تۆکیۆ
تۆکیۆ
東京都 | |
|---|---|
| Tokyo Metropolis | |
 | |
 مۆر  دروشمی خانەدانی | |
 تۆکیۆ لەسەر نەخشەی ژاپۆن | |
| وڵات |  ژاپۆن |
| ناوچە | کانتوو |
| دوڕگە | ھۆنشوو |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) | |
| • سەرجەم | ١٣٠١٠٢٧٩ |
| وێبگە | http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/ |
تۆکیۆ (بە ژاپۆنی: 東京 Tōkyō) بە ناوی فەرمی گەورە شاری تۆکیۆ (بە ژاپۆنی: 東京都 Tōkyō-to) پایتەختی وڵاتی ژاپۆنە.گەورە شاری تۆکیۆ دەکەوێتە دیوی ڕۆژھەڵاتی یەکێک لە گەورەترین چوار دوورگە وشکانیەکەی خاکی ژاپۆن کە ناوی دوورگەی ھۆنشووە و لە دیوی ڕۆژاوای کەنداوی تۆکیۆ و نزیک ڕووباری سومیدا ھەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٨٦٨ی زایینییەوە پایتەختی ژاپۆنە و لە ڕۆژگاری ئەمڕۆشدا بۆتە ناوەندێکی ڕامیاری، ئابووری و کلتوری ئەو وڵاتە.[١]
مێژوو
[دەستکاری]سەردەمی پێش تۆکووگاوا
[دەستکاری]شوێنی تۆکیۆ لە سەردەمی کۆنەوە ئاوەدان بووە، و چەندین شوێنەواری سەردەمی بەردینی کۆن (نزیکەی ٤٠٬٠٠٠–١٦٬٠٠٠ پێش زایین) لە تۆکیۆی ئێستادا دۆزراونەتەوە.[٢] لە ماوەی دواتردا واتە سەردەمی جۆمۆن، کشانەوەی سەھۆڵبەندی ھۆڵۆسین بووە ھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا لە کەنداوی تۆکیۆ بە بڕی ١٢٠ سم، و ھێڵی کەناراوەکان بە درێژایی لێواری شوێنی ئێستای کۆشکی ئیمپراتۆری دەڕۆیشتن.[٣] پاشماوەکانی وەک تەپۆڵکە قەپێڵکەییەکانی ئۆمۆری تا ئێستاش نیشانەی ئەوەن کە ھێڵی کەناراوەکان لەو سەردەمەدا لە کوێ بووە.[٤] سەردەمی یایۆی، کە تێیدا کشتوکاڵ لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوبووەوە، ناوی لە شوێنەواری یایۆی ٢-چۆمێ لە بونکیۆوە وەرگیراوە، کە یەکەم نموونەی گۆزەکاری یایۆی لە ساڵی ١٨٨٤ لەلایەن شۆزۆ ئاریساکا دۆزرایەوە.[٥]
لە ساڵی ٥٣٤دا، ململانێیەکی بەرفراوان لە ناوچەکەدا تۆمارکرا، کە لە ئەنجامدا کاساھارا نۆ ئۆمی، کە سەرکەوتووەکە بوو، وەک «کونی نۆ مییاتسوکۆ» (فەرمانڕەوای پارێزگا) لەلایەن ئیمپراتۆر ئانکان دامەزرا.[٦] سێنسۆ-جی لە ئاساکوسا لە ساڵی ٦٤٥ دامەزرا. لە ژێر سیستمی ڕیتسوریۆ کە لە کاتی سەردەمی ئاسوکا دامەزرا، زۆربەی تۆکیۆی ئێستا بەشێک بوو لە پارێزگای موساشی. دوای ڕووخانی پاشایەتی بایکجی پاش جەنگی بایکگانگ لە ساڵانی ٦٦٠ەکاندا، ھەزاران پەنابەر لە موساشی نیشتەجێ کران.[٧] لە کاتی سەردەمی ھێیاندا، ئێدۆ بۆ یەکەمجار لە کۆتایی سەدەی دوازدەھەمدا لەلایەن ھۆزی ئێدۆ قەڵابەند کرا، و لە ساڵی ١٤٥٧، ئۆتا دۆکان قەڵای ئێدۆی بۆ بەرگریکردن لە ناوچەکە لە بەرانبەر ھۆزی چیبا دروست کرد. دوای ئەوەی دۆکان لە ساڵی ١٤٨٦ تیرۆر کرا، لقی ئۆھگیگایاتسوی ھۆزی ئوێسوگی دەستی بەسەر قەڵاکە و ناوچەکانی دەوروبەریدا گرت. بەڵام ھۆزی ھۆجۆی دواتر دوای جەنگی تاکاناواھارا لە ساڵی ١٥٢٤ شوێنی ئەوانی گرتەوە، تەنیا بۆ ئەوەی لە ساڵی ١٥٩٠ لەلایەن تۆیۆتۆمی ھیدێیۆشی لە کاتی دابلۆقینی ئۆداوارا (١٥٩٠) تێکبشکێندرێن.[٨]
١٥٩٠–١٨٦٨: سەردەمی تۆکووگاوا
[دەستکاری]
دوای دابلۆقینی ئۆداوارا، ناوچەی ناوچەی کانتۆ بە تۆکووگاوا ئایێیاسو بەخشرا و لە زەوییە باو و باپیرانییەکانییەوە لە پارێزگای میکاوا گواستییەوە بۆ ئەوێ. کاتێک لە ساڵی ١٦٠٣ بوو بە شۆگون، کە فەرمانڕەوای «بە کردەوە»ی وڵات بوو، تەواوی وڵات لەلایەن ئێدۆوە بەڕێوە دەبرا. لەکاتێکدا شۆگۆنییەتی تۆکووگاوا بە کردەوە فەرمانڕەوایی وڵاتی دەکرد، خێزانی ئیمپراتۆریی ژاپۆن کە بنکەکەی لە کیۆتۆ بوو، ھێشتا فەرمانڕەوای «بە پێی یاسا» بوو، و ناوی شۆگون لەلایەن ئیمپراتۆرەوە وەک ڕێوڕەسمێک دەبەخشرا.[٩]:16 لە ماوەی سەردەمی ئێدۆدا، شارەکە چێژی لە ماوەیەکی درێژخایەنی ئاشتی وەرگرت کە بە «ئاشتیی تۆکووگاوا» دەناسرێت، و لە بەرانبەر ئەم ئاشتییەدا، شۆگۆنییەت سیاسەتێکی توندی دابڕانی گرتەبەر، کە یارمەتیدەر بوو بۆ بەردەوامبوونی نەبوونی ھیچ ھەڕەشەیەکی سەربازیی ڕژد بۆ سەر شارەکە.[١٠] نەبوونی وێرانییەکانی جەنگ ڕێگەی بە ئێدۆ دا کە زۆربەی سەرچاوەکانی بۆ دووبارە بنیاتنانەوە تەرخان بکات لە دوای ئاگرکەوتنەوە بەردەوامەکان، بوومەلەرزەکان و کارەساتە سروشتییە وێرانکەرەکانی دیکە، و ئێدۆ گەشەی کرد بۆ یەکێک لە گەورەترین شارەکانی جیھان و دانیشتووانەکەی تا سەدەی ١٨ گەیشتە یەک ملیۆن کەس.[١١]
بەڵام، ئەم ماوە درێژخایەنەی دابڕان بە گەیشتنی کۆمۆدۆری ئەمریکی ماتیۆ سی پێری لە ساڵی ١٨٥٣ کۆتایی ھات. کۆمۆدۆر پێری ناچاری کردن بە کردنەوەی بەندەرەکانی شیمۆدا و ھاکۆداتێ، ئەمەش بووە ھۆی زیادبوونی خواست لەسەر کاڵا بیانییە نوێیەکان و دواتر بەرزبوونەوەی توندی ھەڵئاوسان.[١٢] ئاڵۆزییە کۆمەڵایەتییەکان لە دوای ئەم نرخە بەرزانە زیادیان کرد و گەیشتە لوتکە بە یاخیبوون و خۆپیشاندانی بەرفراوان، بە تایبەت لە شێوەی «تێکشکاندنی دامەزراوەکانی برنج».[١٣] لەو نێوەندەدا، لایەنگرانی ئیمپراتۆر سوودیان لەو پەککەوتنە وەرگرت کە بەھۆی خۆپیشاندانە یاخیبووە بەرفراوانەکانەوە دروست ببوو بۆ چەسپاندنی زیاتری دەسەڵات، کە لە ئەنجامدا بووە ھۆی ڕووخانی دوا شۆگونی تۆکووگاوا، یۆشینۆبو، لە ساڵی ١٨٦٧ و کۆتاییھاتنی ئاشتیی تۆکووگاوا.[١٤] سەرەڕای ڕادەستکردنی قەڵای ئێدۆ بە ھێزەکانی لایەنگری ئیمپراتۆر، ھەندێک ھێزی دڵسۆز بە شۆگۆنییەت بەردەوام بوون لە شەڕکردن، کە بە جەنگی کۆتایی جەنگی ئۆینۆ لە ٤ی تەممووزی ١٨٦٨ کۆتایی ھات.[١٥]
جوگرافیا
[دەستکاری]ڕووبەری پارێزگاکە ٦٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، حکوومەتی خۆجێیی پارێزگاکە شارەکەی دابەش کردووە بەسەر ٢٣ ناوچەوە یاخود گەڕەکەوە (بە ژاپۆنی: 区؛ شێوەی خوێندنەوەی "کوو") کە ئەمانیش دابەش دەبن بەسەر ٣٩ شارەوانی و دوو دوورگەی بچووک کە دەکەونە ڕۆژاوای پارێزگاکە.
دانیشتووانناسی
[دەستکاری]
دانیشتووانە مێژووییەکان لە حکوومەتی مێترۆپۆلیسی تۆکیۆوە:
- |١٨٧٢|٨٥٩،٣٤٥
- |١٨٨٠|١،٠٨٤،٧٤٥
- |١٨٩٠|١،٣٨٥،٧٠٠
- |١٩٠٠|١،٩٤٧،٣٠٠
- |١٩١٠|٢،٧٠٦،٨٠٠
- |١٩٢٠|٣،٦٩٩،٤٢٨
- |١٩٣٠|٥،٤٠٨،٦٧٨
- |١٩٤٠|٧،٣٥٤،٩٧١
- |١٩٤٥|٣،٤٨٨،٢٨٤
- |١٩٥٠|٦،٢٧٧،٥٠٠
- |١٩٥٥|٨،٠٣٧،٠٨٤
- |١٩٦٠|٩،٦٨٣،٨٠٢
- |١٩٦٥|١٠،٨٦٩،٢٤٤
- |١٩٧٠|١١،٤٠٨،٠٧١
- |١٩٧٥|١١،٦٧٣،٥٥٤
- |١٩٨٠|١١،٦١٨،٢٨١
- |١٩٨٥|١١،٨٢٩،٣٦٣
- |١٩٩٠|١١،٨٥٥،٥٦٣
- |١٩٩٥|١١،٧٧٣،٦٠٥
- |٢٠٠٠|١٢،٠٦٤،١٠١
- |٢٠٠٥|١٢،٥٧٦،٦٠١
- |٢٠١٠|١٣،١٥٩،٣٨٨
- |٢٠١٥|١٣،٥١٥،٢٧١
- |٢٠٢٠|١٣،٩٨٢،١١٢[١٦]
تا تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، خەمڵاندنی نێوان سەرژمێرییەکانی فەرمی ١٣٫٥٠٦ ملیۆن کەسی لە تۆکیۆ پیشان دا، کە ٩٫٢١٤ ملیۆنیان لە ٢٣ گەڕەکەکەی تۆکیۆدا دەژین.[١٧] لە کاتی ڕۆژدا، دانیشتووان بە بڕی زیاتر لە ٢٫٥ ملیۆن زیاد دەکات چونکە کرێکاران و خوێندکاران لە ناوچەکانی دەوروبەرەوە دێن. ئەم کاریگەرییە لە سێ گەڕەکە ناوەندییەکەی چییۆدا، چووۆ، و میناتۆ زیاتر دیارە، کە کۆی دانیشتووانەکەیان بەپێی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٥ لە شەودا ٣٢٦٬٠٠٠ بووە، بەڵام لە ڕۆژدا ٢٫٤ ملیۆن بووە.[١٨]
بەپێی خەمڵاندنە فەرمییەکانی نیسانی ٢٠٢٤، سێتاگایا (٩٤٢٬٠٠٣)، نێریما (٧٥٢٬٦٠٨)، و ئۆتا (٧٤٨٬٠٨١) قەرەباڵغترین گەڕەک و شارەوانییەکانی تۆکیۆ بوون. کەمترین دانیشتووانی ھەموو شارەوانییەکانی تۆکیۆ گوندە دوورەدەستەکانی دوورگەن وەک ئاوگاشیما (١٥٠)، میکووراجیما (٢٨٩)، و تۆشیما (٣٠٦).[١٩]
پێکھاتەی تەمەن و تێکڕای تەمەن
[دەستکاری]لە ساڵی ٢٠٢١دا، تەمەنی تێکڕا و مامناوەندی تۆکیۆ ھەردووکیان ٤٥٫٥ ساڵ بوون. ئەمە لە خوار تەمەنی مامناوەندی نیشتمانیی ٤٩٫٠ دایە، کە تۆکیۆ دەخاتە ڕیزی گەنجترین ناوچەکانی ژاپۆن. ١٦٫٨٪ی دانیشتووان لە خوار ١٥ ساڵەوە بوون، لەکاتێکدا ٣٤٫٦٪یان لە سەرووی ٦٥ ساڵەوە بوون.[٢٠] لە ھەمان ساڵدا، گەنجترین شارەوانییەکانی تۆکیۆ میکوورا-جیما (تێکڕای تەمەن ٤٠٫٧٢)، چووۆ (٤١٫٩٢)، و چییۆدا (٤٢٫٠٧) بوون، لەکاتێکدا بەتەمەنترینەکان ئۆکوتاما (٥٩٫١١) و مییاکێ (٥٣٫٨٢)یان تێدابوو.[٢١]
کۆچبەری
[دەستکاری]لە ساڵی ١٨٨٩دا، وەزارەتی ناوخۆ ١٬٣٧٥٬٩٣٧ کەسی لە شاری تۆکیۆ و کۆی گشتی ١٬٦٩٤٬٢٩٢ کەسی لە تۆکیۆ-فو تۆمار کرد.[٢٢] لە ھەمان ساڵدا، کۆی گشتی ٧٧٩ کەسی بیانی وەک نیشتەجێی تۆکیۆ تۆمار کرابوون. باوترین ڕەگەزنامە ئینگلیزی (٢٠٩ نیشتەجێ) بوو، دوای ئەویش ئەمریکی (١٨٢) و ڕەگەزنامە چینییەکان (١٣٧) دەھاتن.[٢٣]
تا کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، تۆکیۆ ٦٤٧٬٤١٦ کەسی بیانی وەک نیشتەجێ تۆمار کردووە، کە چین، کۆریای باشوور، ڤیێتنام، فلیپین، نیپال، تایوان، و ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەریەکەیان زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ کەسیان وەک ھاووڵاتی لەوێ دەژین.[٢٤] لەو کاتەوەی پەتای کۆڤید-١٩ کۆتایی ھاتووە، ژمارەی دانیشتووانی بیانی لە تۆکیۆ بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، ئێستا نزیکەی ٢٠٪ لە سەرووی دانیشتووانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوەیە کە ٥٤٦٬٤٣٦ بووە.[٢٥] تا حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھیچ ڕاپرسییەکی فەرمی دەربارەی ڕەگەز یان شوێنی لەدایکبوون نییە.
شێوەزارەکان
[دەستکاری]ژاپۆنی زمانی سەرەکییە کە لە سەرانسەری مێترۆپۆلیسەکەدا قسەی پێ دەکرێت، ئەگەرچی جیاوازیی ناوچەیی و کۆمەڵایەتی-ئابووری دەبیسترێن. بە شێوەیەکی نەریتی، شێوەزارەکانی تۆکیۆ بۆ دوو گرووپ پۆلین دەکرێن: شێوەزاری یامانۆتێ و شێوەزاری شیتاماچی. یەکەمیان بە شێوەیەکی نەریتی لە ناوچەی نیشتەجێبوونی چینی باڵا و چینی ناوەندی باڵای یامانۆتێ قسەی پێ کراوە، کە بانچۆ، کۆجێماچی، کۆیشیکاوا، کودانکیتا، یۆتسۆیا، ئازابو، و ئاکاساکا دەگرێتەوە. لە ماوەی سەردەمی ئێدۆدا، ئەم گەڕەکانە لەلایەن خێزانە بەدەسەڵاتەکانی دایمیۆ و سامورای داگیرکرابوون، و شێوەزارەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای شێوازی قسەکردنی ئەوان گەشەی کردووە. گۆکردنی ستانداردی ژاپۆنی تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر ئەم شێوەزارەیە و لەگەڵ ناساندنی ڕادیۆ لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوبووەوە. شێوەزاری شیتاماچی، لە بەرانبەردا، پەیوەست بووە بە ناوچەی «چۆنین»ی شیتاماچی و زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەو شێوەزارانەی تێدا ماوەتەوە کە لە سەردەمی ئێدۆدا لەوێ قسەیان پێ دەکرا.[٢٦] بەڵام، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکان لە سەردەمی دوای جەنگ و لێشاوی زۆری خەڵک کە لە ناوچەکانی دیکەوە دەھاتن، ئەم جیاوازییانەی لە ساڵانی دواییدا تا ڕادەیەکی زۆر کاڵ کردووەتەوە. ڕاپۆرت کراوە کە نەوە نوێیەکان وەک دایک و باوک و باپیرە گەورەکانیان ئاگاداری جیاوازییەکانی شێوەزارەکان نین.[٢٧]
شێوەزاری ھاچیجۆ، کە بە پلەی یەکەم لە ھاچیجۆجیما و ئاوگاشیما قسەی پێ دەکرێت، لە ژاپۆنیی کۆنی ڕۆژھەڵاتی سەدەی ٦ەم–٨ەمەوە ھاتووە و کەمتر لە ١٬٠٠٠ ئاخێوەری ھەیە.[٢٨][٢٩] ئینگلیزیی بۆنین زمانێکی تێکەڵاوە (کریۆڵ) کە لە دوورگەکانی ئۆگاساوارا قسەی پێ دەکرێت، لە ئینگلیزی و ژاپۆنی وەرگیراوە،[٣٠] چونکە دانیشتووانی دوورگەکە لە مێژوودا لە کەسانی بە بنەچە ژاپۆنی، بەریتانی، ئەمریکی، ھاوایی، و پۆلینیسی پێکھاتبوون، کە زۆربەیان ڕەگەز تێکەڵاو بوون.[٣١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Ōshima، Tadamori. «衆議院議員逢坂誠二君提出日本の首都に関する質問に対する答弁書». The House of Representatives, Japan. لە ٢١ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
- ↑ «Tokyo {!!} Japan, Population, Map, History, & Facts {!!} Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). 2024-01-11. لە December 4, 2024 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 2024-02-11 ھێنراوە.
- ↑ «葛飾区史|第1章 葛飾の風土と自然». www.city.katsushika.lg.jp. لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Omori shell mounds». www.city.shinagawa.tokyo.jp. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Yayoi 2-chome site». bunka.nii.ac.jp (بە ژاپۆنی). لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ 城倉正祥. (2011). "武蔵国造争乱: 研究の現状と課題" (Doctoral dissertation, Waseda University).
- ↑ «Settlement of the Toraijin». adeac.jp. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «小田原市 {!!} 小田原合戦». 小田原市 (بە ژاپۆنی). لە December 1, 2024 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 2024-11-29 ھێنراوە.
- ↑ Sorensen، Andre (٢٠٠٤). The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty-First Century.
- ↑ Naitō، Akira (٢٠٠٣). Edo, the City That Became Tokyo: An Illustrated History. لاپەڕە ٣٣, ٥٥.
- ↑ McClain, James، James؛ et al. (١٩٩٤). Edo and Paris: Urban Life and the State in the Early Modern Era. لاپەڕە ١٣.
- ↑ Naitō، Akira (٢٠٠٣). Edo, the City That Became Tokyo: An Illustrated History. لاپەڕە ١٨٢–١٨٣.
- ↑ Naitō، Akira (٢٠٠٣). Edo, the City That Became Tokyo: An Illustrated History. لاپەڕە ١٨٦.
- ↑ Naitۆ، Akira (٢٠٠٣). Edo, the City That Became Tokyo: An Illustrated History. لاپەڕە ١٨٨.
- ↑ «Japan - The fall of the Tokugawa {!!} Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە May 17, 2024 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 2024-05-17 ھێنراوە.
- ↑ «東京都統計年鑑 東京都統計年鑑 令和5年 人口・世帯». www.toukei.metro.tokyo.lg.jp (بە ژاپۆنی). لە ٤ی ئابی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
{{cite web}}: دەقی «東京都の統計» چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی) - ↑ «東京都の人口（推計）｜東京都の統計» 東京都の人口（推計）. Tokyo Metropolitan Government. لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ «Population of Tokyo». Tokyo Metropolitan Government. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
- ↑ «Tokyo Metropolitan Population (Estimates)». honyaku.j-server.com. لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «令和5年末現在における在留外国人数について | 出入国在留管理庁». لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ "Tokyo's demographics according to the resident register March 30, 2023 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.". (in Japanese) 1 January 2021. Retrieved 28 June 2024.
- ↑ 東京府 編 (١٨٩٠). 東京府統計書. 明治22年 [Tōkyō-Fu Statistics Book (1889)] (بە ژاپۆنی). بەرگی ١. 東京府. لاپەڕە ٤٠–٤١. (National Diet Library Digital Archive) September 6, 2014 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (digital page number 32)
- ↑ 東京府 編 (١٨٩٠). 東京府統計書. 明治22年 [Tōkyۆ-Fu Statistics Book (1889)] (بە ژاپۆنی). بەرگی ١. 東京府. لاپەڕە ٦٦–٦٧. (National Diet Library Digital Archive) September 6, 2014 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (digital page number 46)
- ↑ «Tokyo Statistical Yearbook 2024» (Excel 97). Bureau of General Affairs, حکوومەتی مێترۆپۆلیسی تۆکیۆ. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ "Tokyo Statistical Yearbook 2022 April 1, 2022 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە." (Excel 97). Bureau of General Affairs, حکوومەتی مێترۆپۆلیسی تۆکیۆ. Retrieved May 25, 2024.
- ↑ Yoshifumi Tobita. "The formation of the Tokyo dialect June 28, 2024 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.". 1993. PhD Thesis. Tohoku University.
- ↑ Ogino، Tsunao (١٩٨٣). «Difference in Honorific Usage between the "Yamanote" Uptown and Traditional "Shitamachi" Downtown Districts in Tokyo». Gengo Kenkyu. ١٩٨٣ (84): ٤٥–٧٦. doi:١٠.١١٤٣٥/gengo١٩٣٩.١٩٨٣.٨٤_٤٥. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Masayoshi Shibatani, 1990. "The Languages of Japan", p. 207.
- ↑ Thomas Pellard. "The comparative study of the Japonic languages. Approaches to endangered languages in Japan and Northeast Asia: Description, documentation and revitalization", National Institute for Japanese Language and Linguistics, Aug 2018, Tachikawa, Japan. ffhal-01856152
- ↑ Long، Daniel (٢٠٠٦). «English on the Bonin (Ogasawara) Islands». American Speech. Publication of the American Dialect Society, 91. ٨١ (5). American Dialect Society. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٦٦٧١-٣.
{{cite journal}}: دەقی «Duke University Press» چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی) - ↑ Long، Daniel (٢٠٠٧). «When islands create languages or, Why do language research with Bonin (Ogasawara) Islanders?» (PDF). Shima: The International Journal of Research into Island Cultures. ١ (1): ١٥–٢٧. ISSN ١٨٣٤-٦٠٥٧. لە ٩ی ئابی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
