عەبدوڵڵا عەزام

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
عەبدوڵڵا عەزام
200px
لەدایکبوون١٩٤١ز
جەنين، فەلەستین
مەرگ٢٤ی تشرینی دووەم ١٩٨٩ (تەمەنی ٤٧ ساڵ)
پیشاوەری پاکستان
ھۆکاری مەرگتیرۆرکردنی لەرێگا ئۆتۆمبێلی بۆمبرێژکراو
نیشتەجێپاکستان
نەتەوەعەرەب
پەروەردەدکتۆرا
پیشەمامۆستا و ووتاربێژیی جیهادی
حیزبی سیاسیئیخوان موسلمین
ئایینموسڵمان، سوننی



عەبدوڵڵا حاجي يوسف موستەفا عەزام' ، لە ساڵى ١٩٤١ لە گوندى سيلەى سەر بە پارێزگاي جەنين لە فەلەستین دايك بووە.دايكى ناوى زەكيە ساڵح حوسێن ئەحمەد.

خوێندنی[دەستکاری]

خوێندنى سەرەتایى و ناوەندى لە گوندەكەى خۆیان تەواو كردووە و، دواتر لە كۆلێژى كشتوكاڵی بە پلەى باڵا تەواو کردووە،دواتر درێژەیی بە خوێندن دا لە زانكۆى دیمەشق،پاشان لە ساڵی ١٩٦٩ پەیوەندى بە زانكۆى ئەزهەر كردووە لە میسر.دواتر چووە بۆ عومانی پایتەختى ئەردەن، دواتر لە لایەن كۆلێژەوە نێررا بۆ ئەزهەر بۆ بەدەستهێنانى بروانامەى (دكتۆرا). لە بنچینەكانى فیقهى ئیسلامیدا، توانى ئەم بروانامەیەش لە ساڵى ١٩٧٣ بەدەست بهێنێت .لە ساڵى ١٩٨١ لەسەر داواكارى خۆى میوانداریكرا بۆ زانكۆى ئیسلامى نێودەوڵەتى لە ئیسلام ئابادى پایتەختى پاكستان لە وێدا بوو بە مامۆستا زانکۆ.

چالاکی سیاسی و سەربازی[دەستکاری]

دواى ئەوەى بەرەىي ڕۆژئاوا لەلايەن سوپاي ئيسرائيلەوە ساڵى ١٩٧٣ داگير دەكرێت،ڕوو دەكاتە ڕۆژهەڵاتى ئەردەن دەچێت،لە پاڵ هەندێ لاوى ئەردەنى و فەلەستينى بە تايبەتى ئەوانەى سەر بە بزووتنەوەى ئيسلامى ئوردەنى دەستى كرد بە چالاكى سەربازى دژ بە ئيسرائيل،بۆيە لە باكوورى ئوردن بنكەيەكى بە ناوى بنكەى شيوخ دامەزراندن خۆيش پلەى ئەمير پێ بەخشرا.دوای ئەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لەساڵی ١٩٧٩ ئەفغانستانی داگیرکرد. ئەو یەکێک بوو لەو کەسانەی کە بەدەم بانگەوازی ئەو شێخ و مەلایانەی جیهانی ئیسلامی چوو کە داوایان لە موسـڵماننی هەموو جیهان دەکرد کەوا بۆ جیهاد لە دژی یەکێتیی سۆڤیەت ڕووبکەنە ئەفغانستان،بۆیە ئەو لە دوای ڕووی کردە ئەفغانستان لە ساڵى ١٩٨٢ دەستى كرد بە كارى جیهادى لەگەڵ موجاهیدانى ئەڤغانی، لە ساڵى ١٩٨٤ هەستا بە دامەزراندنى نوسینگەى خزمەتگوزارى موجاهیدانى عەرەب لە بیشاوەرى پاكستان.عەبدوڵڵا عەزام بە باوکی جیهادی ئەفغانی ناسراوە،چونكە یەكەم كەس بوو كە توانى بەهۆى وتارو كتێبەكانییەوە لەو ماوەى كە لە خاكى ئەفغانستان بوو زیاتر لە (٣٥) هەزار گەنج لاوى جیهانی ئیسلامى لە تەواوى ناوچە جیاجیاكانى رابكێشێتە ناو جیهادى ئەفغانى.بۆیە ئەو لە بیشاوەر توانیان ڤیزەو تەئشیراتى پاكستانى بدەن بەو موجاهیدانەى كە دەیانەوێت لە وڵاتانى ترەوە بێن بۆ خاكى پاكستان و پاشان لەوێوە بیان نێرن بۆ ڕیزەكانى پێشەوەى بەرەى شەڕی ئەفغانستان.لە ساڵى ١٩٨٢ لە سەرانێكيدا بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە لايەن رابيتەى لاوانى موسڵمانى ئەمريكى كۆڕێكى بۆ رێكخرا.جگە لەمەش عەزام بەژدارى زۆربەى شەرە سەختەكانى جیهادى ئەفغانى كردووە، لەوانەش شەرو پێكدا دانەكانى شاخە سەختەكانى نورستان و هندۆكۆش و كۆنار و بكتیكا .

پەيوەنديي نێوان عەزام و بن لادەن[دەستکاری]

ئوسامە بن لادەن یەکێک بوو لەو کەسانەی کە زۆر سەرسامە بوو بە عەبدوڵڵا عەزام بە تایبەتی لەو ماوەیی کە عەزام لە عەرەبستانی سعوودی مامۆستابووە .بۆیە لە ماوەيي ساڵانى ١٩٨٤-١٩٨٨ ئوسامە بن لادن و عەبدوڵڵا عەزام زۆر لێك نزيك دەبنەوە،بەيەكەوە كارى جيهادى گەشە پێ دەدەن،ئەم لێك نزيك بوونەوە واى كرد بيرۆكەى جيهادى جيهانى دابڕێژن.

كوشتنى عەزام[دەستکاری]

لە رۆژى ھەینی ٢٤ی تشرینی دووەم ١٩٨٩ عەزام دوو كورى لە كاتێكدا بەرەو مزگەوتى سبع اللیل دەڕۆیشت بۆ ئەوەى وتارى هەینى بدات بەهۆی ٢٠ كيلۆگرام تى ئێن تى كە لە ئۆتۆمبێلەكەى چێنرابوو تێرۆر كران. لە بارەى تێرۆر كردنى عەزام بيروبۆچوونى جياواز هەيە.سەرچاوەكانى دەزگاى سيخوڕى ئەمريكى لەو باوەڕدان كە جياوازى بيروڕاى نێوان عەزام و بن لادەن .واى لە ئوسامە کردووە پيلانى تيرۆكردنى لەدژى دابڕێژێت، چونكە دواى شكستى شەڕى سۆڤيەت دژبە موجاهيدان لە ئەڤغانستان جياوازى نێوان ئەم دووانە ڕووى لە زيادى كرد، لە كۆتايي ساڵى ١٩٨٨ و سەرەتايي ١٩٨٩دا گەلێگ كێشە لە نێوانيادا دورست ببوو لەوانەش ئوسامە دەيويست سەربازگەى هاوكارى ببێتە پاشكۆي رێكخراوى ئەلقاعیدە،بەڵام عەزام ئەوە رەتكردووە عەزام دەيوويست ئەم سەربازگەيە بنكەێكى بێلايەن بێت تەنها لاوانى جيهادى ئيسلام بۆ شەڕ ئامادە بكات, خالێكى ترى جياوازي نێوان ئەم دووانە لەسەر ئەركى نووسينگەى خزمەتگوزارى بوو.ئوسامە دەيوست جەنگاوەرانى سەربازگەى قاعيدە . بەڵام سەرچاوە ئيسلاميەكان ئەمە لێدوانانەى دەزگا سيخوڕييەكانى ئەمريكا رەت دەكەنەوە ئەوان پێ يان وايە لەبەر ئەوەى عەزام رێبەرێكى گەورەيي جيهادى ئيسلام بوو دژ بە ئەمريكا و زايۆنيزم بە تايبەتى دوايي كۆتايي هاتنى شەڕ لەگەل سۆڤيەت،بۆيە ئەمە بە هۆكارێك دەزانن بەوەى ئەمريكا فشارى خستبێتە سەر هەر یەک لە پاكستان و ئەوردەن پرۆسەي تيرۆركردنى عەزاميان بە ئەنجام بگەينن،هەرچەندە تا ئێستا هيچ بەڵگەێك نين سەبارەت بە تيرۆر كردنەكەى ئەمە بە ڵێڵى ماتەوە.

پەرتووكەكانى[دەستکاری]

  • ئيسلام و داهاتووى مرۆڤايەتى
  • حەق بە كاروان
  • حوكمى كاری بە كۆمەڵ
  • فەرمان بە چاك و رێگرتن لە خراپە
  • حەماس: ڕەگى مێژوويى و ڕێكەوتننامە
  • كۆمۆنيست (شێرپەنجەى سوور)
  • ڕێگا و دووربينى بۆ جيهاد لە چەرخى ئێستا
  • بڵندگۆى وون
  • خووڕەوشت و فەرمانى جيهاد
  • تاوانى كوشتنى باوەڕدار
  • موژدەى سەركەوتن
  • يادەوەرياكانم لە فەلەستين

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. عەبدوڵڵا عەزام لە جیهادەوە تا تیرۆرکردنی،رۆژنامەی الشرق الأوسط،ژمارە٨٥٥٩، ٥ی مايۆيي ٢٠٠٢[بەستەری مردوو]
  2. رێبەری جیهادی ئەفغانی،عەبدوڵڵا یوسف عەزام،ئینسایکڵۆپیدیای ئیخوان موسلمین
  3. ژیاننامەی عەزام
  4. سایتی رێگای ئیسلام
  5. مکتبەی شامیلە

داڕێژە:ئیسلامیزم