باینگان
باینگان | |
|---|---|
شار | |
| وڵات | ئێران |
| ھەرێم | ڕۆژھەڵاتی کوردستان |
| پارێزگا | کرماشان |
| شارستان | پاوە |
| ژمارەی دانیشتووان | |
| • سەرجەم | ١٬٧٣١[١] |
| زمان و ئایین | |
| • زمان | کوردی (سۆرانی، جافی) |
| • ئایین | سونی (شافعی) |
باینگان یان بایەنگان شارێکە لە شارستانی پاوە لە پارێزگای کرماشان کوردستانی ئێران.
جوگرافیا
[دەستکاری]ئەم شارە ناوەندی ناوچەی باینگانە و لە ٢٤ کیلۆمەتریی باشووری ڕۆژاوای پاوە، لە ناوچەیەکی شاخاویدا، بە بەرزیی ١١٥٥ مەتر لە ئاستی دەریا، و لە ٣٥ی پانیی باکووری و ٤٦ و ١٥ی درێژیی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەوتووە. شارەکە لە ناوچەی بناری کێو ھەڵکەوتووە، و کێوەکانی شاھۆ، ڕاگا و مەقوان بەسەریدا دەڕوانن. دۆڵی جوانی سەھوور لە باکووری شارەکە ھەڵکەوتووە، و لقێکی ڕووباری مەرەخێڵ تێیدا دەڕژێت. چەممەرەخێڵ لە باشووری باینگان تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە ڕووباری سنووریی سیروان. کانییە ھەمیشەیییەکانی چاوگ و گەرماو لە نزیک شارەکە ھەڵکەوتوون و خەڵک لە ڕێگەی لوولەکێشییەوە ئاوەکەیان بەکاردەھێنن. کەشووھەوای باینگان تا ڕادەیەک مامناوەند و نیمچە شێدارە و پلەی سەرمایەکەی تا (١٦- پلەی سەدی) ڕاپۆرت کراوە، و ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە تا ١٥٩٠ میلیمەتر تۆمار کراوە. باینگان لە سەرەتای دەیەی ١٣٣٠دا گەیشتە ٥٣٨ کەس کە لە ساڵی ١٣٧٠دا بووە ١٤٧٧ کەس کە ٢٩٨ بنەماڵەی لەخۆ دەگرت و لە ساڵی ١٣٧٥دا بۆ ١٨٦٦ کەس کە ٣٩٨ بنەماڵە بوون زیادی کرد کە پێکھاتەی ڕەگەزییەکەی بۆ ٩٥٦ پیاو و ٩١٠ ژن گۆڕا. ڕێژەی خوێندەواری و کار لە ساڵی ١٣٧٥دا لەم شارەدا بە ڕیزبەندی نزیکەی ٧٨٫٩١٪ و ٢٤٫٤٦٪ تۆمار کراوە. ئەم شارە لە ١٣٦٧ی کۆچی ھەتاویدا ٢٠٤ بنەماڵەی باخەوانی ھەبووە.
ئابووری
[دەستکاری]داھاتی خەڵکی ئەم ناوچەیە لەسەر بنەمای ئاژەڵداری، باخداری و کرێکاریی سادەیە. ئاوی باخداریی ناوچەی باینگان لە ڕووبار، بیرە قووڵەکان و کانییەکان دابین دەکرێت. جۆرەکانی بەرھەمی باخداری، بەخێوکردنی پەلەوەر بە شێوەی نەریتی، بەرھەمە ئاژەڵییەکان و سپیایی - کە لایەنی ھەناردەکردنیشی ھەیە - و پیشە دەستییەکان، لە گرینگترین بەرھەمەکانی ئەم ناوچەیە ئەژمار دەکرێن. لە ساڵی ١٣٦٦دا ئەم ناوچەیە خاوەنی ١٠٦٢ بنەماڵە بووە کە ٤٩٢٥ کەس کۆچەریی گەرمیان و ١١٢٣ بنەماڵە کە ٨٦٤٥ کەس کۆچەریی کوێستان بوون - لە ھۆزی جاف -.
ناوچەی باینگان
[دەستکاری]کەشووھەوا
[دەستکاری]ناوچەی باینگان یەکێکە لە ناوچە سێدانەکانی پاوە کە لە باکوورەوە بە نەوسوود و دەوروبەری پاوە، لە باشوورەوە بە جوانڕۆ و لە ڕۆژاواوە بە وڵاتی کوردستانی عێراق سنووردار دەبێت. بەشێکی زۆری خاکی ئەم ناوچەیە بەرزایییەکان دایانپۆشیوە کە پێکھاتوون لە مەقوان، گەزن، ئۆتە، بەڵھەس، زەردۆیی، کەڵەخانی، ڕاگا، گەرمەزناب و شەشدۆڵ.
ناوچەی باینگان دوو گوندەوار بە ناوەکانی شێوەسەر و مەقوان لەخۆ دەگرێت کە ئەم دوو گوندەوارە گوندە جۆراوجۆرەکان لەخۆ دەگرن کە ئامارەکانیان بەم شێوەیەیە:
گوندەواری شێوەسەر: کە گوندەکانی ئەریت، بانەوڕێ، بەڵەی، ساتیاری، لارانی سەروو و لارانی خواروو، مەزیدی میرعەبدولی، زەڕینچیا میوان لەخۆ دەگرێت. گوندەواری مەقوان: کە گوندەکانی تین، زەردۆیی، سەفێداو، ئەنجیرەکباغی، دوودان، سیمان، گۆریگۆر، لەشکرگا و ھەرتا لەخۆ دەگرێت. شایەنی باسە، قورئانێک کە نووسینەوەکەی بۆ نزیکەی ٣٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، لە گوندی میرعەبدولی، لە یەکێک لە ئاوەدانییەکانی ناوچەی باینگان دەپارێزرێت.
دابەشکارییەکان
[دەستکاری]ناوچەی باینگان لە حەوزەی باکووری ڕۆژاوای پارێزگای کرماشان ھەڵکەوتووە و کەشووھەوایەکی نیمچە شێداری ھەیە. گرینگترین ڕووبارەکانی بریتین لە سیروان، زیمکان (١٦٠ کیلۆمەتر) کە دوای ئەوەی ڕووباری چەم زەریسک (ئاوی زەرشک) دەڕژێتە ناویاو، دەڕژێتە ڕووباری سیروان، لەیلە (٧٣ کیلۆمەتر)، چەم مەرەخێڵ (٣٠ کیلۆمەتر)، ئاوی سەفێدبەرگ، ئاوی خەلیفە و ئاوی لەرەن. ڕووبارەکانی دوودان و باینگانیش لە ھەمان ناوچەدا دەڕۆن.
سروشت
[دەستکاری]ناوچە جۆراوجۆرەکانی ئەم ناوچەیە بۆ ڕواندنی جۆرەھا ڕوەکی دەرمانی و پیشەسازی گونجاون. لەم ناوچە شاخاوییەدا دارستانە کەمدرەختەکانیش دەبینرێن. ئاژەڵە جۆراوجۆرەکان و باڵندە جیاوازەکان ژیانی کێوی ئەم ناوچەیە پێکدەھێنن.
دانیشتووانناسی
[دەستکاری]لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٬٦٣٤ کەس لە ٤٣١ بنەماڵەدا بووە.[٢] سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا، ١٬٧٣١ کەسی لە ٤٥٢ بنەماڵەدا بژاردووە.[٣] سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ١٬٥١٣ کەس لە ٤٥٧ بنەماڵەدا پێوانە کردووە.[٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «ناوەندی ئاماری ئێران، فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١». لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kermanshah Province (Report). The Statistical Center of Iran. http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/05.xls. Retrieved 25 September 2022.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kermanshah Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kermanshah.xls. Retrieved 19 December 2022.
- ↑ (in fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kermanshah Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_05.xlsx. Retrieved 19 December 2022.
