سۆسیالیزم

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ئایدۆلۆژیای سیاسی
بەشێکە لە وتارەکانی سیاسەت
ئەنارکیزم
مەسیحی دیموکرات
کۆمۆنیزم
مارکسیزم
شۆپپارێزی
فاشیزم
فێمینیزم
ژینگەخوازی
ئیسلامی سیاسی
لیبرالیزم
ناسیۆنالیزم
سۆسیالدیموکراسی
سۆسیالیزم

سۆشیالیزم یان سۆسیالیزم سیستمێکی ئابووریە کە خوازیاری خاوەنایەتی بە کۆمەڵی ئامرازەکانی پێکھێنان و سەرکردایەتی بە کۆمەڵ لە ئابووری دایە [١], لە سەرەتادا سۆسیالیزم و کۆمۆنیزم هاوواتا بوون بەڵام لە ئێستادا بە دوو سیستەمی جیا دەبینرێن بەوەی لە ڕووی هزری ئابووری بازاڕ و ئابووری سەرمایەداری جیاوازبوونە[٢] ، بیروباوەڕێکی دیکەی سۆسیالیزم ئەوەیە کە دەبێت ئامێر و کاڵا بۆ خزمەتکردنی بەکارهێنەر درووستکرێن نەک بۆ قازانجکردن .

وشەی سۆشیالیزم[دەستکاری]

سۆشیالیزم خۆی وشەیەکی فه‌ڕه‌نسییه‌ به‌ مانای ده‌سته‌ کۆمه‌ڵ دێت[٣]، سۆشیالیزم قۆناغێکه‌ که‌ ئابووری وڵات به‌ پێی یاسا له‌ ده‌ستی حکومه‌ت دایه‌، دژی سه‌رمایه‌داری که‌ له‌ ده‌ستی سه‌رمایه‌داره‌کاندایە.

بۆچوون و مێژوو[دەستکاری]

ئۆین کە پیاوێکی وێڵزی بوو کە یەکەم پەیڕەوانی بانگەوازی سۆسیالیست بوو لەساڵی ١٨٤١ ، کە ئێستاش ئۆین بە پێشەنگی بزووتنەوەی هەرەوەزی چاوی لێدەکرێت ، ئۆین پێی وا بوو کە کرێکاران دەبێت خۆیان خاوەنی کارخانە بن و کاریشی لێبکەن ئەوسا بەشە داهات و سوودەکەی لەنێوان خۆیان ، کارل مارکس و فرێدریش ئەنگلز چەندین کتێبییان نوووسی لەسەر سەرمایەداری و کرێکار و سۆسیالیزم و کۆمۆنیست کە دواییش لە مانیفێستێکیان بڵاوکردەو کە بوو بە ئایدیای کۆمۆنیستی بەنێوی مانیفێستی کۆمۆنیست.

لەماوەی سەدەی نۆزدەهەمیش چەندین شێوە پارتی سۆسیالیستی درووست بوون کە بەباڵی چەپ و باڵی ڕاست ناسران ، وە ئایدیای سۆسیالیست دیموکراتی کە تێکەڵەیەکی سەرمایەداری و کۆمۆنیزمییە برەوی سەند کە تا هەنووکەش چەندین پارتی سۆسیالیست دیموکراتی وڵاتەکان بەڕێوە دەبەن لەوێنەی وڵاتی فەڕەنسا.

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]

سەرچاوە[دەستکاری]

  1. http://www.worldsocialism.org/articles/what_is_socialism.php
  2. http://www.diffen.com/difference/Communism_vs_Socialism
  3. https://www.vocabulary.com/dictionary/socialist