زمانەکانی تورکیا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
زمانەکانی تورکیا
فەرمیتورکی
کەمینەکوردی، ئازەربایجانی، عەرەبی، Aramaic, Pomak Bulgarian, Balkan Gagauz Turkish,[a] لازی، ئەرمەنی، یۆنانی، Pontic Greek, Judaeo-Spanish
کۆچبەرAdyghe, ئالبانی، عەرەبی، بۆسنی، Crimean Tatar,[a] گورجی، Kabardian[١] (in alphabetical order)
بیانیئینگلیزی (١٧٪)
ئەڵمانی (٤٪)
فەڕەنسی (٣٪)[٢]
ھێماییTurkish Sign Language
Mardin Sign Language
Keyboard layout
a^ may be subsumed under the Turkish language.

زمانەکانی تورکیا جگە لە زمانی فەرمی کە تورکییە، ھەریەکە لە زمانە بەربڵاوەکانی وەک کوردیش دەگرێتەوە، ھەندێک زمانی کەمینەیی مامناوەندیی بەربڵاوی وەک عەرەبی و ژمارەیەک زمانی کەمینەی کەمتر باو دەگرێتەوە، کە ھەندێکیان بەھۆی پەیمانی لۆزانی ساڵی ١٩٢٣ کەوتونەتە ناو تورکیاوە.

مافە دەستوریەکان[دەستکاری]

زمانی فەرمی[دەستکاری]

ماددەی سێی دەستووری تورکیا زمانی تورکی بە تاکە زمانی فەرمی تورکیا پێناسە دەکات.

زمانە کەمینەکان[دەستکاری]

لە مادەی ٤٢ ی دەستووری تورکیا بە ڕاشکاوی دامەزراوە پەروەردەییەکان قەدەغە دەکات کە هەر زمانێک جگە لە زمانی تورکی وەک زمانی دایک بە هاوڵاتیانی تورک فێر بکرێن.

((هیچ زمانێک جگە لە زمانی تورکی لە هیچ دەزگاو پەیمانگایەکی ڕاهێنان و پەروەردەدا وەک زمانی دایک بە هاوڵاتیانی تورک بەکارناهێندرێت. نابێت زمانی بیانی لە دەزگاکانی ڕاهێنان و پەروەردە دا گرنگی پێ بدرێت ئەو قوتابخانە و فێرگانەی کە ڕاهێنان و پەروەردە بە زمانی بیانی ئەنجام دەدەن بەپێی یاسایەکی تایبەت دەتوانن کاربکەن ،کە تەنها زمانە نێودەولەتیەکان ڕێگا پێدراون.))


— ماددەی ٤٢دەستوری گشتی کۆماری تورکیا.

بەهۆی مادەی ٤٢ و سنووردارکردنی زمان و کەلتوری کەمایەتییە نەژادیەکان ڕووبەڕووی کۆت و بەندی توند دەبنەوە لە بەکارهێنانی زمانی دایکیاندا.

سەبارەت بە نەگونجانی ئەم ماددە دەستوریە لەگەڵ پڕۆژە یاسای نێودەوڵەتی مافی مرۆڤ ، تورکیا پەیمانە نێودەوڵەتیەکانی تایبەت بە مافە مەدەنی و سیاسیەکان و مافەکانی ئابوری و کۆمەڵایەتی و کەلتوریەکان پێشێڵ دەکات. لەوەش زیاتر، تورکیا هیچ کام لە پەیمانە مرۆییەکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ پاراستنی کەمایەتیە نەتەوەییەکان و پەیماننامەی ئەوروپی بۆ زمانە هەرێمییەکان یان کەمایەتییەکان ، یان پرۆتۆکۆلی دژە جیاکاری ١٢ بۆ پەیمانگەی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ ئیمزا نەکردووە.

ئەم دەستورە تایبەتەی تورکیا لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و ناوەخۆیی دژایەتیەکی زۆری کراوە چونکە دوورە لە بنەماکانی دەولەتی مۆدێرن و مافەکانی مرۆڤی هاوچەرخ، بە شێوەیەکی بەرچاو لە لایەن کۆمەڵگەی کوردیەوە چەندین جار داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەم دەستورە کراوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ دا داوای پێداچوونەوەی دەستووریان کرد بۆ ئەوەی سیاسەتی تورکیا لەسەر کەمینەکان لە ئاستی ستانداردە نێودەوڵەتییەکاندا بگونجێندرێت، بەڵام بە کردەیی گۆڕانکاری تێدا نەکرا و هەروەها ڕەخنە لە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا و ڕێکخراوی ئۆ ئێس سی ئی و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ گیرا لەوانە هیومان ڕایتس وۆچ کە چاودێری ئەوە دەکەن "حکومەتی تورکیا مافی زمانی کەمینەکانی جولەکە، یۆنان و ئەرمەن قبوڵ دەکات، وەک ئەوەی لە پەیمانی لۆزان لە ساڵی ١٩٢٣ دا هاتووە کە ژمارەیان زۆر کەمە لەکاتێکدا کوردەکان پتر لە ٪٢٠ دانیشتوانی تورکیا پێک دێنن بەڵام ئەم مافەیان لێ سەندراوەتەوە.

پەروەردەی زمانە ناوچەییەکان[دەستکاری]

لەساڵی ٢٠١٢ وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی تورکیا زمانی کوردی ( کرمانجی و زازاکی )لە چوارچێوە چاکسازیە ناچاریەکاندا وەک زمانی بیانی خستە ناو بەرنامەی ئەکادیمی قوتابخانە بنەڕەتیەکان وەک پۆلی ئارەزوومەندانە کە منداڵانی کورد دەتوانن لەتەمەنی پێنج ساڵیەوە بخوێنن.

دواتر وەزارەتی پەروەردە لە ساڵی ٢٠١٣ وەک هێورکردنەوەی پارتە تورک پەرستەکان زمانەکانی ئەبخاز و ئادیغ و جۆرجیای ستاندەر و لازی خستە ناو بەرنامەکانی خوێندنی ئارەزوومەندانە هەروەها زمانی بۆسنی لە مانگی شوباتی ٢٠١٧خستە ناو پۆڵە ئارەزوومەندەکان.

لە ساڵی ٢٠١٥ وەزارەتی پەروەردەی تورکیا ڕایگەیاند، کە لە ساڵی خوێندنی ٢٠١٦-٢٠١٧ خولی عەرەبی (وەک زمانی دووەم) لە قۆناغی بنەڕەتیدا پێشکەش بە خوێندکاران دەکرێت و لە قۆناغی دووەمی بنەڕەتییەوە دەستپێدەکات. خولەکانی عەرەبی وەک کۆرسێکی زمانی دەستەبژێری وەک ئەڵمانی و فەرەنسی و ئینگلیزی پێشکەش دەکرێت. بەپێی بەرنامەیەکی ئامادەکراو، خوێندکارانی پۆلی دوو و سێ بە گوێگرتن و قسەکردن دەست بە فێربوونی زمانی عەرەبی دەکەن، هاوکات پێشەکی بۆ نووسین دەچێتە پاڵ ئەم کارامەییانە لە پۆلی چواری بنەڕەتی و دوای ئەوەی خوێندکارانی پۆلی پێنجەم دەست دەکەن بە فێربوونی زمانەکە لە هەموو قۆناغەکانی دواتردا.

پێرستی زمانەکان[دەستکاری]

ئەم خشتەیەی خوارەوە زمانی دایک لە تورکیا بە ڕێژەی سەدی نیشان دەدات:

زمانە زگماکیەکانی تورکیا[٣]
زمانی زگماکی ڕێژەی سەدی
تورکی 84.54
کوردی (کورمانجی) 11.97
عەرەبی 1.38
کوردی (زازاکی) 1.01
تورکی ناوچەیی 0.28
بەلکانی 0.23
لاز 0.12
کەوکازی 0.11
ئەرمەنی 0.07
قەوقازی ناوچەیی 0.07
یۆنانی 0.06
زمانی ئەوروپای ڕۆژئاوایی 0.03
عیبری 0.01
کۆپتیک 0.01
ئەوانی تر 0.12

ئیتنۆلۆگ چەندین زمانی کەمینە و کۆچبەری لە تورکیا ڕیز کردووە کە هەندێکیان لەلایەن ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکیەوە قسەی پێ دەکرێت.

زمانەکان بە ژمارەی ئاخێوەرانەوە لە تورکیا (لەگەڵ پێوەری لێکهەڵوەشینی پلەبەپلە فراوانکراو لە ناو نەوەی یەکەمدا )[٤][٥]
زمان شێوەزار ئاخێوەران بارودۆخ تێبینی
تورکی 66,850,000 (2006) 1 (National)
کوردی کرمانجی 8,130,000 decrease (2014) 3 (Wider communication) 3,000,000 monolinguals
زازاکی زازاکی ژوروو 1,500,000 decrease (1998) 5 (Developing)
زازاکی خواروو 184,000 (2014) 4 (Educational)
عەرەبی عەرەبی باکور 1,130,000 (2014) 3 (Wider communication)
عەرەبی ستاندارد 686,000 (2015) 4 (Educational) Non-indigenous
عەرەبی باکوری میزۆپۆتامیا 520,000 (2014) 6a (Vigorous) Do not read Arabic
شێوەزارەکانی تر 101,000 (2014) Non-indigenous
کەباردی 1,000,000 (2005) 5 (Developing) Non-indigenous
ئازەری 540,000 (2014) 5 (Dispersed)
ڕۆمانی بەلکانی ڕۆمانی 500,000 (1985) 6a (Vigorous) Non-indigenous
دۆماری 8b (Nearly extinct)
تورکی ناوچەیی 400,000 (1998) 6a (Vigorous)
بولگاری پۆماکی 351,000 (2014) 5 (Dispersed)
تورکی بەلکانی 327,000 (1993) 7 (Shifting)
ئەدیاگی 316,000 (2014) 5 (Dispersed) Non-indigenous
یۆنان پانتیکی 5,000 (2009) 7 (Shifting)
یۆنانی هاوچەرخ 3,600 (2014) 5 (Dispersed)
جۆرجی 151,000 (2014) 6b (Threatened)
تاتاری 100,000 (2014) 5 (Developing) Non-indigenous
ئەلبانی تۆسکی 66,000 (2014) 6b (Threatened) Non-indigenous
غیگی 5 (Dispersed)
ئەرمەنی 61,000 (2014) 6b (Threatened)
ئەبخازی 44,000 (2014) 6b (Threatened) Non-indigenous
ئوسەتی دیگۆری 37,000 (2014) 5 (Developing) Non-indigenous
تاتار 5 (Dispersed) Non-indigenous
لازوری 20,000 (2007) 6b (Threatened)
ئارامی تۆرۆیۆ 15,000 (2014) 6b (Threatened)
هێرتەڤینی 1,000 (1999) 6a (Vigorous)
ئەوانی تر 9 (Dormant)
لادینۆ 13,000 (2007) 7 (Shifting) Non-indigenous
تورکمانی 5 (Dispersed) Non-indigenous
بۆسنی 4,500 (2013) 6b (Threatened) Non-indigenous
ئۆزبەکی ئۆزبەکی خواروو 3,800 (2014) 5 (Dispersed) Non-indigenous
قیرغی 5 (Dispersed) Non-indigenous
یوگور 5 (Dispersed) Non-indigenous


لە ڕاپۆرتەکەی ئیتنۆلۆگدا، زمانی مێگلینۆ-ڕۆمانییەکانی تێدانیە کە لە لایەن مێگلنۆ-ڕۆمانییەکان قسەی پێدەکرێت، کە ژمارەیان نزیکەی ٥ هەزار کەس دەبێت لەو وڵاتەدا.

پێوەری لێکهەڵوەشینی پلەبەپلە کراوی نێوان نەوەکان (EGIDS) ی ئیتنۆلۆگ:

0 ( ئینتەرناسیۆنال ) : " ئەو زمانانەی کە بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان نەتەوەکاندا لە بوارەکانی بازرگانی و ئاڵوگۆڕی زانستی و سیاسیە نێونەتەوەییەکاندا بەکار دەهێنرێت . "

1 ( نەتەوەیی ) : " ئەو زمانانەی کە لە پەروەردە و کار و میدیا و حکوومەت لە ئاستی نەتەوەییدا بەکار دەهێنرێت " .

2 ( پارێزگا ) : " ئەو زمانانەی کە لە پەروەردە و کار و میدیا و حکومەت لە ناو دابەشکارییە ئیدارییە گەورەکانی نەتەوەیەکدا بەکار دەهێنرێت " .

3 ( فراوانتر ) : " ئەو زمانانەی کە لە کار و میدیا بەکار هاتووە بەبێ باری فەرمی لە جیاوازی زمان لە سەر ئاستی هەرێمێک " .

4 ( پەروەردەیی ) : " زمان لە بەکارهێنانێکی بەهێزدایە ، بە ستانداردکردن و ئەدەب لە ڕێگەی سیستەمێکی بەربڵاوی پەروەردەوە بە شێوەیەکی دامەزراوەیی پشتگیری دەکرێت " .

5 ( گەشە ) : " زمان لە بەکارهێنانێکی لاوازدایە ، بە شێوەیەکی ستاندارد ئەدەب لە لایەن هەندێکەوە بەکار دەهێنرێ هەرچەندە ئەمە هێشتا بەربڵاو و بەردەوام نییە . "

6a زمان بۆ پەیوەندی ڕووبەڕوو بەکار هاتووە لەلایەن هەموو نەوەکان و بارودۆخەکە بەردەوام بێت " .

6b ( هەڕەشەکراو ) : " زمان بۆ پەیوەندی ڕووبەڕوو لە نێو هەموو نەوەکاندا بەکار هاتووە ، بەڵام بەکارهێنەران ڕۆژ بە ڕۆژ لە دەست دەدات . "

7 ( گۆڕدراو ) : " نەوە و منداڵان دەتوانن زمانەکە لەنێو خۆیاندا بەکار بهێنن ، بەڵام بۆ منداڵی تر ناگوازرێتەوە " .

8a ( مۆریبوند ) : " ئەو زمانانەی کە بەکارهێنەرەکانی کەسانی بە تەمەنن و نەوەی نوێ بەکاری ناهێنن " .

8b ( نزیکە لە لەناوچون ) : " ئەو زمانانەی کە بەکارهێنەرە ماوەکانی زمان ئەندامن لە نەوەی باپیرە گەورە یان گەورەتر کە دەرفەتیان کەمە بۆ بەکارهێنانی زمانەکە " .

9 ( دۆرمانت ) : " زمان وەک بیرهێنانەوەی ناسنامەی کەلەپووری بۆ کۆمەڵگەی ئەتنیکی خزمەت دەکات ، بەڵام هیچ کەسێک لە لێهاتوویی ڕەمزی زیاتر نییە " .

10 ( لەناوچوو ) : " زمانەکە چیتر بەکارنەهێنرێت و کەس هەستی ناسنامەی ئەتنیکی پەیوەست بە زمانەکەوە نەبێت. "

سەرژمێری ١٩٦٥[دەستکاری]

زمانەکانی تورکیا بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٦٥[٦]
زمان زگماکی تاکە زمانی ئاخاوتن دووەم باوترین زمانی ئاخاوتن
Abaza 4,563 280 7,556
Albanian 12,832 1,075 39,613
Arabic 365,340 189,134 167,924
Armenian 33,094 1,022 22,260
Bosnian 17,627 2,345 34,892
Bulgarian 4,088 350 46,742
Pomak 23,138 2,776 34,234
Chechen 7,563 2,500 5,063
Circassian 58,339 6,409 48,621
Croatian 45 1 1,585
Czech 168 25 76
Dutch 366 23 219
English 27,841 21,766 139,867
French 3,302 398 96,879
Georgian 34,330 4,042 44,934
German 4,901 790 35,704
Greek 48,096 3,203 78,941
Italian 2,926 267 3,861
Kurdish (Kurmanji) 2,219,502 1,323,690 429,168
Judæo-Spanish 9,981 283 3,510
Laz 26,007 3,943 55,158
Persian 948 72 2,103
Polish 110 20 377
Portuguese 52 5 3,233
Romanian 406 53 6,909
Russian 1,088 284 4,530
Serbian 6,599 776 58,802
Spanish 2,791 138 4,297
Turkish 28,289,680 26,925,649 1,387,139
Zaza 150,644 92,288 20,413
کۆی گشتی 31,009,934 28,583,607 2,786,610
زمانە باوەکانی تورکیا بەپێی هەرێم و دەڤەرەکان(سەرژمێری١٩٦٥)[٧]
[[دەڤەر / زمان تورکی کوردی عەرەبی زازاکی قەوقازی یۆنانی جۆرجی ئەرمەنی لازی پۆمەکی بۆسنی ئەلبانی عیبری
ئەدەنا(ئوسمانیە) 866,316 7,581 22,356 332 51 51 0 28 9 0 312 483 29
ئەدیەمان 143,054 117,325 7 6,705 0 0 0 84 4 0 0 0 0
ئەفیۆن کەرەهەسیر 499,461 125 19 1 2,172 169 2 2 1 16 14 2 1
ئاگری 90,021 156,316 105 4 2 2 77 5 0 1 103 0 0
ئەماسیا 279,978 2,179 9 2 1,497 6 1,378 208 6 0 10 336 1
ئەنقەرە+ئەکسەرای 1,590,392 36,798 814 21 393 124 41 66 120 7 126 833 64
ئەنتالیا 486,697 23 2 0 0 14 0 0 2 0 0 1 0
ئارتڤین 190,183 46 4 0 0 4 7,698 1 12,093 1 1 0 0
ئایدن 523,583 168 85 0 112 71 4 1 4 0 26 88 0
بالیک کەسر 698,679 560 38 8 3,144 236 1,273 9 205 1,707 314 24 4
بەلاجیک 137,674 5 4 0 736 4 73 1 1 2 6 3 0
بینگۆڵ 62,668 56,881 19 30,878 17 0 1 11 1 0 0 0 3
بەدلیس 56,161 92,327 3,263 2,082 205 1 5 16 0 0 0 1 2
بۆلو 375,786 363 0 0 1,593 3 1,541 488 1,791 0 40 6 1
بۆردور 194,910 2 7 0 0 3 12 0 0 0 0 1 0
بۆرسە 746,633 213 22 0 799 106 2,938 35 517 65 1,169 1,928 69
چەنەکاڵا 338,379 443 0 25 1,604 5,258 4 9 12 3,675 516 6 121
چانکری 250,510 158 1 0 0 1 0 3 2 0 0 0 0
چۆرووم 474,638 8,736 4 0 1,808 12 8 51 3 7 0 0 0
دەنیزلی 462,860 283 28 5 8 97 1 1 0 2 1 3 0
ئامەد 178,644 236,113 2,536 57,693 1 1 3 134 3 48 1 5 0
ئەدیرنە 290,610 386 104 21 9 18 2 12 3 10,285 329 58 92
ئەلازیگ 244,016 47,446 17 30,921 0 2 0 2 30 12 3 2 0
ئەرزنجان 243,911 14,323 13 298 4 5 0 12 2 3 0 1 0
ئەرزەرووم 555,632 69,648 86 2,185 109 8 4 11 24 7 1 5 1
ئاسکی شەهر 406,212 327 42 0 1,390 4 3 0 14 23 114 78 0
گازی عەنتاب 490,046 18,954 885 1 4 6 0 4 3 0 1 11 0
گیرەسون 425,665 305 1 1 2 0 2,029 0 5 0 0 0 0
گوموشانە 260,419 2,189 0 0 91 0 0 0 17 0 0 0 0
شرناخ 10,357 72,365 165 0 1 0 1 21 2 0 0 0 0
هاتای 350,080 5,695 127,072 7 780 767 11 376 6 2 8 44 1
ئیسپارتا 265,305 688 75 11 8 91 0 1 2 1 1 3 4
مێرسین 500,207 1,067 9,430 23 76 137 13 12 19 3 3 9 1
ئەستانبۆڵ 2,185,741 2,586 2,843 26 317 35,097 849 29,479 128 165 3,072 4,341 8,608
ئەزمیر 1,214,219 863 352 5 1,287 898 15 17 15 1,289 2,349 1,265 753
کارس 471,287 133,144 61 992 215 6 8 5 24 1 5 4 1
کەستەمنو 439,355 1,090 2 0 3 2 180 849 1 0 0 0 0
کەیسەری 509,932 8,454 34 8 17,110 1 1 9 6 9 15 160 1
کیرکلارەری 252,594 602 136 24 5 3 5 3 7 3,375 1,148 144 11
کیرشەهر 185,489 11,309 4 0 2 0 0 0 1 0 1 0 0
کۆجەلی 320,808 235 0 10 1,467 63 2,755 46 2,264 381 3,827 22 7
کۆنیا 1,092,819 27,811 67 4 1,139 3 7 1 5 1 11 75 0
کوتاهیا 397,221 105 13 2 17 4 2 88 9 0 0 34 0
مەلاتیا 374,449 77,794 33 10 14 5 7 148 5 4 0 3 0
مانیسا 746,514 241 15 0 488 42 67 2 6 54 116 192 3
کارەمان ماراش 386,010 46,548 21 0 4,185 0 0 13 3 0 0 9 0
ماردین 35,494 265,328 79,687 60 75 11 15 11 0 0 1 6 0
موگلە 334,883 6 4 1 0 28 0 0 0 1 0 0 4
مووش 110,555 83,020 3,575 507 898 0 1 3 103 0 0 0 0
نەڤشەهر 203,156 22 0 0 0 0 0 0 0 0 0 22 0
ئەکسەرای 353,146 8,991 10 0 227 5 0 12 4 0 15 4 0
ئۆردوو 538,978 12 0 0 5 0 4,815 34 0 1 0 1 0
ڕەزا 275,291 11 1 1 0 9 4 0 5,754 1 0 1 0
ساکاریا 388,481 2,163 32 3 538 6 4,535 2 2,671 23 2,899 794 1
سامسون 747,115 1,366 3 0 3,401 91 2,350 5 51 319 10 610 0
باتمان 46,722 179,023 38,273 484 1 0 15 98 3 0 10 0 0
سنۆپ 261,341 2,126 0 0 659 1 1,144 228 3 5 0 7 3
سیڤاس 649,099 32,284 19 23 2,086 0 0 217 1 0 515 0 0
تەکرداگ 284,222 548 76 18 5 19 52 8 2 1,627 6 51 102
تۆکات 483,948 3,974 7 3 5,934 0 367 45 2 0 0 964 0
تەرابزۆن 590,799 72 12 0 0 4,535 1 11 0 0 0 0 0
تونجەلی 120,553 33,431 20 2,370 28 0 0 4 0 18 10 8 0
ئورفە 207,652 175,100 51,090 14,554 3 0 5 2 4 0 2 0 0
ئوشاک 190,506 16 2 0 1 0 0 4 1 0 0 0 0
وان 118,481 147,694 557 3 1 2 1 1 8 0 1 1 66
یۆزگات 433,385 2,424 1 0 1,597 2 0 118 0 0 14 1 0
زەنگولداک 649,757 43 26 0 5 17 2 3 15 0 1 1 1

      ئەو دەڤەرانەی بە گشتی بە تورکی دەدوێن.       ئەو دەڤەرانەی بە گشتی بە تورکی دەدوێن.       ئەو دەڤەرانەی کە بە گشتی بە کوردی دەدوێن.       ئەو دەڤەرانەی بە گشتی بە کوردی دەدوێن.

مێژوو[دەستکاری]

تورکیا لە مێژوویدا ماڵی زۆرێک لە زمانە لەناوچوەکانی ئێستا بووە. وەک: هیتیت، کە سەرەتاییترین زمانی ئیندۆ-ئەورووپییە کە بەڵگەی نووسراو دۆزراوەتەوە (لە نزیکی ١٦٠٠ پ.ز بۆ ١١٠٠ پ.ز کاتێک ئیمپراتۆریەتی هیتیت هەبوو). زمانەکانی دیکەی ئانادۆڵەکان لوویان و دواتر لیسیان و لیدیان و میلیانی لە خۆ گرتبوو هەموو ئەو زمانانە وا بڕوا دەکرێت کە لە دوایینەکانی دەوروبەری سەدەی یەکی پێش زایین لە ناو چوون بە هۆی دۆزەخیبوونی ئەناتۆلیا کە بووە هۆی ئەوەی یۆنانی بە شێوەزارە جۆراوجۆرەکان ببێتە زمانی باو .

ئۆراراتیانی سەر بە بنەماڵەی زمانی حورۆ-ئۆرارتیان لە ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا لە دەوروبەری دەریاچەی وان بوونیان هەبوو وەک زمانی شانشینی ئورارتوو لە سەدەی ٩ ی زاینییەوە تا سەدەی شەشەم بوونی هەبووە هاتیان لە دەقە نەریتییەکانی هیتیتاقی کراوەتەوە، بەڵام نە پەیوەندی بە زمانی حیتی و نە بە هیچ زمانێکی دیکەی ناسراوەوە هەبووە.

لە سەردەمی دوای تەنزیمەت دا فەڕەنسی بوو بە زمانی باو لە نێو خوێندەواران، هەرچەندە هیچ گرووپێکی ئەتنی لە ئیمپراتۆریەتدا بە ڕەچەڵەک بە زمانی فەڕەنسی قسەیان نەدەکرد. یۆهان ستراوس، نووسەری "زمان و هێز لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیی دواکەوتوودا" نووسیویەتی "بە شێوەیەک لە جیهانی سەردەمدا بە بیردا چوونی ئینگلیز، فەرەنسا نزیکەی لە هەموو شوێنێک لە خاکی عوسمانیدا ئامادە بوو" ستراوس ئەوەشی خستەڕوو کە فەرەنسی "جۆرێک لە زمانی نیمچە فەرمی" بووە، کە "تا ڕادەیەک" زمانی تورکیی وەک زمانی "فەرمی" بۆ ناموسوڵمانەکان گۆڕیبوو بۆیە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی چەندین بڵاوکراوەی بە زمانی فەڕەنسی هەبوو، کاتێک کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣ دا ڕاگەیاندرا زمانی فەڕەنسی و سەرجەم زمانەکان قەدەغە کران.

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld - World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Turkey"., [[Kurdish language|Kurdish]
  2. ^ Europeans and Their Languages
  3. ^ Toplumsal Yapı Araştırması 2006 [Social Structure Research 2006] (Report). KONDA. September 2006. p. 19. Archived from the original on ١٥ی شوباتی ٢٠١٧. Retrieved 2016-04-24.  Archived ١٥ی شوباتی ٢٠١٧, لە وەیبەک مەشین.
  4. ^ Lewis, M. Paul (ed.) (2009). "Ethnologue report for Turkey (Europe)". Ethnologue: Languages of the World. SIL International. Archived from the original on 2010-07-07. Retrieved 2009-09-08. Archived ٧ی تەممووزی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین.
  5. ^ Lewis, M. Paul (ed.) (2009). "Ethnologue report for Turkey (Asia)". Ethnologue: Languages of the World. SIL International. Archived from the original on 2010-07-07. Retrieved 2009-09-08. Archived ٧ی تەممووزی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین.
  6. ^ Heinz Kloss & Grant McConnel, Linguistic composition of the nations of the world, vol,5, Europe and USSR, Québec, Presses de l'Université Laval, 1984, ISBN 2-7637-7044-4
  7. ^ Ahmet Buran Ph.D., Türkiye'de Diller ve Etnik Gruplar, 2012