زمانی سوریانی
| سوریانی یان ئاشووری | |
|---|---|
| ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ Leššānā Suryāyā | |
 لِشّاناء سُریایاء لە ئەلفوبێی سریانی (ئەسترنجیلی) | |
| خوێندنەوە | lɛʃʃɑ:nɑ: surjɑ:jɑ: |
| قسەی پێدەکرێ لە |  عێراق سووریا لوبنان فەلەستین ئیسرائیل تورکیا ھیندستان (کێرالا) ئێران ئەرمەنستان[١] قوبرس[٢] |
| ناوچە | جەزیرە، ھەرێمی بەحرەین[٣][٤] |
| ژمارەی ئاخێوەران | لە دوای سەدەی چواردەھەمی زایینی، بەھۆی شەڕەکان بەکارھێنانی وەکوو زمانی ناوچەیی ھەتا ئاستێکی بەرز کەم بۆوە[٥] |
| بنەماڵەی زمان | زمانە ئەفریقائاسیایییەکان
|
| سیستەمی نووسین | ئەلفوبێی سوریانی |
| ڕەوشی فەرمیبوون | |
| زمانی فەرمییە لە | عێراق (کەمینە) |
| سامان دەدرێتەوە بەدەستی | بێ ساماندانی فەرمی |
| کۆدەکانی زمان | |
| ISO 639-2 | syc |
| ISO 639-3 | syc Classical Syriac |
 بڵاوبوونەوەی زمانی سوریانی لە جیھان:
██ زمانی فەرمیی کەمینە ██ بوونی مێژوویی/زمانی مەزھەبی فەرمیی کڵێساکان ██ بوونی بەرچاو لە ناو کۆچبەران | |
ئەم پەڕەیە ھێماکانی فۆنەتیکی IPA بە یوونیکۆدی تێدایە. بەبێ پشتیوانیی نیشاندانی یوونیکۆد، لەوانەیە لە جێگەی کاراکتەرەکانی یوونیکۆد، نیشانەی پرسیار، چوارگۆشەکان یان ھێماکانی تر ببینی. | |
زمانی سوریانی (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی سوریانیی ئارامی یان سوریانیی کلاسیک دەناسرێت،[٦][٧] یەکێک لە شێوەزارەکانی زمانی ئارامییە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری ئێدێسا بینراوە.[٨] سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە وێژەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە.[٩] لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە ڕۆژھەڵاتی نزیک، ئاناتۆلی و ھەرێمی بەحرەین قسەی پێدەکرا.[٣][٤][١٠] لە پەنای زمانەکانی لاتینی و یۆنانی، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ بوو.[١١]
ناو
[دەستکاری]
لە ڕووی ئیتیمۆلۆژییەوە، ناوی سووریا لە بنەڕەتدا وەرگیراوێکی سەردەمی ئاسنی ئاشوورە و تا ئیمپراتۆریەتیی سلووکی تەنھا ئاماژەی بە ئاشووری مێژوویی دەکرد کە باکووری عێراقی مۆدێرن، باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیای باکووری ئەم ناوچانەی لەخۆدەگرت. لە زمانی ئینگلیزیدا، زاراوەی «سوریانی» وەک ناونیشانی زمان (ناوی زمان) بەکاردێت کە گۆڕاوێکی دیاریکراوی زمانی ئارامی دیاری دەکات پەیوەست بە ڕەچەڵەکە ناوچەیییەکەی لە بەشەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریای کۆن، لە دەوروبەری ئێدێسا، کە لە دەرەوەی سنوورەکانی پارێزگای سووریای ڕۆمانی بوو. لەبەر ئەوەی ئارامی لەلایەن گەلانی جۆراوجۆری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وەک ئاشوورییەکان، مەندائییەکان، ئارامییەکان و جووەکان بەکاردەھێنرا، و خاوەنی چەندین جۆر (شێوەزار) بوو، ئەم شێوەزارە تایبەتەی کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا سەریھەڵدا، بە ناونیشانە ناوچەیییەکەی (سوری/سوریانی) («سوریایا») ناسرا.[١٢]
لە وێژەی زانستیی ئینگلیزیدا، زاراوەی «سوریانی» پەسەندترە لەسەر شێوازە جێگرەوەکەی «سوری»، چونکە ئەمەی دووەمیان زۆر زیاتر فرەمانایە و بە گشتی پەیوەندی بە سوریاوە ھەیە.[١٣] ئەو جیاکارییە لە ئینگلیزیدا وەک ڕێککەوتنێک بەکاردێت و لەسەر ئاستی ناوەخۆیی کۆن بوونی نییە.[١٤] چەندین زاراوەی لێکدراو وەک «ئارامیی سوریانی»، «ئارامیی سوری» یان «سوری-ئارامی» بەکاردەھێنرێن، بەمەش جەخت لەسەر سروشتی ئارامیی زمانەکە و ڕەچەڵەکی ناوچەیی سوری/سوریانی دەکرێتەوە.
دابەشبوونی جوگرافی
[دەستکاری]
سوریانی شێوەزاری ناوخۆیی ئارامی بوو لە ئێدێسا، و لەژێر کاریگەریی کڵێسای ڕۆژھەڵات و کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی بۆ شێوەی ئێستای پەرەی سەند. پێش ئەوەی عەرەبی ببێتە زمانی باڵا، سوریانی زمانێکی سەرەکی بوو لە نێوان کۆمەڵگە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ئاسیای ناوەڕاست و کەناراوی مەلابار لە ھیندستان،[١٥] و تا ئەمڕۆش لە نێوان مەسیحییە سوریانییەکاندا بەو شێوەیە ماوەتەوە. لە شوێنە دوورەکانی وەک دیواری ھادریان لە بەریتانیای مەزن دۆزراوەتەوە، لەگەڵ نەخشێنراوەکان کە لەلایەن سەربازە ئارامیزمانەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی نووسراون.[١٦]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ASSYRIANS, Armenia Travel, 2 December 2010.
- ↑ History of the Maronite community of Cyprus ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., Maronite community of Cyprus
- 1 2 Holes، Clive (٢٠٠١). «Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary». لاپەڕە XXIV–XXVI.
- 1 2 Cameron، Averil (١٩٩٣). «The Mediterranean World in Late Antiquity». لاپەڕە ١٨٥.
- ↑ Angold 2006، لاپەڕەکانی 391
- ↑ «Documentation for ISO 639 identifier: syc». ISO 639-2 Registration Authority - Library of Congress. لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە.
Name: Classical Syriac
- ↑ «Documentation for ISO 639 identifier: syc». ISO 639-3 Registration Authority - SIL International. لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە.
Name: Classical Syriac
- ↑ Cameron، Averil؛ Garnsey، Peter (١٩٩٨). «The Cambridge Ancient History». لاپەڕە ٧٠٨.
- ↑ Beyer، Klaus (١٩٨٦). The Aramaic Language: its distribution and subdivisions. John F. Healey (trans.). Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht. لاپەڕە ٤٤. ژپنک ٣-٥٢٥-٥٣٥٧٣-٢.
- ↑ Smart، J R (٢٠١٣). «Tradition and Modernity in Arabic Language and Literature». لاپەڕە ٢٥٣.
- ↑ Wilken، Robert Louis (٢٠١٢). The First Thousand Years: A Global History of Christianity. New Haven and London: Yale University Press. لاپەڕە ٢٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٨٨٤-١.
- ↑ Robinson & Coakley 2013، لاپەڕە 1-2.
- ↑ Robinson & Coakley 2013، لاپەڕە 1, note 1.
- ↑ Millar 2006، لاپەڕە 107-109.
- ↑ Neill 2004، لاپەڕە 38.
- ↑ Healey 2009، لاپەڕە 13.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
| زمانی حکوومی | |
|---|---|
| زمانەکانی فەرمیی کەمایەتییەکان | |
| زمانەکانی دیکەی کەمایەتییەکان | |
| زمانە ئاماژەییەکان | |
| زمانی فیکە | |
