شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ
بەشێک لە یاخیبوون لە عێراق، درێژەکێشانی شەڕی ناوخۆیی سووریا و شەڕی دژە تێرۆر
Iraq war map.png
بارودۆخۆی عێراق لەتەمموزی ٢٠١٤ ـەوە. ڕەساسی - خاکی کۆنترۆڵکراو لەلایەن یاخیبووان. زەرد - خاکی کوردی. بۆ نەخشەیەکی ئێستاکی بارودۆخی سەربازی، بڕوانە ئێرە.
ڕێکەوت ٥–٢٥ ی حوزەیرانی ٢٠١٤ (2 weeks و 6 days)
شوێن پارێزگاکانی نەینەوا، کەرکووک، سەڵاحەدین و دیالە
ئەنجام سەرکەوتنی یەکلایبووەوەی یاخیبووان
جەنگاوەران
کۆماری عێراق

سووریا سووریا

ئێران ئێران[٩]

بەپاڵپشتیکردنی:


 کوردستان

دەوڵەتی ئیسلامی[١٥]

25px سووپای ئیسلامی عێراق[١٧]

دڵسۆزانی حیزبی بەعس[١٩][٢٠][٢١]


Flag of the Al-Nusra Front.svg بەرەی نوسرە [٢٤]

فەرماندە و سەرکردەکان
نووری مالیکی

قاسم سوولەیمانی
عیسام حەللاق
مەهدی ئەلغەرڕاوی
عەبوود قەنبەر
عەلی غەیدان
سەعد میعان
سەباح ئەلفەتلاوی


مەسعوود بارزانی
جەعفەری شێخ مستەفا
مستەفا سەید قادر

ئەبوو بەکر ئەلبەغدادی

22x20px ئیسماعیل جبووری
عیزەت دووری[١٩][٢٥][٢٦]
محەممەد یونس ئەلئەحمەدی[٢٧]

هێز
٢٥٠٠٠[٢٨]- ٣٠٠٠٠[٢٩] (دوو بەشی سووپا)
١٠٠٠٠ پۆلیسی فیدراڵی
٣٠٠٠٠ پۆلیسی ناوخۆی
٢٠٠٠ چەکداری هێزی قوودس[٩]
≈٣٠٠ ڕاوێژکاری سەربازی ئەمەریکی[٣٠][٣١][٣٢]

٨٠٠٠٠ - ١٩٠٠٠٠[٣٣]

١٥٠٠٠~[٢٨][٣٤]
زیان و تیاچوونەکان
بەگووتەی یاخیبووان:
١٠٠٠ - ١٧٠٠ لەسێدارەدراو[٣٥][٣٦] لە ٤٥٠٠ گیراو[٣٧]
بەگووتەی حکوومەت:
سەدان کوژراو،[٣٨] ١٩٠٠ ونبوو،[٣٩] ٩٠٠٠٠ هەڵهاتوو[٤٠]

ئێران: ٦ کوژراو[٤١][٤٢][٤٣]


هێزە کوردییەکان: ١٢-١٥[٤٤][٤٥][٤٦][٤٧]

٦٠٧+ کوژراو (بەگووتەی حکوومەت و سەرچاوەی سەربەخۆ)[٣٥][٤٨][٤٩][٥٠][٥١][٥٢]
١٢٣٥–١٢٦٥ کوژراوی سیڤیل (تا ٢٥ی حوزەیران)[٥٣][٥٤][٥٥]
زۆرتر لە ١ ملیۆن کەس لەشارەکانیان ئاوارە بوون[٥٦]
٩٥ هاوڵاتی تورک گیران[٥٧]


شەڕی ٢٠١٤ی موسڵ لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا دەستی پێ کرد، کاتێک کە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (بەکورتی: داعش) و هێزە هاوپەیمانەکانی هێرشێکی گەورەیان کردە سەر باکوری عێراق و دژ بە حکوومەتی عێراق جەنگان، ئەمە جگە لەوەی کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا لە پارێزگای ئەنبار شەڕ لەنێوان هەردوو لا درووست بووبوو.

داعش و هاوپەیمانانی چەند شار و ناوچەیەکیان گرت، بەدەستپێک لە هەرێرشکردنە سەر سامەڕا لە ٥ی حوزەیراندا، دوا بەدوای ئەویش لەشەوی ٩ی حوزەیراندا مووسڵ و دواتریش لە ١١ی حوزەیراندا تکریتیان گرت. پاش هەڵهاتنی سپای عێراق لەدەست چەکدارانی داعش و هەوپەیمانانی بەرەو باشوور و خوارووی بەرەی جەنگ، هێزی پێشمەرگەی کوردستان تەواوی شاری کەرکووکی کۆنترۆڵکرد، کە شارێکی جێناکۆکی نێوان جکوومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێمی کوردستان بوو.

لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیراندا، عێراق سنوورەکانی لەگەڵ ئەردەن و سوریا لەدەست دا. سەرۆک وەزیرانی عێراق، نووری مالیکی، لە ڕۆژی ١٠ی حوزەیراندا داوای کرد کە باری نائاسایی لە وڵاتدا ڕابگەیەنرێت، ئەمەش پاش هێرش بۆ سەر موسڵ، کە لەشەوی هەمان ڕێکەوتدا گیرا. سەرباری ئەو قەیرانی ئاسایشەی کە وڵاتی تێکەوتبوو، بەڵام پەرلەمانی عێراق ڕێگەی نەدا مالیکی باری نائاسایی ڕابگەیەنێت؛ زۆرێک لە نوێنەرانی عەرەبە سووننەکان و کوردەکان لە پەرلەمانی عێراق دانیشتنەکەیان بایکۆت کرد بەهۆی ئەوەی کە دژی فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی مالیکی بوون.


سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Urban, Mark. "Iraq crisis: Where next in the struggle for the country?". BBC. 
  2. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named carrier
  3. ^ "Iraq Army recaptures Salahuddin cities and towns from ISIL". Iraqinews.com. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  4. ^ "Warum die Kurden die großen Gewinner sind". Süddeutsche zeitung. 18 June 2014. 
  5. ^ Raheem Salman; Ahmed Rasheed (14 June 2014). "Iraq says slows Islamist rebel advance, regains some territory". 
  6. ^ "Tony Blair: 'We didn't cause Iraq crisis". BBC. 15 June 2014. 
  7. ^ In Pictures: Tension in Kirkuk[بەستەری مردوو]
  8. ^ Nabhan, Ali A. "Syrian Warplanes Strike Western Iraq, Killing at Least 50 People". The Wall Street Journal. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  9. ^ a b "Iran sends troops into Iraq to aid fight against Isis militants". The Guardian. 14 June 2014. 
  10. ^ Fassihi, Farnaz (12 June 2014). "Iraq Scrambles to Defend Baghdad". The Wall Street Journal. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  11. ^ Iraq regains fighter power with F-16IQ delivery - 6/5/2014 - Flight Global
  12. ^ The good and the bad: President Obama's military options in Iraq
  13. ^ "Iraq receives Russian fighter jets to fight rebels". BBC News. 29 June 2014. وەرگیراوە لە 29 June 2014. 
  14. ^ Van Heuvelen, Ben. "Amid turmoil, Iraq's Kurdish region is laying foundation for independent state". Washington Post. وەرگیراوە لە 13 June 2014. Kurdistan's military forces ... have taken over many of the northernmost positions abandoned by the national army, significantly expanding the zone of Kurdish control... "In most places, we aren't bothering them [ISIS], and they aren't bothering us – or the civilians," said Lt. Gen. Shaukur Zibari, a pesh merga commander. 
  15. ^ Iraq crisis: Isis declares its territories a new Islamic state with 'restoration of caliphate' in Middle East - Middle East - World - The Independent
  16. ^ a b Hassan, Hassan (17 June 2014). "More Than ISIS, Iraq's Sunni Insurgency". Carnegie Endowment for International Peace. وەرگیراوە لە 20 June 2014. 
  17. ^ "Islamic Army of Iraq founder: Isis and Sunni Islamists will march on Baghdad". The Daily Telegraph. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  18. ^ IŞİD Nedir, IŞİD'in Hedefi Nedir, IŞID'i Kimler Destekliyor Archived ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤, at the Wayback Machine. (in Turkish)
  19. ^ a b "Iraq Crisis: Saddam Hussein's Generals Fighting with Jihadist ISIS Insurgency". International Business Times. 12 June 2014. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  20. ^ Sam Frizell (21 June 2014). "Iraqi Official: Sunni Insurgents, Baathists Fighting One Another". Time. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  21. ^ Jacob Siegel. "Someone Is Spilling ISIS's Secrets on Twitter". The Daily Beast. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  22. ^ http://www.nytimes.com/2014/06/19/world/middleeast/former-loyalists-of-saddam-hussein-crucial-in-helping-isis.html?hpw&rref=world&_r=0
  23. ^ "Military council of the rebels starts setting governors on their captured cities". Elaph. Osama Mahdi. وەرگیراوە لە 13 June 2014. 
  24. ^ IŞİD ve El Nusra'nın birleştiği iddia edildi (بە تورکی)
  25. ^ http://www.nytimes.com/2014/06/13/world/middleeast/iraq.html?hpw&rref=world
  26. ^ Brian Ries (13 June 2014). "Iraq Implodes: What You Need to Know". Mashable.com. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  27. ^ Omar al-Jaffal Contributor, Iraq Pulse. "Ex-Saddam Baathists unite in Ninevah campaign – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East". Al-Monitor. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  28. ^ a b "ISIS weighs approach on Baghdad". 11 June 2014. 
  29. ^ "Iraq army capitulates to Isis militants in four cities". The Guardian. 11 June 2014. وەرگیراوە لە 11 June 2014. 
  30. ^ U.S. sends 300 more troops to Iraq over security concerns, reuters.com.
  31. ^ U.S. Advisors Arrive in Iraq to Begin Assessment Archived ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤, at the Wayback Machine., defense.gov.
  32. ^ Russian Jets and Experts Sent to Iraq to Aid Army, nytimes.com.
  33. ^ Peter Beaumont. "How effective is Isis compared with the Iraqi army and Kurdish peshmerga?". The Guardian. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  34. ^ Cheshire, Tom. "Iraq: Iran Offers To Work With Arch Foe US". BSkyB. ئەرشیڤ کراوە، نووسراوەی سەرەکی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  35. ^ a b "Iraq conflict: Images purport to show 'massacre' by militants". BBC News. 15 June 2014. وەرگیراوە لە 15 June 2014. 
  36. ^ Jack Moore (13 June 2014). "Iraq Isis Crisis: Mass Executions of Civilians and Soldiers in Mosul, Say UN". International Business Times. 
  37. ^ "ISIS Claims Execution of 1,700 Iraqi Soldiers; Over 4500 Captured". The Shia Post. 13 June 2014. ئەرشیڤ کراوە، نووسراوەی سەرەکی لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥. 
  38. ^ Prashant Rao; Agence France-Presse. "NATO to meet as Kerry vows 'intense' US support for Iraq". InterAksyon. ئەرشیڤ کراوە، نووسراوەی سەرەکی لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٤. 
  39. ^ Matthew Weaver; Tom McCarthy; Raya Jalabi (16 June 2014). "Iraq crisis: US could team-up with Iran – live updates". The Guardian. 
  40. ^ Morris, Loveday (28 October 2013). "Iraq disintegrating as insurgents advance toward capital; Kurds seize Kirkuk". The Washington Post. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  41. ^ Golnaz Esfandiari (16 June 2014). "Iran IRGC's First 'Martyr' Versus ISIL?". Radio Free Europe Radio Liberty. 
  42. ^ Amir Vahdat (25 June 2014). "3 Iranian troops killed in attack near Iraq border". Navy Times. 
  43. ^ William Maclean (6 Jule 2014). "Iranian pilot killed defending Iraqi shrine: IRNA". Reuters. 
  44. ^ Morris, Loveday. "Kurds accuse Iraqi army of helicopter and mortar attack, shaking fragile relations". The Washington Post. وەرگیراوە لە 16 June 2014. 
  45. ^ "Iraqi airstrike kills seven Kurdish security forces in Diyala: police". Reuters. 14 June 2014. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  46. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named count
  47. ^ "Mortar attack kills 3 in Iraq's Diyala". Xinhua News Agency. 15 June 2014. ئەرشیڤ کراوە، نووسراوەی سەرەکی لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  48. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named retakeoil
  49. ^ Spencer, Richard (17 June 2014). "Iraq crisis: Shia forces accused of sectarian massacre at prison". The Daily Telegraph. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  50. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named infighting
  51. ^ "Iraq security forces kill 60 ISIL south of Tikrit – AhlulBayt News Agency – ABNA – Shia News". Abna.ir. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  52. ^ Sixty-nine terrorist prisoners 'massacred by Iraqi police to stop them being freed by ISIS and then joining them' as Shi'ites get dirty
  53. ^ 25 June 2014 Last updated at (1 January 1970). "US forces arrive in Baghdad to advise Iraqi troops". BBC. وەرگیراوە لە 27 June 2014. 
  54. ^ Iraq's killing fields where ISIS massacred up to 190 prisoners in four days | Mail Online
  55. ^ BBC News - Iraq army 'routs Isis rebels' in offensive on Tikrit
  56. ^ "More than 1 million Iraqis have fled their homes as ISIS continues armed siege". CNN. 21 June 2014. 
  57. ^ "ISIS captures hundreds of the military, and a fast fall of Northern Iraq". Alfajer. 12 June 2014.