عەبدولڕەحیم ڕەحمی ھەکاری

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

عەبدولڕەحیم کوڕی سەید محەممەد پرتە یەکێک بوو لە ڕۆشنبیر و شاعیر و نووسەرە کوردەکانی عوسمانی. ھەموو قۆناغەکانی خوێندنی لە باکووری کوردستانی خۆی و ئەنقەرە و ئەستەمبوڵ بڕیوە. سیاسەتی لە ڕیزی ڕێکخراوە کوردییەکانی سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی کردووە. یارمەتیی «ڕۆژنامەی ژین»ی ئەستەمبوڵی داوە.

ژیان[دەستکاری]

لە ساڵی ١٨٩٠ لە گوندی ئەلباکێ لەدایکبووە. لە پێشاندا ناوی «باشقەڵا» بووە، ئێستا قەزایەکە سەر بە شاری وان. خوێندنی سەرەتایی لە گوندەکەی خۆیان، ناوەندیشی لە شاری وان تەواو کردووە. (دارالمعلمین)یشی ھەر لەوێ تەواو کردووە، لەگەڵ وەرگرتنی ئیجازەی خوێندنی ئایینیی لەسەر دەستی برای سەید عەبدولحەکیم، تەھا ئەرواسی. پاشان چووەتە ئەنقەرە و لەوێ لە پەیمانگای دارایی خوێندوویەتی. خوێندنی باڵاشی لە زانکۆی ئیلاھییات لە ئەستەمبوڵ تەواو کردووە.

خێزان[دەستکاری]

باوکی ڕەحمی، سەید محەممەد پرتەو، لە بنەماڵەی سەید عەبدولقادری گەیلانی بوو. دایکیشی، ئیمەتوڵڵا خانم، کچی حاجی تەییار بەگ، لە بنەماڵەی عەبباسییان بووە. ھاوسەریی ناوی ھیدایەت عەزیز، لە بنەماڵەی بەدرخانییەکان بووە، دوو کوڕ و دوو کچیان ھەبووە: پرتەو، مەتین لەگەڵ ژاڵە و ھاڵە. مەتین لە ساڵی ١٩٧٥، پرتەویش لە ساڵی ١٩٨٧ کۆچی دوایی کردووە. ژاڵە ئێستا لە ئەستەمبوڵە، ھالەش لە سوید دەژی، کە خێزانی نووسەری کورد مووسا عەنتەر بووە و لە ساڵی ١٩٤٤ شووی پێ کردووە.

چاڵاکییەکان[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٠٨ەوە تا ساڵی ١٩٢٣ لە بزووتنەوەی کوردایەتی بەشداری کردووە، لە کۆمەڵەی ھێڤی ئەندامێکی چاڵاک بووە. لە ساڵی ١٩١٥ یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی قوتابییانی کورد لە ئەستەمبوڵ. لە ساڵی ١٩١٨ بە ھاوکاری نیشتیمانپەروەری دیکە «کۆمەڵەی پێشکەوتنی کوردستان»یان دامەزراندووە. دۆستایەتی لەگەڵ ڕۆشنبیرانی ئەو سەردەمە ھەبووە، وەک: پیرەمێرد، خەلیل خەیاڵی، ھەمزە مۆکسی، مەمدووح سەلیم، کەمال فەوزی و محەممەد شەفیق تەرواسی. لە کۆواری ژینی ئەستەمبوڵ نووسینی ھەیە (شیعر و پەخشان).

ڕەحمی لە ساڵی ١٩٥٧ بەناوی زانایەکی ئایینیی کورد بەشداری لە کۆنگرەی ئیسلامی کردووە لە پاکستان.

مردن[دەستکاری]

ھەکاری لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٥٨ کردووە و لە گۆڕستانی نەجاتی بەگ لە ئەستەمبوڵ نێژراوە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • عەبدولڕەحیم ڕەحمی ھەکاری، دانانی:د. فەرھاد پیرباڵ، چاپ و وەشانی سپیڕێز، دھۆک:٢٠٠٢.
  • مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی شەشەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٢٢٧ تا ٢٣٤، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.