گارڤیزم
گارڤیزم لایەنێکی ناسیۆنالیزمی ڕەشپێستەکانە کە ئاماژەیە بۆ سیاسەتە ئابووری و ڕەگەزی و سیاسییەکانی مارکوس گارڤەی دامەزرێنەری UNIA-ACL.[١][٢] ئایدۆلۆژیای گارڤیزم سەنتەری یەکگرتن و بەھێزکردنی پیاو و ژن و منداڵانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقییە لەژێر ئاڵای نەتەوەی یەکگرتوویی ئەفریقی و گەڕاندنەوەی نەوەی ئەفریقییە کۆیلەکراوەکان و قازانجەکانی بۆ کیشوەری ئەفریقا.[٣][٤][٥]
گارڤەی ئەم بیرۆکەیەی لە وەڵامی پەراوێزخستن و ھەڵاواردنی ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە ئەمریکا و کاریبی دامەزراند بەو ھیوایەی ئیلھامبەخش بێت بۆ ئەمریکییە ڕەشپێستەکان بۆ دامەزراندنی ژێرخانی چالاکانە و دامەزراوەکان و ئابوورییە ناوخۆیییەکان نەک چاوەڕوانی ئەو چاکسازیانە بن کە حوکومەتەکان دەیکەن بە تایبەت حوکومەتی ئەمریکا. جووڵانەوەکە کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە ھاندان و داڕشتنی سیاسەتی ڕەشپێستەکان لە کاری بی و لە بەشێکی ئەفریقا.[٦]
گارڤەی بەرپەرچ درایەوە لەلایەن دامەزراوەی ئەفریقایی‒ئەمریکی لە ئەمریکا. ئەمەش وای لە وەزارەتی داد کرد لێکۆڵینەوە لەسەر گارڤەی بکەن، و لێکۆڵینەوەکە ئەوەی سەلماند کە گارڤەی ساختەکاری کردوە، ئەمەش بووە ھۆی دەستگیرکردنی گارڤەی بە تۆمەتی ساختەکاری لە پۆستەکاندا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٢٢؛ و بووە ھۆی داڕمانی پڕۆژەکانی. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٢٧ سەرۆک کالڤین کولیج سزاکەی گارڤەی گۆڕی و ئازاد کرا.[٧]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Getachew، Adom (تشرینی دووەمی ٢٠٢١). «A 'Common Spectacle' of the Race: Garveyism's Visual Politics of Founding». American Political Science Review. ١١٥ (4): ١١٩٧–١٢٠٩. doi:١٠.١٠١٧/S٠٠٠٣٠٥٥٤٢١٠٠٠٤٨٤.
- ↑ «The "Back to Africa" Myth». UNIA-ACL website. ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «Constitutional Rights Foundation». لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Marcus Garvey and the Universal Negro Improvement Association, the Twentieth Century, Divining America: Religion in American History, TeacherServe, National Humanities Center».
- ↑ «Garveyism».
- ↑ Ewing، Adam (٢٠١٤). The Age of Garvey: How a Jamaican Activist Created a Mass Movement and Changed Global Black Politics. Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٠٨-٥٢٤٤-٤.[پەڕە پێویستە]
- ↑ «Marcus Garvey Timeline | American Experience». PBS.
