میسر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە کۆماری میسڕی عەرەبیەوە)
Jump to navigation Jump to search

پۆتانەکان: پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٢٦

کۆماری میسری عەرەبی
میسر
مصر
پایتەختقاھیرە
گەورەترین قاھیرەی پایتەخت
زمانە فەرمییەکان زمانی عەرەبی
دەوڵەت پەرلەمانی و سەرۆک کۆمار
 -  عەبدولفەتاح ئەلسیسی
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی [[]] ٩٤٬٧٩٨٬٨٢٧ لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە (٩٥ـەم)
دراو جونەی میسڕی

کۆماری میسری عەرەبی (بە عەرەبی:جمهورية مصر العربية) وڵاتێکی عەرەبییە لە باکووری کیشوەری ئەفریقا. بەشێکی بچووکی میسر لە کیشوەری ئاسیادایە. میسر لە وڵاتە گرنگەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوینە. ناوەندی ئەم وڵاتە شاری قاھیرەیە.

جوگرافیا[دەستکاری]

وڵاتانی دراوسێی میسر بریتین لە ڕۆژاواوە لیبیا وە لە باشوور سودانە وە لە باکووری ڕۆژھەڵاتدا ئیسرائیل، کەرتی غەزە وە لە ڕۆژھەڵاتیشەوە دەریای سوورە.

دانیشتوان[دەستکاری]

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی میسر ٩٧٬٥٥٣٬١٥١ کەس بووە کە دەکاتە ١٫٩٥ % لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥٫٥ ساڵە. ھەروەھا ٤٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.[١]

شوێنە گەشت و گوزاریەکان[دەستکاری]

  • ھەڕەمەکان
  • ڕووباری نیل (درێژترین ڕووبار لەجیھان)
  • کەنداوی سوێس
  • مۆزەخانی میسر لە قاھیرە
  • شەرم شێخ (بەناوباگترین شوێنی گەشتووگوزاری لەمیسر)

ڕووباری نیل[دەستکاری]

ڕووباری نیل درێژترین ڕووبارە لەجیھان، بۆتە شوێنێکی گرنگ بۆ کەرتی کووشتووکاڵی وە داھاتی ساڵانەی ھەیە لە مەبەستی گەشت و گوزاری وێڕای بوونی ھەڕەمەکان لەمیسر وە بۆتە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ بەرھەمێنانی کارەبا.

ئایین[دەستکاری]

دانیشتووانی میسر پێکدێن لە موسڵمان و مەسیحی (گاوڕ) بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٧١ لە ٩٤%ی موسڵمان وە مەسیحیەکانیش لەسەدا %٦ بوون بەڵام ڕێژەکە بەردەوام لە گۆڕانکاری دایە بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٨٦ مەسیحیەکان بوون بە %٥ بەڵام ئەوەی تریش موسڵمان.

ئایینەکان لە میسر [٢]
ئایینەکان ڕێژە
سوننە
  
٩٥٫٠٪
مەسیحی
  
٥٫٠٪

دەزگا ئاینیەکان[دەستکاری]

  • ئەزھەر: جامیعێکی فاتیمیە لەسەر مەزھەبی ئیسماعیلیە ئەم جامیعەیە جامعێکی سونییە شێخی ئیستا ئەزھەر دکتۆر ئەحمد طەیبە
  • کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی لە ئەسکەندریە ئەم کەنیسەیە دەزگایەی مەسیحیە گرنگی بەکۆڕ و کۆبونەوەو بڵاوبوونەوەی مەسیحیەت دەدات

جەژنەکان و ڕۆژە تایبەتیەکانی مووسڵمانی میسر[دەستکاری]

جەژنەکان و ڕۆژە تایبەتیەکانی مەسیحیەکانی میسر[دەستکاری]

  • جەژنی قیامە (بەپێی ڕۆژمێری قیبتیەکان دەگۆڕدرێت)
  • جەژنی لەدایک بوونی مەسیح
  • جەژنی غساس

ڕۆژە تایبەتیەکانی گەلی میسر[دەستکاری]

  • ڕۆژی پۆلیس
  • جەژنی تەحریر تابا (١٩ی ئازار)
  • جەژنی کرێکاران (ای ٥)
  • جەژنی کرێکاران (٩ی سێپتمبر)
  • جەژنی جەلاء
  • جەژنی شاری سوێس

وە زایاتر لە دەیان ڕۆژ و جەژنی تر کە ساڵانە لە میسر یادی دەکرێنەوە...

کێشەی تایفی[دەستکاری]

لەمیسر ھەمیشە کێشەی تایفی ھەبوو زۆر لەنێوان موسڵمانان و مەسیحیە قیبتیەکان کە ھەمیشە میسڕ بۆتە مەیدانی شەڕی تایفی لەنێوانیان دواینان لەساڵی ٢٠١١ بوو لەسەر موسڵمان بوونی کچێکی قیبتی بوو کەلەلایەن دەسڵاتدارانی کەنیسە زیندانی کرا بوو.

میسر و ئیسرائیل[دەستکاری]

لە تشرینی یەکەم ١٩٦٧ز جەنگی عەرەب و جوو دەستی پێکرد لەم جەنگەیەدا ئیسرائیل بە ھاوکاری چەند وڵاتێکی ئەورووپا و سۆڤیەت و ئەمریکا توانیان لەم جەنگەدا سەرکەون و لەجەنگی ساڵی ١٩٧٣ دا شەڕ کەوتە نێوان میسر و ئیسرائیل ئەم جەنگە ماوەی کەمتر لە حەوتەیەکی خایاند، ئەنجامی ئەم جەنگە بریتیبوو لە داگیرکردنی بیابانی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە دواتر؟سەرۆکی ئەو کاتەی میسر ئەنوەر سادات گەیشتە ئیسرائیل لەشاری تەلئەبیب لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتی ئیسرائیل مناحیم بیجن وە سەرۆکی ئەمریکای ئەوکات جێمی کارتر کۆبۆوە ڕیکەوتنامەی سینا یان واژوو کرد ئەم ڕێکەوتنامەیەش پێکھات لەچەند خاڵێک تێیدا میسڕ ڕازی بوو کە ھیچی تر دژایەتی ئیسرائیل نەکات وە پشتگیری قەوارەی زایۆنیش بکات لەبەرامبەردا ئیسرائیل بیابانی سینای بۆ میسر گەڕاندەوە دوا بەدوای ئەمە پەیوەندی نێوان میسر و ئیسرائیل بەردەوام بوو لەڕووی بازرگانی وە گواستنەوەی غاز لەنێوان مسر و ئوردەن و ئیسڕائیل ھەردوولا کوونسڵخانەیان کردەوە لە قاھیرە و تەلئەبیب بەڵام دوا بەدوای ئەوەی لەبیابانی سینا پاسێکی نەفەرھەڵگری جووولەکە لە بیابانی سینا ڕاگیرا کە سەرجەم سەرنیشینەکان جوولەکە بوون لەلایەن کەسانی نەناسراو ھێرشی کرایە سەر و سەرجەم سەرنشینەکانی کوژران وە دواتر لەلایەن چەکدارانی زایۆنی ٦ ھاووڵاتی میسری کوژران پەیوەندی نێوان میسر و ئیسرائیل ڕووی لەخراپی کرد تا ئەوەی وای لێھات لەمیسر باڵیۆزخانەی ئیسرائیل سوتێنراو تاڵانکرا وە لەجێگای ئاڵای ئیسرائیل ئاڵای میسر ھەڵکرا دوای بەھاری عەرەبی و ئەگەری گرتنی دەسەڵات لەلایەن موسڵمانان پەیوەندی میسر و ئیسرائیل دیار نیە.

شانۆگەری و سینەما[دەستکاری]

Flag-map of Egypt.svg

میسر پێشکەوتووترین وڵاتی عەرەبیە لەم بارەیە وە بەھۆی ئەو گرنگەی کە پێی دراوە وە بوونی ئەکتەری ناسراو و کۆمێدی لەدیارترین ھونەرمەدنی سینەما عومەر شەریفە وەھەروەھا دیارترین شانۆکار بریتین لە (فوئاد موھەندس، عادل ئیمام، شویکار، محمد صبحی، نەجیب ریحانی، علی کسار، محمد جمال قادر ، ئەحمەد حلمی)

شۆڕشی ٢٥ ینایەر[دەستکاری]

لەدوای تونس بەھاری عەرەبی گەیشتە میسر لە ٢٥ی ینایەری ساڵی ٢٠١١ لەدژی ئەو سیاسەتە فەسادە و خراپی بژێوی ژیانی دانیشتیووان لەلایەن محممەد حوسنی موبارەکی سەرۆکی میسر کر خەڵکی میسر ڕاپەڕین لە ئەنجامدا حوسنی موبارەک وازی لە پۆستەکەی ھێنا و لەئێستادا دادگایی دەکرێت بەھۆی سیاسەتە خراپەکەی و کوشتنی ھەزاران کەس لە خۆپشاندانەکەدا وە لەمانگی ١٢ ی ٢٠١١ بەشێکی ھەڵبژاردن کرا وە پێشبینی دەکرێ لایەنە ئیسلامیەکان سەرکەوتن بەتایبەت لیستی برایانی موسڵمان (ئیخوان موسلمین.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Countries in the world (ranked by 2014 population)(ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ٦ی ئایاری ٢٠١٥.
  2. ^ بەختیاری, سەعی. جوگرافیا. تاران: ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی. ISBN 978-964-342-431-2.

داڕێژە:ووڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست