ڕۆژاوای کوردستان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە ڕۆژئاوای کوردستانەوە)
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

Disambig RTL.svg  ئەم وتارە سەبارەت بە ڕۆژاوای کوردستان نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە ‏کوردستان (ڕوونکردنەوە).

ڕۆژئاوای کوردستان
نەخشەی ھەرێمی ڕۆژئاوای کوردستان بە خەمڵێنراوی بە بەپشتبەستن بە ئەوناوچانەی کە کورد تێیدا چڕبۆتەوە و دابەشبونی ئیداری ئەو ناوچانە
پایتەخت قامیشلۆ
گەورەترین حەسیچە
زمانەکان کوردی، سریانی-ئارامی، عەرەبی
گرووپە ڕەگەزییەکان  کورد، ئاشوری، عەرەب
دەوڵەت حکومەتی کاتی
ھەرێمی ئۆتۆنۆمی
 -  پێشنیارکردنی ئۆتۆنۆمی تەموزی ٢٠١٣ 
 -  ڕاگەیاندنی ئۆتۆنۆمی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ 
 -  دامەزراندنی حکوماتی ھەرێمی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ 
دراو لیرەی سوری
ناوچەی کاتی ‪UTC+3
لایەنی لێخوڕین ڕاست
پاوانی ئینتەرنێت .sy
کۆدی تەلەفۆن +٩٦٣
Rojava february2014.png
Rojava february 2014.png
Rojava june 2015.png
Northern Syria - Rojava october 2016.png

ڕۆژئاوای کوردستان یان کوردستانی سوریا یان کوردستانی ڕۆژاوا ھەروەھا بە شێوەیەکی گشتی ناودەبرێ تەنھا بە ڕۆژئاڤا واتە ڕۆژاوا لە شێوەزاری کوردیی ناوەندیدا، ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمی نایاساییە، واتە بە شێوازێکی فەرمی یاساییبوونی لە لایەن حکوومەتی سووریاوە پشتڕاست نەکراوەتەوە، لە باکوور و باکووری خۆرھەڵاتی سووریا. کوردستانی سووریا بەشێکە لەو ناوچە جوگڕافییە گەورەترەی کە بە کوردستان ناسراوە. دانیشتوانی کوردستانی سووریا بە شێوەیەکی سەرەکی لە کورد پێکدێن. زۆربەی خاکی کوردستانی سووریا کۆنترۆڵکراوە لە لایەن میلیشیا کوردیەکانەوە لە ٢٠١٢وە وەک بەشێ لە وێنە گەورەکە کە شەڕی ناوخۆی سوریایە. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا، نوێنەرانی کورد، عەرەب، ئاشورییە مەسیحییەکان و کەمینە بچووکەکانی تر ئەم حکوومەتە نایاساییەیان ڕاگەیاند لە ھەرێمەکەدا.

بنەچەی ناوەکە-زاراوەزانی[دەستکاری]

وشەی کوردستان لە دوو بەش پێکدێ و ڕاستەوخۆ بە مانای خاکی کوردان دێت. ناوەکە پاشگری "سووریا" یان "ڕۆژاوا" وەردەگرێ کە دەگەڕێنەوە بۆ ناوە جوگڕافیی و ڕامیارییە ھاوپەیوەندەکەی ھەرێمەکە.

ڕووبەڕی ڕۆژئاوای کوردستان[دەستکاری]

رۆژاڤایا کوردستانێ پارچەیا کوردستانێ یا ھەری بچووک ئە: ٣١٫٠٠٠ کم² یە[چاڤکانی پێویست ئە]. ئیرۆ د بن دەستھلاتداریا سووریێ دە یە. تایبەتیەکە ھەرێما رۆژاڤایا کوردستانێ ھەیە کو ئاخا وێ پرانی دەشت و بەڕی یە. ئەڤ ھەرێما ھان ژ رۆژاڤا بەر ب رۆژھلات ڤە زراڤ و درێژ ئە، و ھەر کو دچە قاد و چارچۆڤا وێ بەرفرەھ دبە.

مرۆڤ دکارە ئاڤھەوایا رۆژاڤایا کوردستانێ بکە دو بەش. بەشا یەکەم ئاڤھەوایا ھەرێما ئەفرینێ یە. ئاڤھەوایا ل ڤێ دەرێ نەزیکی یا دەریایا سپی یە. ھاڤینان گەرم ئە و جارنان باران دبارە؛ زڤستانان ژی زێدە نە سار ئە. ژ بەر ڤێ ئاڤھەوایێ ھەرێما ئەفرینێ، شین ئە، دار و بەر لێ زێدە نە. ھەر جورەیێن داران ھەنە[چاڤکانی پێویست ئە]. لێ پرانی دارێن زەیتوونا نە.

بەشا دویەم کو سەرێ کانیێ، ھەسیچە، ئاموودێ، قامشلۆ و دێرک ھلددە ناڤا خوە ب بەڕی و دەشت ئە. چیا و دارستان نین ئن. زڤستان کن ئن. ھەما ھەما بەرف نابارە. جارنان باران دبارە. د مەھا چلەیێ دە ل قامشلۆیێ گەرماھی دگھیژە +٧، ل دێرک و ئاموودە ژی +٦ پیلەیان. ھاڤین درێژ ئن. گەرماھی پڕ ئە. زوایی ھەیە. ھاڤینان ژ چۆلێن ئەرەبستان و سووریێ بایێن گەرم تێن و باندۆر ل ئاڤھەوایا ھەرێمێ دکن. ھاڤینان گەرماھی دگھێژە ٤٠ پیلەیی.

رۆژاڤا ژ چیایێ گەور دەست پێ دکە و ھەتا ھەرێما ئەفرینێ و چیایێ کورمێنج تێ. چیایێ کورمێنج ١٢٠٠ م بلند ئە. ژ چیایێ کورمانج ھەتا کۆبانێ، ئاخا کوردستانێ تەنگ ئە و ئەرەب ل ڤێ دەڤەرێ دژین. ل ھەرێما باژارێ کۆبانێ ئاخا کوردستانێ دیسا فرەھ دبە و کورد ل سەر ئاخا خوە دژین.

قامشلۆ و نسێبین یەک باژار ئن، لێ د ناڤبەرا ترکیەیێ و سووری دە ھاتنە دابەشکرن. قامشلۆ د دەستھلاتداریا سووریێ و نسێبین ژی د بن دەستێ ترکیەیێ دە مایە. ھوون د وێنەیێ دە ل نسێبینێ ئالا ترکان و ل قامشلۆیێ ژی ئالا سووریێ دبینن.

== مێژوو == کوردی سوریا

لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریا[دەستکاری]

لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریادا، یەکینەکانی پاراستنی گەل (ی پ گ) دروستکرا لە ژێر بەڕێوەبەرایەتی دەستەی بڵندی کورددا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچە کوردنشینەکان لە سووریا. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢دا، (ی پ گ) شاری کۆبانی (عەین ئەلعەرەب) ی گرت، و ڕۆژی دوای ئەوەش عامودا و عەفرین. ھەردوو گرووپی سەرەکی کوردی، ئەنجومەنی نیشتیمانیی یاخود نەتەوەیی کورد لە سووریا (بە ئینگلیزی: Kurdish National Council) و پارتی یەکێتی دیموکرات (پ ی د)، لە پاشاندا ئەنجومەنێکی یەکگرتووی دەسەڵاتیان دروستکرد بۆ بەڕێوەبردنی شارە گیراوەکان. لە ٢٤ی تەممووزدا، ھەر یەک لە شارەکانی سەری کانی (بە عەرەبی: رەئس ئەلعەین)، دێریکا ھەمکۆ (بە عەرەبی: مالکیە) و دیربێسیرێ (بە عەرەبی: درباسیە) ی کوردستانی سووریا کەوتنە ژێر دەستی یەکینەکانی پاراستنی گەل. تەنھا شارە کوردنشینە سەرەکییەکانی قامیشلۆ و حەسیچە (بە عەرەبی: حەسەکە) لەژێر دەستی حکومەتدا مانەوە.

کارگێڕی[دەستکاری]

لە ٢٠١٢وە زۆربەی ڕۆژئاوای کوردستان لەژێر دەستی شەڕڤانانی کورددایە وەک بەشێک لە شەڕی ناوخۆی سوریا، ولە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا نوێنەرانی کورد، عەرەب، ئاشورییە مەسیحییەکان و کەمینە بچووکەکانی تر حکومەتێکی خۆبەڕێوەبەری ئۆتۆنۆمییان ڕاگەیاند بە ناوی ئیدارەی دیموکراتی ئۆتۆنۆمی ڕۆژئاوای کوردستان (کوردی باکوور: ڕێڤەبەرییا خۆسەریێ دێمۆکڕاتیکا ڕۆژئاڤاێ کوردستان) لە ھەرێمەکەدا. حکومەتە ئۆتۆنۆمییەکە پێکدێ لە سێ کانتۆن؛ بە ناوی جەزیرە کە زۆربەی پارێزگای حەسێچە دەگرێتەوە، کۆبانی و عەفرین. لە ٢١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤دا، ئەنجومەنی کانتۆنی جەزیرە حکومەتی دیموکڕاتی ئۆتۆنۆمی ڕاگەیاند دوابەدوای کۆبونەوەی کۆمەڵەی دەسەڵاتی یاسادانانی ئیدارەی دیموکراتی ئۆتۆنۆمی رۆژئاوای کوردستان لە عامودا. ئەنجومەنی کانتۆنی کۆبانیش ھەمان ڕێچکەیان گرت لە ٢٧ی کانونی دووەمی ٢٠١٤دا.

جوگرافیا[دەستکاری]

دیارترین نیشتگە کوردنشینەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

قەزای عەفرین[دەستکاری]

قەزای ئەزاز[دەستکاری]

قەزای کۆبانی[دەستکاری]

قەزای گێرێ سپی[دەستکاری]

قەزای قامیشلۆ[دەستکاری]

قەزای دێریکا ھەمکۆ[دەستکاری]

قەزای سەری کانی[دەستکاری]

قەزای حەسیچە[دەستکاری]

نیشتگە عەرەبییەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

نیشتگە ئاشوری/سریانییەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

ڕامیاری[دەستکاری]

دەستەی بڵندی کورد، دەستەی کارگێڕی یاخود دەستەی بەڕێوەبردنی حکومەتەکەی ڕۆژئاوای کوردستانە. ئەم دەستەیە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتیمانیی یاخود نەتەوەیی کورد لە سووریا (بە ئینگلیزی: (KNC) و پارتی یەکێتی دیموکرات (پ ی د) وە دامەزرێنرا دوابەدوای واژۆکردنەکانی ١٢ی تەممووزی ٢٠١٢ بۆ ڕێکەوتن لەسەر ھەماھەنگیکردن لە نێوان ئەو دوو پارتەدا لە شاری ھەولێری کوردستانی عیڕاق لەژێر چاودێری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستانی عیڕاق، مەسعوود بارزانیدا. ئەنجومەنی ئەندامانی دەستەکە پێکدێ لە ژمارەیەکی یەکسان لە ئەندامانی (پید) و (KNC).

سەربازی[دەستکاری]

یەکینەکانی پاراستنی گەل باڵی سەربازی دەستەی بڵندی کوردە کە ھێزی سەربازی ڕۆژئاوای کوردستان پێکدێنێ.

ڕۆژاوای کوردستان.

کلتوور[دەستکاری]

شوێنەوارە مێژوییەکانی رۆژئاوای کوردستان[دەستکاری]