دەروازە:ئیسلام

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
بسم الله الرحمن الرحيم

ناساندن

ئیسلام ئایینێکی یەکتاپەرستییە. بەو کەسەی باوەڕی بە ئیسلام ھەبێت دەوترێت موسڵمان. ئیسلام دووەم ئاینە کە زۆرترین شوێنکەوتووی ھەبێت دوای ئایینی مەسیحییەت. ژمارەی موسڵمانان دەگاتە ١٫٨ میلیارد کەس، یان ٢٤٫١٪ی دانیشتوانی جیھان.

موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە پێغەمبەرەکەیان موحەممەد دواین نێردراو و پێغەمبەری اللە (خوا)یە. ھەروەک باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی و فریشتەکان ھەیە و قورئان بە پەیامی ڕەوانەکراوی خوا دەزانن بۆ سەر موحەممەد. قورئان سەرچاوەی یەکەمی شەریعەتی ئیسلامە، پاشان کردەوەکان و وتەکانی موحەممەد (سوننەت) دێت. ھەروەک موسڵمانان باوەڕیان بە ھەموو نێردراو و پێغەمبەرەکانی پێش موحەممەد ھەیە وەک ئیبراھیم و یووسف و مووسا و عیسا بەتایبەت ئەوانەی ناویان لە قورئاندا ھاتبێت.

زۆربەی موسڵمانانی ئەمڕۆ لەسەر مەزھەبی سوننە یان شیعەن و ھەندێ کەمایەتی تر ھەیە کە لەسەر مەزھبی ترن. ئیندۆنیزیا گەورەترین وڵاتی ئیسلامییە لە ئێستادا ٪١٣ موسڵمانانی جیھان لە خۆ دەگرێت، و ئەوانەی تر دابەشدەبن لە جیھاندا بەم شێوەیە: ٪٢٥ لە باشوری ئاسیا، ٪٢٠ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ٪٢ لە ئاسیای ناوەڕاست، ٪٤ لە وڵاتەکانی تری باشوری ئاسیا و ٪١٥ لە ئەفریقیا و ھەروەک چەند کۆمەڵگەیەکی ئیسلامی ھەیە لە چین و ڕوسیادا بەڵام بە کەمایەتی دادەنرێن، لەبەر زۆریی ژمارەی دانیشتوانیان، ژمارەی موسڵمانان ئەمڕۆ دەگاتە ١٫٣ میلیارد کەس بەم شێوەیە ٢٠٫١٪ی دانیشتوانی جیھان پێک دەھێنن. و ژمارەیەکی زۆر موسڵمان ھەیە لە وڵاتە پیشەسازییەکانی وەک ئەمەریکا و کەنەدا و وڵاتەکانی ئەوروپای ڕۆژاوا، ئەمیش بە ھۆی کۆچکردن بووە بۆ سەرچاوەی بژێوی، و ڕێژەی موسڵمانان لەم وڵاتانە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات و ئەویش بە ھۆی ئەوەی ھەندێ لە نەوەکانیان ھەڵدەستن بە ناسین و نزیکبوونەوە لەم ئاینە، ئەمەش وایکردووە ژمارەیەک لە شارەزایان وا دابنێن کە ئیسلام خێراترین بڵاوبوونەوەی ھەیە لە نێو ئایینەکان{بۆ سەلماندن پێویستی بە ژێدەرە}

دەنگۆیەک بڵاو بۆوە کە "یونیسکۆ ئایـنـی ئیسلام وەک ئاشتی ترین ئاینی جیھان دەناسێنیت." بەڵام دواتر یونیسکۆ ھەواڵەکەی ڕەتکردەوە و بە ناڕاستی لەقەڵەم دا. زیاتر...

وتاری هەڵبژێردراو

فراوانبوونی ئیسلام (٦٢٢-٧٥٠ز)

سەردەمی زێڕینی ئیسلام (بە عەرەبی: العصر الذهبي للإسلام ، بە ئینگلیزی: Islamic Golden Age) بە ساڵانی نێوان (٧٥٠-١٢٥٨) زایینی دەوترێت. لەم سەردەمەدا شارستانی ئیسلامی پێشڕەو بووە لە زانستەکانی : پزیشکی و ڤێرتێرنەری و دەرمانسازی و توێکاری و سرووشتزانی و ئەندازیاری و بیرکاری و گەردوونزانی و کشتوکاڵ و زەویناسی و ئابووری و ڕامیاری...و هتد. لە سەرەمە ئیسلامیەکاندا زانستی میکانیک پێی دەووترا (علم الحیل) ، زانستی جوگرافیاش پێی دەوترا ڕۆژمێری وڵاتان (تقویم البلدان) ، و زانستی کۆمەڵناسی پێی دەوترا ئاوەندانییەکان (العمرانیات) ، زانستی (زەویناسی) یان (جیۆلۆجی) پێی دەوترا (زانستی بەرد و چینەکانی زەوی) ، و زانستی فیزیاش پێی دەوترا (علم الطبیعة) سرووشتزانی ، موسوڵمانان پێشەنگ بوون لەم زانستانەدا. زانا (هۆوارد تورنەر) لە کتێبێکیدا لەسەر زانا موسوڵمانەکان نووسیویەتی : "زانا و هونەرمەند و میر و کرێکارە موسوڵمانەکان هەموو بەیەکەوە کلتوورێکی بێ هاوتایان درووستکرد و بە شێوازێکی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کاریگەری گەورەیان لەسەر هەموو کیشوەرەکانی جیهان درووستکرد.

زیاتر...

کەسایەتی هەڵبژێردراو

ئیبن سینا (بە ئینگلیزی: Ibn Sīnā ، بە لاتینی: Avicenna ، بە عەرەبی: ابن سینا ، بە فارسی: پورسینا) یان (کوڕی سینا) زانایەکی گەورەی موسوڵمانی فارس بوو، ناوی تەواوی (ئەبو عەلی حسێن کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سینا)یە، لە ڕۆژئاوادا بە (Avicenna) ناسراوە، لە ساڵی ٩٨٠ز لە شاری ئەفشانش لە نزیک شاری بوخارا (ئوزبەکستانی ئێستا) لە دایکبووە. زمانی دایکی ئبین سینا فارسی بووە. خوێندنی سەرەتایی لە بوخارادا بووە. لە ھەموو تەمەنێکیدا بلیمەتی ناو بلیمەتەکان بووە.

زیاتر...

لقەکانی ئیسلام

پایەکانی باوەڕ

خوا | محەمەد | قورئان | سوننەت
پایەکانی ئیسلام: (شایەتمان - نوێژ - زەکات - ڕۆژوو - حەج)


کۆمەڵ و تائیفەکان

سوننە: ئەهلی فەرموودە | ئەشاعیرە | ماتریدییەکان
شیعە: دوانزە ئیمامی | ئیسماعیلی | زەیدی
شیعەکانی تر: نەسیری | دوڕزی


مەزهەبەکان

سوننە: حەنەفی | شافعی | مالیکی | حەنبەلی
شیعە: جەعفەری | ئیسماعیلی | زەیدی
ئیبازی زاهیری


فەلسەفە ئیسلامییەکان

ئەشاعیرە | موعتەزیلە | ماتریدییەکان | زەیدییەکان | شیعییەکان | سەفەوییەکان

وێنەی هەڵبژێردراو

Blauwe Moskee.JPG
مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئیستەنبوڵ


ئایەتێکی پیرۆز

((وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ)) «سوڕەتی ئەنبیا : ١٠٥»

واتە: به ڕاستی ئێمه له کتێبی زه‌بووردا دوای ته‌ورات بڕیارمان داوه که‌: بێگومان به‌نده شیاو و چاکه‌کانم ده‌بنه خاوه‌نی زه‌وی.

وتەیەکی ھەڵبژێردراو

لە کاتێکدا حەق دەست دەکات بە قسەکردن، نەزانین توڕە دەبێت و دەمارگیری ناڕەحەت دەبێت، بەڵام زانست دەبێتە گوێگر بۆی. .....//فەتحوڵڵا گولەن//

پۆلەکان و وتارەکان

ئیسلام(١٦ پۆل، ١٦ پەڕە)
ئیسلام بە پێی وڵات(١٩ پۆل، ٤ پەڕە)
بابەتە ئیسلامییەکان(١ پۆل، ١ پەڕە)
چاندی ئیسلامی(٢ پۆل، ٣ پەڕە)
داڕێژە ئیسلامییەکان(٢ پۆل، ١٨ پەڕە)
زاراوە ئیسلامییەکان(٢ پۆل، ٩ پەڕە)
ڕەمەزان(٣ پەڕە)
فەرموودە(٢ پۆل، ١٢ پەڕە)
قورئان(٦ پۆل، ١٢ پەڕە)
مزگەوتەکان(٩ پۆل، ١ پەڕە)
موحەممەد(٢ پۆل، ٥ پەڕە)
موسڵمانان(٣ پۆل، ١ پەڕە)
مەزھەبە ئیسلامییەکان(٣ پۆل، ١ پەڕە)
مێژووی ئیسلام(٧ پۆل، ٢٦ پەڕە)
ھاوەڵەکان(٣ پۆل، ٣٦ پەڕە)


  • مەزهەبەکان:
سوننە: حەنەفی | شافعی | مالیکی | حەنبەلی
شیعە: جەعفەری | ئیسماعیلی | زەیدی
ئیبازی زاهیری
  • کەسایەتییە ئیسلامییە ناودارەکان:
محەمەد | ئەبوبەکر | عومەر کوڕی خەتتاب | عوسمان کوڕی عەفان | عەلی کوڕی ئەبوتالیب | خالید کوڕی وەلید | معاویە کوڕی ئەبووسوفیان | عومەر کوڕی عەبدول عەزیز | عەبدول مەلیک کوڕی مەڕوان | هیشام کوری عەبدول مەلیک | ئەبوعەباس سەفاح | ئەبوجەعفەری مەنسور | ھارون ڕەشید | نورەددین زەنگی | سەلاحەددینی ئەییووبی | ئەسەدەددین شێرکۆ | سوڵتان عوسمان غازی | سوڵتان محەمەد فاتیح | سوڵتان سەلیمی یەکەم | سوڵتان سولەیمان قانونی | عەبدول حەمیدی دووەم ....
  • زانا ئیسلامییە ناودارەکان:
ئیمام ئەبوحەنیفە | ئیمام شافعی | مالیکی کوڕی ئەنەس | ئەحمەد کوڕی حەنبەل | بوخاری | موسلیم | ئیمام غەزالی | ئیبن تەیمیە | ئیبن قییەم | سەعید نوورسی ....

کار بۆ ئەنجامدان

Nuvola apps korganizer.svg

بەکارهێنەرانی بەڕێز دەتوانن ئەم وتارانەی خوارەوە دابنێن یان فراوان بکەن :


دەروازەکان