قوروە (شارستان)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
قوروه
شار
300px

ھەڵەی لوا لە مۆدیوول:Location_map لە ڕیزی 502:Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Kurdistan" does not exist.جێگەی لە کوردستاندا

قوروه is located in Iran
قوروه
قوروه
جێگەی لە ئێراندا
پۆتانەکان: 35°10′N 47°48′E / 35.167°N 47.800°E / 35.167; 47.800پۆتانەکان: 35°10′N 47°48′E / 35.167°N 47.800°E / 35.167; 47.800
وڵات کوردستان
 ئێران
پارێزگاپارێزگای کوردستان
شارقوروه
ڕووبەر
 • سەرجەم٢٬٤٣٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٣٩ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی١٩١٥ مەتر (٦٬٢٨٣ فووت)
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١١)
 • سەرجەم١٣٦٩٦١
زمان و ئایین
 • زمانکوردی (سۆرانی) ، (کەلھوڕی)
 • ئایینسوننی (شافعی)شێعە
کۆدی تەلەفۆن٠٠٩٨٨٧

شارستانی قوروە یان قەزای قوروە یەکێک لە شارستانەکانی ئوستانی،کوردستانە له خۆرهەڵاتی کوردستان ناوەندەکەی شاری قوروەیە له نێوان دوشاری ھەمەدان و سنه دژ دەکەوێتە ٨٧ کیلومتری سنه.وه موودای هەتا تاران ٤٢٠ کیلومتره .

جوگرافیای ناوچەی قوروه[دەستکاری]

شارستانی قوروه به روبه ری ٢٤٣٠ کیلومتری چوارگۆشه کەوتووته باشووری رۆژهەلاتی ئوستانی (پارێزگای) کوردستان و هاوسنووری پارێزگاکانی هەمەدان له رۆژهەلاتکرماشان له باشوور .وقەزاکانیبیجاڕ له باکوور دێولان له رۆژئاوا. ئەم شارستانە پێک هاتووه لەچووار بەخش(ناحیه)ی ناوەندی/تەرواڵ (سرێشاوا)/دڵوەران/چەرداوڕی(دزە).

ناوەندی شارستان شاری قوروه . له٨٧ کیلومتری سنه و٧٩کیلومتری هەمەدان. ٩٠کیلومتری بیجارو٨٦ کیلومتری سونقوڕ کولیایی و٣٢کیلومتری دێولان دایە .

ئەم ناوچەیە زیاتر دەشتە لای باشووری زنجیرە چیاکانی بەۆر وپەریشانە وبەرزترین کێوەکانی بریتین لە بەۆر بە بەرزایی ٣٢٥٠ متر لە ئاستی زەریاوەوە.پەریشان ٣١٦٢ متر وە دەروازە ٣١٦٨ متر کە نۆ مانگ لە ساڵ بەفر لوتکەیان دادەپۆشێ.

هەندێک له چیاکانی تر ناویان به م جۆره یه :

قه ڵوەز /خەفارخان /شووانه کەچەل /سیناوەن /خرسەرێ /هەفت سوواران / کۆلەوا /پەنجەلی /باش /لووجاڕ /کووچک چەرمێگ /براێم عەتار /کێوەرەش /بێ خەیره / شانەوەره /

دەشتەکان یان هامارەکان به جۆرەی خواره وەن:

دەشتی چەرداوڕی .

دەشتی گەز گەز .

دەشتی قوروه یان جنیان.

دەشتی گەنجی.

که به رزایی هه موویان لە ئا ستی زەریاوه زیاتر له ١٨٠٠ متره ھەر بەو ھۆیەش زستانی ساردە و ھاوینان فێنک. رێژەی بارانبارین لەم ناوچەیه دەگاته ٣٨٠ میلیمتر له ساڵ کەزیاتربەشێوازی بەفر له وەرزی زستان وباران له وەرزی پاییز و بەهاره.

ئاوەکانی ئەم شارستانه له باشوور بەرەو باکوور ده ڕوات

چۆمەکانی بریتین لە( چەم شوور) /(کوچکەره شه) ( تەڕوال) کەلە باکوورشارتانەوە دەچنە دەر و دەرژنه سپی ڕوو و زەریای کاسپین ( خەزەر)

مێژووی ناوچه[دەستکاری]

له سه رده می ده ۆله تانی ئاسوور و مه د (ماد) به م مه لبه نده کیشا سوو گوتویانه که هێشتا شۆنه واری مێژویه کانی له گوندی قه سڵان و باقی شۆنه کان ناوچه که دیاره.

پاش هێرشی عه ره ب بوته به شێک له جباڵ

له ڕابردوودا به و ناوچە ودوروو پشتی گوتوویانه ئه لی شوکور که له سه رده می( کڵۆڵ به یگی ئه رده لان ) له ساڵی ٦٢٩ کۆچی هه یڤی بۆ ته به شێک له ئیماره تی ئه رده لان که به و ناوچه یه گوتویانه ئەسپەندئاوا .

له سه ر رده می ئیماره تی ئاماڵاخانی (ئه مانوڵا خان) ئه رده لان گوندی قه سڵان له ٨ کیلومتری باکووری قوروه بۆماوه یک بوه به ناوه ندی ئیماره تی ئه رده لان.

ماۆه یکیش به شێک بووه له ئوستانی په نجم.

له سالی ١٣٣٦ کۆژی هه تاوی له گه ڵ ئیلاخ بو به فه رمانداری( قه زای) قوروه له ئوستان (پارێزگای)کوردستان که له م دۆایی دا ئێلاخ(له یلاخ) له قوروه جیا بوته وه خۆی بووته قه زای دێولان (دێگۆڵان).

خه ڵک وجه ماوه ر[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٦٩٧٢ کەس دانیشتووی ھەبووە.پاش ئه وەی که ناحیەی لەیلاخ یان دێولان بوو به قەزای جیاواز لە قەزای قوروەژمارە ی دانیشتووانی دابەزی کە بە پێ سەرژمێری لە سالی ٢٠١١ دا ١٣٦٩٦١ کەس دانیشتووی قەزای قوروە وەن .

زمان وئایین[دەستکاری]

زۆربەی خەڵکی ناۆچەکە کوردن کە بە شێوەزارەکانی کوردیی ناوەندی (زیاتر لە رۆژئاۆ) و کوردیی باشووری (زیاتر لە رۆژهەڵات) قەزاکه دەدۆێن. هەروەها خەڵکی شارۆچکەی قەلای ئەومەکی (قەلای عەبدوولمەلەکی) له لای شاری قوروه بە شێوە زاراوەی هەورامی دەدوێن.

زمانی تورکیش لە هەندێک ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم شارستانە رەواجی هەیه.وەکوو خەلکی شارووچکەکان سرێش ئاوا و دڵوەران یان دڵبەران وه گوندەکانی مالووجە و بەهارلوو و داشکەسان وەچەند بنەمالەیک لە نێو شار.

خەڵکی قەزای قوروە موسڵمان و لەسەر دو مەزھەبی سوننەی (شافعی)و شیعەی ( ئیمامی )ن.

وه هەر بەوهۆیەیش پێکەۆه ژیانی باشیان هه یه.بەجۆرێک کە ناتۆانی جیاۆازیکی ئەۆتو لە نێوان یاندا ببینی.

کەسایەتیه ناودارەکان[دەستکاری]

هه ندیک له که سایه تیه ناوداره کانی ناوچه ی قوروه بریتین له عەبدالباقی خان چەرداۆری جوانێکی خەڵکی گوندی سوڵچە لەناوچەی چەرداوڕی نێوان قووروە وهەمەدان لەسەردەمی مەشرووتە دژ بە دەوڵەت شەڕی کردووە. میرزادەی عێشقی کوری حاج ئەولقاسمی کوردستانی شاعێریکی سەردەمی رەزا شا .عەرەبعەلی شروە.نەقاشی هاوچەرخ.رەزا هدایەت نەقاشی .

ئا بوری[دەستکاری]

باری ئابوری وه . شارستانه زیاتر چاندن وکشتوکاله به رهه مه کانی زیاتر گه نم /جۆ/ په تاته(سێۆ زه ۆینی)/وێنجه/ خه یار/ته ماته/کووله که/لوبیا یه.

هه ر وا کان گای زۆری تێدایه شیاۆ ترینیان ئه مانه ن: زێر/ئانتیموان/ئاسن/سسلیس/به ردی مه ڕمه ڕ-کریستال -چینی -گرانیت -مه ڕ مه ڕ یت

شۆێنه گه شتیاریه کان[دەستکاری]

حه مام قه سلان له شاره دێ قه سلان

تەپە یان گردی قەسلان

تەپەی وەینسار

تەپەمیری (تەپە مایی)

تەپەی پیرەژنه له نزیک شاروچکەی دیزەج بە کوردی دزه

فەراد تەراش له شارەدێ وەینسار

پردی فەرئاوا له گوندی فەرهادئاوا

سەراوی قوروه له باشووری شار

چیای بەور وپەریشان کە بۆ شاخەوانەکان جێگەیکی دڵ رفێنە.

کانی شاپەسەن له داوینی چیای بەور که له ساڵی١٠١٩ کۆچی شاەعەباس سەفەوی بو شەڕ له گەڵ هەڵۆخان ئەردەلان له دوواییشدا نادر شا ی ئەفشار وهەروەها ناسرەدین شای قاجار هاتوونه ته سه ر ئەو کانی یه . هه ربه و هۆیه شه وه به شا په سه ن به ناو بانگ بووه.

باوه گوڕگوڕ یان بابە گوڕگوڕ که سه رچاوەیکی ئاوی گوگردی یه و ئاتەشفشانیکی کۆنەووخامووشه بەجۆرێک ئاوی زەرد رەنگ تێکەلاوی گاز بە بونیکی ناخۆش کە هۆکاری گوگردە لەزەوی دێتە دەرەوە بۆ ناخۆشی پێست باشە.

مەزارگەی ئیمام سەید جەلالەدین له گوندی باوه گوڕگوڕ

هۆ ز وتایفه کان[دەستکاری]

ھۆزە کوردەکان قوروە برێتین لە جاف/ شێخ ئیسماعیلی و کولیایی و چەرداۆری و گۆران ته مه رتوو زه/ پرپێشە و گەرووس .

هه روا له تایفه تورکەکان بەهارلوو/ خۆاوەنەلی (خوودابەندەلو) ئە توانین ناۆبەرین.

بەستەری دەرکی[دەستکاری]

  • ماڵپەڕی فەرمانداریی قوروە
  • [سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد» ‎(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲].
  • [جو گرافیای پارێز گای کوردستان]
  • [نه خشه ی پارێزگای کوردستان/گیتاشناسی]
  • [مێژووی مه شاهیر کورد /بابا مه روخ رۆحانی]
  • [مێژووی ئەرده لان/مه ستووره کوردوستانی]
  • [حه دیقه ی ناسری/عه لی ئه به ر وه قایع نگار]