ترانسناسیۆنالیزم
ترانسناشنالیزم یان نەتەوەبڕی کایەیەکی لێکۆڵینەوە و دیاردەی کۆمەڵایەتییە کە لە پەیوەندییە نێوانبڕە بەھێزەکانی نێوان خەڵک و کەمبوونەوەی گرنگیی ئابووری و کۆمەڵایەتیی سنوورەکانی نێوان دەوڵەتە نەتەوەیییەکان سەری ھەڵداوە.[١][٢][٣][٤]
پێداچوونەوەی گشتی
[دەستکاری]دەستەواژەی «ترانسناشنالیزم-نەتەوەبڕی» لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لەلایەن نووسەر ڕاندۆڵف بۆرنەوە باو کرا بۆ وەسفکردنی شێوازێکی نوێی بیرکردنەوە دەربارەی پەیوەندییەکانی نێوان کولتوورەکان.[٥] فەرھەنگی مێریام-وێبستەر دەڵێت کە دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢١دا لە چاپدا دەرکەوتووە، کە دوای کۆچی دواییی بۆرن بووە.[٦]
نەتەوەبڕی وەک پڕۆسەیەکی ئابووری بریتییە لە ڕێکخستنەوەی جیھانیی پڕۆسەی بەرھەمھێنان، کە تێیدا قۆناغە جیاوازەکانی بەرھەمھێنانی ھەر بەرھەمێک دەکرێت لە وڵاتە جیاوازەکاندا ڕوو بدات، بەزۆری بە مەبەستی کەمکردنەوەی تێچووەکان. نەتەوەبڕی ئابووری، کە بە شێوەیەکی باو بە جیھانگیری ناسراوە، لە نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠ەمدا بەھۆی پەرەسەندنی ئینتەرنێت و پەیوەندییە بێتەلەکان، ھەروەھا کەمبوونەوەی تێچووی گواستنەوەی جیھانی کە بەھۆی کۆنتێنەرسازییەوە دروست بووە، ھانی درا. کۆمپانیا نەتەوەبڕییەکان گوزارشت لە نەتەوەبڕی ئابووری دەکەن بە ڕێکخستنی کارەکان بە کاراترین شێوەی گونجاو بەبێ ڕەچاوکردنی سنوورە ڕامیارییەکان.
لایەنگرانی سەرمایەداریی نەتەوەبڕی ھەوڵ دەدەن ئاسانکاری بکەن بۆ ڕەوتی خەڵک، بیرۆکەکان و کاڵاکان لە نێوان ھەرێمەکان لە ڕێگەی ھێزی کاری کۆچبەر، کۆمپانیا جیھانگیرەکان، ڕەوتی دراوی جیھانی، ڕەوتی زانیاریی جیھانی و ھاوکاریی زانستیی جیھانی. بەڵام ئەو زانایانەی ڕەخنە لە سەرمایەداریی نەتەوەبڕی دەگرن، لە جیاتی ئەوەدا داکۆکییان لە نەتەوەبڕییەک لە خوارەوە کردووە، لە نێوان کرێکاران و ھەرەوەزییەکان و ھەروەھا بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و ڕامیارییە جەماوەرییەکان.[٧]
چەمک و تیۆریی نەتەوەبڕی چوارچێوەیەکی بۆ جۆرەھا زانستی کۆمەڵایەتی دابین کردووە. لە کرداردا، نەتەوەبڕی ئاماژەیە بۆ زیادبوونی یەکگرتنی ئەو پڕۆسانەی کە بە سنوورەکاندا تێپەڕ دەبن، ھەروەھا پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکانی تاکەکان، گرووپەکان و کۆمپانیاکان کە لە دەرەوەی سنوورەکانی دەوڵەتە نەتەوەیییەکان دەجووڵێن. پاتریشیا کلاڤین سەرەڕای ئەوەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە نەتەوەبڕی ئەو پارادۆکسە ڕوون دەکاتەوە کە «پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکان دەتوانن ھەندێک بەربەستی نەتەوەیی ھەڵوەشێننەوە لەکاتێکدا بە شێوەیەکی ھاوکات ھەندێکی تریان بەھێز دەکەن یان دروستی دەکەن.»[٨] ئەگەرچی زۆربەی وێژەی ئەم دوایییە سەرنجی خستووەتە سەر ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان وەک شێوەیەک لە چالاکیی نەتەوەبڕی، ھەندێک توێژینەوەش سەرنجیان بۆ تۆڕە نھێنی و تاوانکارییەکان، ھەروەھا چەکدارە بیانییەکان ڕاکێشاوە، وەک نموونەیەک بۆ شێوەیەکی فراوانتری نەتەوەبڕی.[٩]
ھەندێک لەو بڕوایەدان کە دیاسپۆراکان، وەک چینییەکانی دەرەوەی وڵات، پێشەنگێکی مێژوویین بۆ نەتەوەبڕی مۆدێرن. بواری ڕامیاریی دیاسپۆرا زۆرجار دیاسپۆرا مۆدێرنەکان وەک خاوەن توانای کارکردن وەک ڕۆڵگێڕە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان و کەوتنە ژێر کاریگەریی ھێزە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان دادەنێت.[١٠] لەکاتێکدا دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» جەخت لەسەر ئەو شێوازانە دەکاتەوە کە تێیدا نەتەوەکان چیتر ناتوانن ئەو ناکۆکی و دانوستانانە کۆنتڕۆڵ یان سنووردار بکەن کە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگەیانەوە دەگەنە تۆڕە جیھانییەکان، چەمکی دیاسپۆرا داینامیکی ڕەگەزیی بنەڕەتی لە دابەشکردنی نێونەتەوەییی کار و گێژاوی ئابووریی سەرمایەی جیھانی دەخاتە پێشەوە. لە وتارێکدا کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکرایەوە، ئاساڵ ئەنجێل-ئەجانی بانگەشەی ئەوەی کرد کە «ئەگەری ئەوە لە چوارچێوەی توێژینەوەکانی دیاسپۆرادا ھەیە کە لەو گوتارە ڕامیارییە پاکژکراوەی کە دەوری توێژینەوە نەتەوەبڕییەکانی داوە، دوور بکەوینەوە». بەو پێیەی توێژینەوەکانی دیاسپۆرای ئەفریقایی سەرنجیان خستووەتە سەر پێکھاتەی ڕەگەزی، ڕەگەزپەرستی و باڵادەستیی سپیپێستەکان، تیۆریی دیاسپۆرا توانای ئەوەی ھەیە «دیدگایەکی ڕامیاریی ھەمەچەشن، ئەگەر نەڵێین ڕامیاریی ڕادیکاڵ، بۆ لێکۆڵینەوە لە پڕۆسە نەتەوەبڕییەکان و جیھانگیری» بۆ نەتەوەبڕی بھێنێت.[١١]
کۆچ
[دەستکاری]نەتەوەبڕی کاریگەریی بەرچاوی ھەیە لەسەر ئەو شێوەیەی کە چەمکی کۆچکردنی بۆ دادەڕێژین. بە شێوەیەکی نەریتی، کۆچکردن وەک پڕۆسەیەکی سەربەخۆ بینراوە، کە لەلایەن بارودۆخەکانی وەک ھەژاری و قەرەباڵغی دانیشتووان لە وڵاتی بنەڕەتەوە ھانی دراوە و پەیوەندیی بە بارودۆخەکانی (وەک ڕامیاریی دەرەوە و پێداویستییە ئابوورییەکان) وڵاتی وەرگرەوە نییە. ئەگەرچی قەرەباڵغی دانیشتووان، وەستانی ئابووری، و ھەژاری ھەموویان بەردەوامن لە دروستکردنی فشار بۆ کۆچ، بەڵام ئەمانە بە تەنھا بەس نین بۆ بەرھەمھێنانی ڕەوتی گەورەی کۆچی نێونەتەوەیی. بۆ نموونە زۆر وڵات ھەن کە مێژوویەکی بەرچاوی کۆچیان نییە سەرەڕای ھەژارییەکی لەمێژینە. ھەروەھا زۆربەی ڕەوتەکانی کۆچی نێونەتەوەیی لە باشووری جیھانییەوە بۆ باکووری جیھانی لە ھەژارترین ھەژارەکان پێک نەھاتوون، بەڵکوو بە گشتی لەلایەن کەسانی شارەزاوە ئەنجام دەدرێن. سەرەڕای ئەوەش، وڵاتانێک ھەن کە ئاستێکی بەرزی دروستکردنی ھەلی کاریان ھەیە بەڵام بەردەوامن لە بینینی کۆچکردن بۆ دەرەوە بە قەبارەیەکی گەورە.
ھۆکار و ھاندەرانی کۆچکردن تەنھا لە وڵاتی بنەڕەتدا بەرجەستە نەبوون. بەڵکوو، ڕەگیان لە ناو داینامیکە بەرفراوانەکانی زەویناسی و جیھانیدایە. بەڵگە بەرچاوەکانی شێوازە جوگرافییەکانی کۆچکردن ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتانی وەرگر دەبنە نیشتمان بۆ کۆچبەرانی ناوچەی نفوزی وڵاتی وەرگر. کەواتە، کۆچکردن تەنھا پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی پڕۆسەی گەشەسەندنی سەرمایەداری، دزەکردنە ناو بازاڕ و جیھانگیرییە. پەیوەندییەکی سیستماتیک و پێکھاتەیی لە نێوان جیھانگیری و کۆچکردندا ھەیە.
دەرکەوتنی ئابووریی جیھانی ھەم بەشدار بووە لە دروستکردنی کۆچبەری ئەگەری لە دەرەوە و ھەم لە پێکھێنانی بەستەرە ئابووری، کولتووری و ئایدیۆلۆژییەکان لە نێوان وڵاتە پیشەسازییەکان و وڵاتانی ڕووەو گەشە کە دواتر وەک پردێک بۆ کۆچی نێونەتەوەیی کار دەکەن. بۆ نموونە، ھەمان ئەو بارودۆخ و پڕۆسانەی کە ھانی دیاریکردنی شوێنی کارگە و نووسینگەکانیان لە دەرەوە داوە، بەشدار بوون لە دروستکردنی دابینکردنی گەورەی ھەلی کار بە کرێی کەم کە کرێکارە کۆچبەرەکان دابینکارییەکی خوازراوی ھێزی کار پێکدەھێنن. جگە لەوەش، کەمبوونەوەی ھەلی کارە پیشەسازییەکان و گەشەی کەرتی خزمەتگوزاری، کە بزوێنەری سەرەکین بۆ جیھانگیریی بەرھەمھێنان، پێکھاتەی کار و داھاتی ئابوورییە ڕۆژئاوایییەکانیان گۆڕیوە.
بە پێچەوانەی کەرتی پیشەسازییەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی ھەلی کاری خاوەن داھاتی مامناوەند و سوودە کێبڕکێکارییەکانی دابین دەکرد، زۆربەی ھەلی کارەکانی خزمەتگوزاری یان زۆر بەرز یان زۆر کەم کرێیان بۆ دابین دەکرێت، لەگەڵ ھەلی کارێکی کەم لە ئاستی داھاتی مامناوەنددا. زۆرێک لە ھەلی کارەکان سوودە سەرەکییەکانی وەک بیمەی تەندروستییان تێدا نییە. نوێنەرانی فرۆشتن، کارمەندانی چاوەڕوانی چێشتخانە، یاریدەدەرە کارگێڕییەکان و کرێکارانی پاراستن لە نێوان ئەو پیشانەدان کە لە گەشەدایە.
لە کۆتاییدا، ئەو ڕاستییەی کە کەرتە سەرەکییە گەشەسەندووەکان لە جیاتی کەرتە ڕووەو کەمبوونەوەکان زۆرترین ھەلی کاری کەم-کرێ بەرھەم دەھێنن، ئەوە پیشان دەدات کە دابینکردنی ئەم جۆرە کارانە لە داھاتوویەکی پێشبینیکراودا بەردەوام دەبێت لە زیادبوون. ھاتنی کرێکارانی کۆچبەر بە ھەمان شێوە بەردەوام دەبێت بۆ پڕکردنەوەی خواستەکە. لە بەرامبەردا، ئەم ڕەوتە ئەو کەرەستە خاوە دابین دەکات کە کۆمەڵگە نەتەوەبڕییەکانی لێوە سەردەکەوێت.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Graham، Pamela (١٩٩٧). Reimagining the Nation and Defining the District: Dominican Migration and Transnational Politics. Caribbean Circuits: New Directions in the Study of Caribbean Migration, Center for Migration Studies: Patricia Pessar.
- ↑ Levitt، Peggy (٢٠٠١). The Transnational Villagers. Berkeley: University of California Press. ژپنک ٩٧٨٠٥٢٠٢٢٨١٣٩.
- ↑ Vertovec، Steven (٢٠٠١). «Transnationalism and Identity». Journal of Ethnic and Migration Studies. ٢٧ (4): ٥٧٣–٥٨٢. doi:١٠.١٠٨٠/١٣٦٩١٨٣٠١٢٠٠٩٠٣٨٦. S2CID ١٤٥٧١٦٨٤٩.
- ↑ Castles، Stephen (٢٠٠٥). Global Perspectives on Forced Migration. University of Oxford: Refugee Studies Centre.
- ↑ Bourne، Randolph S. (١٩١٦). «Trans-National America». Atlantic Monthly (118): ٨٦–٩٧.
- ↑ «Definition of TRANSNATIONALISM». ٣١ی ئابی ٢٠٢٣.
- ↑ Robinson 2004.
- ↑ Clavin، Patricia (٢٠٠٥). «Defining Transnationalism». Contemporary European History. ١٤: ٤٢١–٤٣٩. doi:١٠.١٠١٧/S٠٩٦٠٧٧٧٣٠٥٠٠٢٧٠٥.
- ↑ Moore، Cerwyn (٢٧ی ئایاری ٢٠١٥). «Foreign Bodies: Transnational Activism, the Insurgency in the North Caucasus and "Beyond"» (PDF). Terrorism and Political Violence. ٢٧ (3): ٣٩٥–٤١٥. doi:١٠.١٠٨٠/٠٩٥٤٦٥٥٣.٢٠١٥.١٠٣٢٠٣٥. ISSN ٠٩٥٤-٦٥٥٣. S2CID ٥٦٤٥١٠٩٩.
- ↑ Kislev، Elyakim (٢٠١٤). «The transnational effect of multicultural policies on migrants' identification: the case of the Israeli diaspora in the USA». Global Networks. ١٥: ١١٨–١٣٩. doi:١٠.١١١١/glob.١٢٠٤٣.
- ↑ Angel-Ajani، Asale (٢٠٠٦). «Displacing Diaspora: Trafficking, African Women, and Transnational Practices». Diasporic Africa: A Reader. New York University Press. لاپەڕە ٢٩٦.
