گەمارۆی کۆبانی

گەمارۆی کۆبانی
بەشێکە لە	شەڕی ناوخۆییی سووریا
وڵات	سووریا
جێ	کۆبانی
پۆتانی شوێن	٣٦°٥٣′٢٣″N ٣٨°٢١′٢٠″E
کاتی ڕوودان	١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤
ڕێکەوتی دەستپێکردن	١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥
بەشداربوو	یەکەکانی پاراستنی گەل، دەوڵەتی ئیسلامی، سوپای ئازادی سووریا، دەستێوەردانی ئەمریکا لە سووریا، یەکەکانی پاراستنی ژنان
ھۆکار	Rojava–Islamist conflict (2013–present)
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ئەو نەخشەیە نیشانی پەرەسەندنی گەمارۆدانی کۆبانی دەدات

گەمارۆی کۆبانی بە دەستی ھێزەکانی داعش لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری کۆبانی کە لەژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی یەپەگەدایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی تورکیا. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دونیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن بوو لە شەڕەکەدا. بە سەرکردایەتی خەتتاب کوردستانی بوو.

تا ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، داعش توانی ٣٥٠ گوند و شارۆچکەی کوردی لە دەوروبەری کۆبانی داگیر بکات، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی شەپۆلێکی ئاوارەبوونی نزیکەی ٣٠٠٬٠٠٠ کورد کە لە سنوورەکانەوە بەرەو پارێزگای ڕحای تورکیا ھەڵاتن. تا کانوونی دووەمی ٢٠١٥، ژمارەکە بۆ ٤٠٠٬٠٠٠ کەس بەرزبووەوە. یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) و ھەندێک لە لایەنەکانی سوپای سووریای ئازاد (لەژێر ناوی ژووری ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی بڕووسکەی فورات)، پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و سوپای وڵاتە عەرەبە ھاوپەیمانەکان دەستیان بە کۆنترۆڵکردنەوەی کۆبانی کرد.

لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی بە پاڵپشتی ھێرشە ئاسمانییە بەردەوامەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، دەستیان کرد بە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە و داعشیان ناچار بە پاشەکشەیەکی بەردەوام کرد. شاری کۆبانی لە ٢٧ی کانوونی دووەم بە تەواوی کۆنترۆڵکرایەوە؛ بەڵام زۆربەی گوندەکانی دیکەی کانتۆنی کۆبانی لەژێر دەسەڵاتی داعشدا مابوونەوە. پاشان یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی پێشڕەوی خێرایان لە گوندەکانی کۆبانی کرد و تا ٢ی شوبات داعش ٢٥ کم لە شاری کۆبانی پاشەکشەی کرد. تا کۆتایی نیسانی ٢٠١٥، داعش لە نزیکەی ھەموو ئەو گوندانەی لە کانتۆنەکەدا داگیری کردبوون وەدەرنرا، بەڵام کۆنترۆڵی چەند دەرزەن گوندێکی پارێزگای ڕەققەی لە دەستدا مابوو. لە کۆتایی حوزەیرانی ٢٠١٥، داعش ھێرشێکی نوێی کردە سەر شارەکە و لایەنی کەم ٢٣٣ کەسی سڤیلی کوشت، بەڵام بە خێرایی تێکشکا و وەدەرنرا.

جەنگی کۆبانی وەک وەرچەرخانێک لە شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی دادەنرا. گەمارۆکە لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە «ستالینگرادی کوردی» ناو دەبرا.

پێشینە

لەکاتی شەڕی ناوخۆییی سووریا، یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. لەو کاتەوە شارەکە لەژێر دەسەڵاتی کورددا بووە، لەکاتێکدا یەپەگە و سیاسییە کوردەکان سەربەخۆیی بۆ ئەو شوێنەی کە پێی دەڵێن «ڕۆژاڤا» پەیڕەو دەکەن.

لە ئابی ٢٠١٣، دەوڵەتی ئیسلامی، بەرەی نوسرە، ئەحراری شام، لیوای سووکوور شام و لیوای تەوحید ڕایان گەیاند کە گەمارۆی کۆبانی دەدەن؛ بەڵام لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ شەڕی ناوخۆیی لە نێوان گرووپەکاندا ڕوویدا و ھەندێکیان لەژێر ناوی بەرەی ڕزگاری ئیسلامیی فورات دەستیان کرد بە ھاوپەیمانی لەگەڵ یەپەگە. لە ئازاری ٢٠١٤، داعش شارۆچکەی سیڕین و چەندین شارۆچکە و گوندی دیکەی لە دەستی یەپەگە و بەرەی ڕزگاری ئیسلامی فورات دەرھێنا. پێکدادانەکان تا ئایار بەردەوام بوون.

لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤، شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری کەوتنە ژێر ھێرشی داعش.

پێشڕەوییەکانی داعش

لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤، داعش ھێرشێکی بەرفراوانی بۆ داگیرکردنی کانتۆنی کۆبانی و شاری کۆبانی دەستپێکرد و چوونە ناو ئەو گوندانەی کە لە سنوورە ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتییەکانی کانتۆنەکەدا بوون. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤، دوای کۆنترۆڵکردنی پردێکی ستراتیژی لەسەر ڕووباری فورات لە ١٦ی ئەیلوولدا، داعش ھێرشێکی گەورەی بە بەکارھێنانی تانک، ڕۆکێت و تۆپخانە بەرەو کۆبانی دەستپێکرد و لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا ٢١ گوندی داگیرکرد. ئەم پێشڕەوییە وای کرد کۆبانی لەلایەن ھێزەکانی داعشەوە گەمارۆ بدرێت، ھەروەھا شەڕکەرە ماوەکانی سوپای سووریای ئازادی لە باشووری ڕۆژاوای کانتۆنی کۆبانی ناچار کرد پاشەکشە بەرەو شاری کۆبانی بکەن. دوای دوو ڕۆژ، داعش ٣٩ گوندی دیکەی داگیرکرد و ھێزەکانی گەیاندە ٢٠ کیلۆمەتری کۆبانی. ٤٥٬٠٠٠ ئاوارە لە ترسی دەسەڵاتی داعش لە ناوچەکە پەڕینەوە بۆ تورکیا، لەکاتێکدا ژمارەیەک ئاوارە لە سنوورەکان ڕاگیران و لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە فەرمانیان پێکرا بگەڕێنەوە بۆ کۆبانی. دانیشتووانی ١٠٠ گوند دوای کەوتنە ژێر تۆپبارانی بەردەوام چۆڵکران و بەھۆی بەردەوامی پێشڕەوییەکانی داعشەوە دەیان کەسی مەدەنی و شەڕکەری یەپەگە کوژران.

لە ٢٠ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش دوای داگیرکردنی سێ گوندی دیکە، گەیشتنە ١٥ کیلۆمەتری شاری کۆبانی و دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی ئەو ناوچانەی کە کەمتر لە ١٠ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوور بوون. لە ھەمان کاتدا، زیاتر لە ٣٠٠ شەڕکەری کورد وەک ھێزی پشتیوانی لە تورکیاوە گەیشتنە کۆبانی. موراد قەرەیلان، بەرپرسی باڵای پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) داوای لە گەنجانی کورد لە تورکیا کرد پەیوەندی بە ھێزە کوردییەکانەوە بکەن لە سووریا. لەو ڕۆژەدا سێ ڕۆکێت لە ناو کۆبانی تەقینەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ترس لە نێوان دانیشتووانەکەیدا. لە سەرەتای ھێرشەکەوە ٣٤ کەسی مەدەنی کوژرابوون، لەکاتێکدا ژمارەی ئاوارەکان گەیشتبووە ٦٠٬٠٠٠ کەس.

تا ٢١ی ئەیلوول، چەکدارانی داعش ٦٤ گوندیان داگیرکرد؛ ٣٩ چەکداری داعش و ٢٧ شەڕکەری کورد لە ٤٨ کاتژمێری ڕابردوودا کوژرابوون. ھێزە کوردییەکان لایەنی کەم ١٠٠ گوندیان لە دیوی سووریا چۆڵ کرد دوای ئەوەی چەکدارانی داعش ھێرشیان بۆ سەر گوندە کوردییەکان دەستپێکرد. ھێزەکانی داعش گەیشتنە ١٠ کیلۆمەتری شارەکە و بەردەوام بوون لە پێشڕەوی، شەڕەکان لە دەوروبەری باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانی چڕبوونەوە کە ١٣ کیلۆمەتر لە خودی شارەکەوە دوور بوون. ڕۆژی دواتر، وتەبێژێکی کورد ڕای گەیاند کە پێشڕەوییەکانی داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە لە شەوی ڕابردوودا ڕاگیراوە. سەرەڕای ڕاگرتنی پێشڕەوییەکان، ھێزەکانی داعش ناوەندی شارەکەیان تۆپباران کرد و پێکدادانەکان لە دەوروبەری گوندی مۆجیک (نزیکەی ٦ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی) و گوندی عەلیشار (٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی) بەردەوام بوون. لە ھەمان ڕۆژدا، نعمان کورتوولموش جێگری سەرۆک وەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، زیاتر لە ١٣٠٬٠٠٠ کوردی سووریا لە سنوورەکانەوە بەرەو تورکیا ھەڵاتوون بۆ ڕزگاربوون لە پێشڕەوییە جیھادییەکانی داعش.

لە ٢٤ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان لە باشووری شارەکە. ئەمەش داعشی گەیاندە ٨ کیلۆمەتری باشووری کۆبانی، کە نزیکترین خاڵ بوو کە لە سەرەتای دەستپێکردنی ھێرشەکەوە لە ١٥ی ئەیلوول گەیشتبێتنە شارەکە. داعش تا ئەم کاتە ھێزەکانی لە کانتۆنی کۆبانی بۆ لانی کەم ٤٬٠٠٠ کەس زیاد کردبوو. لەکاتی پێشڕەوییەکەدا، ھێزەکانی داعش گوندەکانی ڕوبەی و تەل غەزال و سایلۆکانی گەنمی نزیکیان داگیرکرد. سەرەڕای ئەوەش، سەرچاوەیەکی داعش ئیدیعای کرد کە ھێزەکانیان چەند گوندێکیان لە ڕۆژاوای کۆبانی داگیرکردووە. ھێڵی پێشەوەی شەڕ لە ڕۆژاواوە گواسترایەوە بۆ کۆمەڵە گوندێک بە ناوی سفتەک، چونکە چەکدار و تانکی زیاتری داعش بۆ ھێرشەکە لە ڕۆژی ڕابردوودا گەیشتبووەوە. بەیانی ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش تەنھا ٢ کیلۆمەتر دوور بوون و پێکدادانەکان بەردەوام بوون. تا ئەم خاڵە، داعش ٧٥ لە سەدی کانتۆنی کۆبانی کۆنترۆڵ کردبوو، لەکاتێکدا ھێزە کوردییەکان تەنھا کۆنترۆڵی شاری کۆبانی و شارۆچکەی بچووکی شێرا و نزیکەی ١٥ گوندی دەوروبەریان لەدەستدا مابوو.

لە ٢٦ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش گردێکیان داگیرکرد کە شەڕکەرانی یەپەگە لەوێوە لە ڕۆژانی ڕابردوودا ھێرشیان دەکردە سەر، کە ١٠ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی دوور بوو. ھەروەھا داعش گوندێکی لە نزیکەی ٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی داگیرکرد.

ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان و گەمارۆدانی کۆبانی

لە ٢٧ی ئەیلوولدا، فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ یەکەمجار ناوچەکانی دەوروبەری کۆبانییان بۆردومان کرد و پێگەکانیان لە گوندی عەلیشار، کە ٤ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوورە و وەک ناوەندی فەرماندەیی و کۆنترۆڵ لەلایەن داعشەوە بەکاردەھێنرا، کردە ئامانج. سەرەڕای ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بۆ سەر پێگەکانی پێشەوەی داعش، ئەوان ھێشتا توانییان دەست بکەن بە تۆپبارانکردنی شاری کۆبانی و چەند کەسێک بریندار بکەن. بڕوا وابوو کە دوودڵی سەرەتایی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی ھێرشی ئاسمانی بۆ ھاوکاریکردنی شارە کوردەکە، بەھۆی نەیاربوونی لەگەڵ تورکیا بووبێت، کە تورکیا شکستی کوردانی پێ باشتر بوو.

تا ٢٨ی ئەیلوول، ١٬٥٠٠ شەڕکەری کورد کە لە تورکیاوە ھاتبوون، ھێزە کوردییەکان لە کۆبانی بەھێزتر کرد. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، گەیشتنە ٥ کیلۆمەتری شارەکە، لەکاتێکدا کۆبانی بۆ دووەم ڕۆژ ڕووبەڕووی بۆردوومانی بەردەوام بووەوە. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، بۆ ٢–٣ کیلۆمەتری کۆبانی پێشڕەوییان کرد. لە کاتی شەڕەکەدا، باس لەوە کرا کە کوردەکان دوو تانکی داعشیان تێکشکاندووە. چەکدارانی داعش گوندی سفتەکیان لە ڕۆژاوا داگیرکرد و بۆ ئەنجامدانی ھێرش بۆ سەر خودی کۆبانی بەکاریان ھێنا. گوندی کازیکانیش داگیرکرا.

لە ١ی تشرینی یەکەمدا، ھێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆبانی و لە بەرەی ڕۆژاواوە پێشڕەوییان کرد، کە ھێزە کوردییەکان لێی پاشەکشەیان کردبوو. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی چەکدارانی داعش یەکێک لە دوا گوندەکانی دەوروبەری کۆبانی داگیر بکەن و بۆ دووری یەک کیلۆمەتر لە دەروازەی شارەکە نزیک ببنەوە. لەم کاتەدا شەڕکەرە کوردەکان لە کۆبانی پێگەکانی خۆیان بە فەردە لمی بەھێز دەکرد بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕی ماڵ بە ماڵ. تا ئێوارە، لە نێوان کەمییەکی زۆری چەکدا، ھێزە کوردییەکان لە دەوروبەری شارەکە پاشەکشەیان کرد و ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوی. کاتێک ھێزەکانی داعش چوونە ناو دەوروبەری کۆبانی، ھەندێک لە ئاوارەکان باسیان لە ئەشکەنجەدان، دەستدرێژی سێکسی، کوشتن و شێواندنی تەرمەکان لەلایەن داعشەوە کرد. باس لەوە دەکرا کە چەکدارانی داعش سەری شەڕکەرە کوردەکانیان بڕیوە، لەنێویاندا ژنان.

تا ٢ی تشرینی یەکەم، ھێزەکانی داعش ٣٥٠ گوندیان لە کۆی ٣٥٤ گوندی دەوروبەری کۆبانی داگیرکردبوو، و تەنھا چەند سەد مەترێک لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە جێگیر ببوون. لەو ڕۆژەدا پێکدادانی توند ڕوویدا و بووە ھۆی کوژرانی ٥٧ چەکداری داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، ھەروەھا فەرماندەیەکی عێراقی داعش و ھەشت چەکداری دیکە لە کەرتی باشوور کوژران.

ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش دەروازەکانی چوونەژوورەوە و چوونەدەروەی باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. ھەروەھا گردێکی ستراتیژی و تاوەرێکی ڕادیۆییان گرتبوو کە دەیڕوانییە سەر شارەکە. دواتر شەڕکەرێکی کورد ڕای گەیاند کە چەکدارانی داعش چوونەتە ناو ناوچە باشوورییەکانی ڕۆژاوای شارەکە و شەڕ بەردەوامە. ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لایەنی کەم حەوت ھێرشی ئاسمانییان دژی ئامانجەکانی داعش لە دەوروبەری کۆبانی لە ماوەی پێنج ڕۆژدا تا ٢ی تشرینی یەکەم ئەنجامدا، کاتێک ئەمریکا ھیچ ھێرشێکی ئەنجام نەدا، پێش ئەوەی باس لەوە بکرێت کە لە درەنگانی ٣ی تشرینی یەکەمدا ھێرشی زیاتریان ئەنجامداوە. لە شەوی ٣ لەسەر ٤ی تشرینی یەکەمدا، ھەوڵێکی داعش بۆ بڕینی ھێڵەکانی شارەکە تێکشکێنرا. ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان لە ٤ی تشرینی یەکەمدا بەردەوام بوون و لۆجستی، یەکەکان، پێگەکانی تۆپخانە و زرێپۆشێکی گواستنەوەی سەربازی داعشیان کردە ئامانج. تا ئەم کاتە، شارەکە بە کردەیی چۆڵ ببوو، چونکە نزیکەی ھەموو دانیشتووانەکەی، جگە لە بەرگریکاران، بۆ تورکیا ھەڵاتبوون. دوایین ڕۆژنامەنووسی بیانیش لە ٤ی تشرینی یەکەمدا شارەکەی جێھێشت. بە گشتی نزیکەی ٩٠٪ی دانیشتووانی ناوچەکە چۆڵیان کردبوو.