یان زەوینی نییە، بەڵام زۆرێک لە سەکۆکانی ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و ڕۆژنامە لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە پەخش دەکەن. [٧][٨]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ https://tr.wikipedia.org/wiki/Ardahan
- ↑ Mahalle ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 16 January 2023.
- ↑ «İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri». Meteoroloji Genel Müdürlüğü. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)» (بە تورکی). Turkish State Meteorological Service. لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Ardahan» (CSV). National Centers for Environmental Information. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Ardahan - Weather data by months». meteomanz. لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ i, Konak - C, Badem, "Çarlık Rusya İdaresinde Bir Vilayet Gazetesi: Kars (1883-1917)", Kebikeç, Sayı: 52, 2021
- ↑ Ardahan Gazetesi - "bölgede gazetecilik
