ژاپۆن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە یابانەوە)
Jump to navigation Jump to search
ژاپۆن
日本国
Nippon-koku or Nihon-koku
Centered red circle on a white rectangle. Golden circle subdivided by golden wedges with rounded outer edges and thin black outlines.
سروود: "Kimigayo" (君が代)
Government Seal of Japan
Seal of the Office of the Prime Minister and the Government of Japan
五七桐 (Go-Shichi no Kiri)
پایتەخت
و گەورەترین شار
تۆکیۆ (de facto)
پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٣٥
زمانە فەرمییەکان None[١]
زمانە ناوچەییەکان Aynu itak, Ryukyuan languages, Eastern Japanese, Western ژاپۆنی، and several other Japanese dialects
National language ژاپۆنی
گرووپە ڕەگەزییەکان  ٩٨٫٥٪ ژاپۆنی، 0.5% کۆری، ٠٫٤٪ چینی، 0.6% other[٢]
ناوی هاووڵاتی Japanese
دەوڵەت Unitary parliamentary democracy and constitutional monarchy
 -  Emperor Naruhito
 -  Prime Minister Shinzo Abe
یاسادانەر Diet
 -  ئەنجومەنی باڵا House of Councillors
 -  ئەنجومەنی خواروو House of Representatives
Formation
 -  National Foundation Day 11 February 660 BC[٣] 
 -  Meiji Constitution ٢٩ تشرینی دووەم ١٨٩٠ 
 -  Current constitution ٣ ئایار ١٩٤٧ 
 -  Treaty of
San Francisco

٢٨ نیسان ١٩٥٢ 
ڕووبەر
 -  سەرجەم ٣٧٧٬٩٤٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە [٤](62nd)
١٤٥٬٩٢٥ مایلی چوارگۆشە 
 -  ئاو (%) ٠٫٨
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی ٢٠١١ 127,799,000[٥] (10th)
 -  سەرژمێریی ٢٠١٠ 128,056,026[٦] 
 -  چڕی ٣٣٧٫١ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (36th)
ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "٣"کەس لە مایلی چوارگۆشە
GDP (PPP) بەراوردی ٢٠١١
 -  سەرجەم $4.440 trillion[٧] (4th)
 -  سەرانە $34,739[٧] (25th)
GDP (nominal) بەراوردی ٢٠١١
 -  سەرجەم $5.869 trillion[٧] (3rd)
 -  سەرانە $45,920[٧] (18th)
Gini  37.6 (2008)[٨] 
HDI (٢٠١١) increase 0.901[٩] (very high) (١٢th)
دراو Yen (¥) / En ( or ) (JPY)
ناوچەی کاتی JST (UTC+٩)
 -  ھاوین (DST) not observed (UTC+٩)
شێوازەکانی ڕێکەوتنووسین yyyy-mm-dd
yyyy年m月d日
Era yy年m月d日 (CE−١٩٨٨)
لای لێخوڕین left
پاوانی ئینتەرنێت .jp
کۆدی تەلەفۆن 81

ژاپۆن یان یابان (بە ژاپۆنی: 日本 خوێندنەوە: نیھۆن، بە ئینگلیزی: Japan) یەکێکە لە وڵاتە ئاسیاییەکان کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە. زنجیرە دوورگەکانی ژاپۆن پێک ھاتووە لە ٦٬٨٥٢ دوورگە.[١٠] لە چوار دوورگەی سەرەکی پێک ھاتووە کە بریتین لە ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو. ھەروەھا ژاپۆن وڵاتێکی داخراو بوو بۆ ماوەی ٣٥٠ ساڵ کە دانیشتووانی نەدەکرا بچنە دەرەوەی وڵاتەکە، تا ساڵی ١٨٦٨ کە ژاپۆن بە ڕووی جیھاندا کرایەوە. ھەموو جیھان دەیانویست زانیاری بدۆزنەوە دەربارەی ئەو وڵاتە نامۆیە و کلتوور و داب و نەریتی. لەھەمان کاتیشدا خەڵکی ژاپۆن دەیانویست دەربارەی ئەم جیھانە بزانن. لەو کاتەوە تا ئێستا ژاپۆن بووە بە یەکێک لە پێشکەوتووترین وڵاتەکانی سەر زەوی. ژمارەی دانیشتووانی دەگاتە ١٢٧ ملیۆن کەس.

جوگرافیا[دەستکاری]

Japan satellite.jpg

ژاپۆن پێک دێت لەکۆمەڵێ دوورگە لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئارام کە ناوی دوورگەکانیش ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو،[١١] لەگەڵ نزیکەی ٦٠ ھەزار دوورگەی زۆر بچووک. ناوەڕاستی ژاپۆنیش لە زنجیرە چیا پێک دێت[١٢]

دانیشتووان[دەستکاری]

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ژاپۆن ١٢٦٬٩٩٩٬٨٠٨ کەس بووە کە دەکاتە ١٬٧٥ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٦٬٢ ساڵە. ھەروەھا ٩٣ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.[١٣]

ئایین[دەستکاری]

زۆرینەی ژاپۆنییەکان پەیڕەوی لە بوودیزم و شینتۆ دەکەن.[١٤]ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمیش باوەڕیان بە مەسیحییەت و ئیسلام و یەھودییەت ھەیە[١٥]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "法制執務コラム集「法律と国語・日本語」" (بە Japanese). Legislative Bureau of the House of Councillors. Retrieved 19 January 2009.
  2. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری cia نەدراوە
  3. ^ According to legend, Japan was founded on this date by Emperor Jimmu, the country's first emperor.
  4. ^ "Japan Statistical Yearbook 2010" (PDF). Statistics Bureau. p. 17. Archived from the original (PDF) on ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥. Retrieved 15 January 2011. Check date values in: |archivedate= (help)
  5. ^ "Official Japan Statistics Bureau estimate". Statistics Bureau. Archived from the original on ٦ی ئابی ٢٠١٣. Retrieved 1 October 2011. Check date values in: |archive-date= (help)
  6. ^ "Preliminary Counts of the Population and Households". Statistics Bureau. Retrieved 25 February 2011.
  7. ^ ئ ا ب پ "Japan". International Monetary Fund. Retrieved 19 April 2012.
  8. ^ "World Factbook: Gini Index". CIA. Retrieved 11 May 2011.
  9. ^ "Human Development Report 2011" (PDF). UN. 2011. Retrieved 5 November 2011.
  10. ^ http://fpcj.jp/old/e/mres/publication/ff/pdf_07/01_land.pdf
  11. ^ http://afe.easia.columbia.edu/japan/japanworkbook/geography/japgeo.html
  12. ^ http://web-japan.org/kidsweb/faq/geography02.html
  13. ^ Countries in the world (ranked by 2014 population)(ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ٥ی ئایاری ٢٠١٥.
  14. ^ http://www.japan-guide.com/e/e629.html
  15. ^ en:Religion in Japan