ئەحمەد شەماڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

ئەحمەد مەحموود یان ئەحەی خولەسنەیی ناسراو بە ئەحمەد شەماڵ لە ساڵی ١٩٢٣ لە گەڕەکی سەرشەقام لە شاری سلێمانی لە خێزانێکی ھەژار و دەستکورت لەدایکبووە. لەسەرەتادا دەخرێتە حوجرە بۆ خوێندنی قورئانی پیرۆز، کە ئەوکات حوجرەکان برەوێکی زۆریان ھەبووە، لەبەر ھەژاری وازی لە خوێندن ھێناوە و دەستی بە کارکردن کردووە و ئاوارەی شاران بووە. خەم و کەسەر و مەینەت دەبێتە بەشێک لە ژیانی، ئەم کەڵەھونەرمەندە ھەر لە سلێمانی ژنی ھێناوە و چەند منداڵێکی خستۆتەوە، کە ئەوانیش "جەمال و جەلال و جەزا و شەماڵ و ناسک و بەناز"یان ناوە.

لەساڵی ١٩٥٣دا دەستی بە کاری ھونەری کردووە، پاش ئەوەی کە خەڵک وردە وردە گوێبیستی دەنگی ئەو ھونەرمەندە دەبن وای لێ دێ خەڵکانێکی زۆر خۆشیان بووێت، لەگەڵ زۆربەی ھونەرمەندەکانی ئەو سەردەمە گۆرانی گوتووە، وەکوو: محەممەد ماملێ، حەسەن زیرەک و عەلی مەردان.

زۆرن ئەو کەسانەی، کە بە ئامێرە مۆسیقییەکانیان یارمەتییان داوە، وەک ھونەرمەندان سمکۆ و بەساز ئومێد ڕەحیم بە نەی و ئیسماعیل بە زەڕب و عوسمان، کە برای ھونەرمەندە، بەلێدانی زەڕب و ئێستا یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی شاری سلێمانی و کەسێکی تێکۆشەر و کوردپەروەرە.

پەیوەندیی نێوان ئەحمەد شەماڵ و حەسەن زیرەک[دەستکاری]

ئەحمەد شەماڵ دۆستایەتییەکی نزیکی لەگەڵ ھونەرمەند حەسەن زیرەکدا ھەبووە و وەک خۆی گوتوویەتی "ھەر کاتێ زیرەک سەردانی عێراقی بکردایە سەری لە ئێمەش دەدا و ماوەیەک لەلامان دەمایەوە و چەندین ئاھەنگمان بەیەکەوە دەگێڕا، بەڵام بەداخەوە ئەو ئاھەنگانە تۆمار نەکراون..." شەماڵ لە یەکێک لە ئاھەنگەکانیدا بەم شێوەیە باسی ھونەرەکەی زیرەک دەکات و دەڵێت:

وەرە خەڵکە پێم بڵێن ھونەر شەتڵە
قەڵەمە یان تۆوە؟
ئەی چییە و ناوی چییە ئەی بۆچی چاکە؟
کێ دیبووی ھونەرێکی وەک زیرەک
بەدووچاو لەم خاکە
ئەی ئافەرین کە ئێستا مردووە
پێی دەڵێن کاکە

لەمەڕ ئەحمەد شەماڵ[دەستکاری]

دەتوانین بڵێن، ئەحمەد شەماڵ بۆشاییەکی گەورەی لە ھونەری کوردیدا پڕکردووەتەوە، تاکە ھونەرمەندیشە، کە باسی ژیانی خۆی دەکات و زۆر لە گۆرانییەکانی ڕەنگدانەوەی ژیانی خۆیەتی و چەند چیڕۆکێکی ھەیە و لە شانۆی "مەتەدا" ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت، حەیرانبێژێکی زۆر کارمە بووە، ھەرچەندە ئەم ھونەرمەندە لە ژیاندا گرنگی پێنەدراوە و دەبینین لە ماڵاندا کارە ھونەرییەکانی ئەنجامداوە، بەڵام بەو شێوەیەش توانی ئەستێرەیەکی گەش بێت لە ئاسمانی مۆسیقا و ھونەری کوردیدا، ئەگەر بۆ ساتێک گوێمان لە دەنگی خۆشی و گۆرانییەکانی ئەم ھونەرمەندە گرتبێت، ئەوا بۆمان دەردەکەوێت، کە لە چ ڕەوشێکدا ژیاوە و چەندە ھەژار بووە و ھەر ئەم ھەژارییەش وای کرد، کە گۆرانی بڵێ و ھەمیشە گلەیی لە چارەنووسی خۆی و سکاڵای لە چەرخی گەردوون کردووە، وەک دەڵێ:

ئەی گەردوون قابیلی خۆتە چەرخت بگێڕی
زۆر ناپیاوت کردە پیاو زۆر ناپیاویشتت کردە خوێڕی

جگە لەوەی، کە گۆرانییەکانی ڕەنگدانەوەی ژیانی خۆیەتی لەگەڵ ئەمەشدا گۆرانی بۆ ئەوینداران و سروشتی کوردستان گوتووە و کەسێکی نیشتمانپەروەر بووە، لە ژیانی دا گەلێ کاری وەک توتنچێتی و کاروانچێتی و حەماڵ و شوانی کردووە و ژیانی ھەمیشە پڕبووە لە دەرد و کەسەر و ناخۆشی، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا لەنێو خەڵکی بە قسەخۆش ناوبانگی دەرکردووە و ھەمیشە قسەی خۆشی لەسەر زاری بووە، بۆیە خەڵکانێکی زۆر خۆشیان ویستووە و ھەمیشە سەردانیان کردووە، بەڵام لەو سەردەمەدا ھونەر نرخی کەمبووە و بەشێوەیەکی زۆر ناشیرین سەیرکراوە و بەگۆرانیبێژ گوتراوە لۆتی، بۆیە ئەمەش ئازاری زۆری دەروونی ھونەرمەندیان دەدا ھەر بۆیە شەماڵ دەڵێ:

ھونەر زۆر بەنرخە، ئاخ نرخی نییە
لەناو کوردی ئێمەدا قیمەتی نییە
بەناشیرین بانگی دەکەنی پێی دەڵێن
ئەو کابرایە لۆتییە
لەو خراپتر کە فەقیر بوو پێی دەڵێن کونییە
بەڵام سەروەت و ماڵێکی زۆری ھەبێ
ھەرچی جۆری بێ
ئەشھەدووی پیادەکێشن پێی دەڵێن
پیاوی وا ھەر نیە

بەڵێ ئەمەش وەڵامی شەماڵ بوو بۆ ئەو کەسانەی، کە بەو شێوەیە لە ھونەر و ھونەرمەندیان دەڕوانی، بەڵام شەماڵ بە قسە و قسەڵۆکەکانی خەڵک سارد نەبوویەوە و ھەروەک خۆی دەڵێ: ھەرکەسێ قسەم بۆ بکا گوێزم بۆ ھەڵدەدا بەسەر گومەزا

مردن[دەستکاری]

ئەم ھونەرمەندە دوای ئەو ھەموو دەربەدەری و نەھامەتییەی، کە لە ژیاندا چەشتی، کە ھەمیشە لە باوەشی قات و قڕی و برسێتیدا ژیاوە، بۆیە چیدی لەشە ماندوو و شەکەتەکەی نەیتوانی بەرگەی ئەو بارە سەختەی ژیان بگرێ و لە ڕێکەوتی ٣ی نیسانی ١٩٩٧ لە شاری سلێمانی لەدوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا چاوی لێکناو بۆ یەکجاری بەجێی ھێشتین، کە ھەر لەو شارەش بە ئامادەبوونی خەڵکێک زۆر بە خاک سپێردرا.

سەرچاوەکان[دەستکاری]