زانکۆی کۆیە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
زانکۆی کۆیە
ئاڕمی زانکۆ
بە لاتینی: Koya University
دروشم enabling a brighter future
دروشم بە کوردی بەرجەستەکردنی داھاتوویەکی ڕۆشنتر
دامەزراندن ٢٠٠٣
جۆر حکومی
سەرۆکی زانکۆ پ.ی.د.وەلی مەحمود حەمەد
خوێندکاران ٥ ھەزار خوێندکار
شوێن کۆیە (قەزا), ھەولێر
کامپ بناری چیای ھەیبەت سوڵتان
ماڵپەڕ www.koyauniversity.org

زانکۆی کۆیە دەکەوێتە شاری کۆیەی نزیک شاری ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستانی عێراق بە دووری ٧٠ کیلۆمەتر. لە ڕێکەوتی (١١/١٠/٢٠٠٣) بەردی بناغەی لە لایەن بەڕێز جەنابی (مام جەلال) سەرۆک کۆماری پێشووی عێراقەوە داندراوە، ھەرئەویش خاوەن بیرۆکەی کردنەوەی ئەو زانکۆیە بووە. بە فەرمانی ژمارە (٢١٨)ی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە ڕێکەوتی (٢٩/١١/٢٠٠٤) لە دوای لکاندنی ھەردوو کۆلێجی (پەروەردە و شەریعە و یاسا)، وەکو چوارەم زانکۆ لە ھەرێمی کوردستان‌ و یەکەم زانکۆ لە دەرەوەی پارێزگاکان دامەزراوە. زانکۆی کۆیە لە ماوەیەکی کەمدا گەشەیەکی فراوانی بە خۆیەوە بینیوە بە کردنەوەی کۆلێژەکانی ئەندازیاری، پزیشکی، زانست، زانستە مرۆڤایەتییەکان، وەرزش و زمان لە چوارچێوەی کەمپەسی زانکۆدا.

ھەرلەو کاتەدا و دوای ئەوەی کۆلێژی زمان لە قەڵادزێ ‌‌و کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان ‌و پاشانیش کۆلێژی بنیات ‌و پەرستاریش لە ڕانیە کرانەوە و بوون بەبەشێک لەو زانکۆیە، سەرجەم کۆلێژەکان پاش ڕێکخستنەوە گەیشتە (١١) کۆلێژ و (٣٣) بەشی زانستی ، لە ڕێکەوتی (٢٠/٧/٢٠٠٦)دا لە ئاھەنگی یەکەمین خوولی دەرچووانی زانکۆکە بڕوانامەی بەکالۆریۆس بەخشرایە (١١٨) خوێندکار. زانکۆی کۆیە بە بەرنامەیەکی داڕێژراوەوە توانیویەتی ئاستی زانستی خۆی بەرز بکاتەوە و ببێت بە ئەندام لە ڕێکخراوی زانکۆکانی جیھانی ‌و ڕێکخراوی یونسکۆی نێودەوڵەتی، لە ھەمان کاتدا لە ڕێگای ھاوکاری ‌و پەیوەندی دوو قۆڵییەوە لەگەڵ چەند زانکۆی بەناوبانگی جیھانی ‌و کردنەوەی خوێندنی باڵا و ھاوبەش لەگەڵ ئەو زانکۆیانەدا ڕۆڵی دیاریکراوی ھەیە.

ئەم زانکۆیە جگە لە پێگەیاندنی نەوەکان‌ و پێشکەوتن ‌و پەرەپێدانی زانستی، بۆتە مایەی گەشەپێدانی ئابووری‌ و کۆمەڵایەتی لەو مەڵبەندەدا، ھەر ئەوەش وایکرد کە حکومەتی ھەرێمی کوردستان بیر لە دامەزراندنی چەند زانکۆی دیکە بکاتەوە لە دەرەوەی پارێزگاکان، کە یەکێکیان زانکۆی (ڕاپەڕین) بوو لە ساڵی (٢٠١٠)دا بە لکاندنی کۆلێژەکانی سەر بە زانکۆی کۆیە لە ڕانیە و قەڵادزێ‌ بەو زانکۆیەوە. لە سەرەتاکانی ساڵی (٢٠٠٦)وە بیرۆکەی گۆڕینی سیستەمی کۆلێژەکان بۆ (فاکەڵتی) لە زانکۆی کۆیە گەڵاڵە بوو، وەکو چۆن لە زانکۆکانی دنیای پێشکەوتوودا پێڕەوی لێدەکرێت‌ و بەم کارە، بەشە ھاوبەشەکان دەتوانن پێکەوە کاری لێکۆڵینەوەی ھاوبەش ئەنجام بدەن ‌و لە پەتای بیرۆکراتییەتی کارگێڕیش کەم بکەنەوە، ھەر بۆیە ئێستا لە زانکۆی کۆیە بە سیستەمی فاکەڵتی کاردەکرێت وەکو یەکەمین زانکۆ لە ھەرێمی کوردستان ‌و عێراق لە ساڵی (٢٠١٠)وە ئەم سیستەمەی خستۆتە بواری کارپێکردن ‌و پراکتیکەوە. زانکۆی کۆیە فاکەڵتیەکانی (زانستە مرۆڤایەتی‌ و کۆمەڵایەتییەکان، پەروەردە، ئەندازیاری‌، زانست ‌و تەندروستی) و (سکوڵی پزیشکی و سکوڵی پەروەردەی وەرزشی) و (٢٧) بەشی زانستی لە خۆدەگرێت.


فەکەڵتیەکانی زانکۆی کۆیە[دەستکاری]

  • فەکەڵتی ئەندازیاری[١]

فەکەڵتی ئەندازیاری لەزانکۆی کۆیەدا‌ شوینێکی نمونەییە بۆ دەستخستنی زانست و زانیاری. فەکەڵتی ئەندازیاری سەنتەرێکی نمونەیی دابینکردنی خوێندن و توێژینەوەی پێشکەوتووە لەبوارە جیاوازەکانی ئەندازیاریدا. ئەم فەکەڵتیە لە حەوت بەش پێکھاتووە کە ئەو‌انیش بریتین لە: بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری جیۆتەکنیکی، بەشی ئەندازیاری تەلارسازی، بەشی ئەندازیاری نەوت، بەشی ئەندازیاری کیمیایی، بەشی ئەندازیاری دروستکردن و بەشی ئەندازیاری سۆفت وێر. جگە لەمانەش، فاکەلتی ئەندازیاری سەنتەری توێژینەوە ‌و نووسینگەی ڕاوێژکاری ئەندازیاری و یەکەی کاروباری زانیاری و خوێندنی باڵا و یەکەی پەرەپێدانی پرۆگرامەکانی خوێندن و یەکەی دڵنیایی جۆری و یەکەی تاقیگەکان و یەکەی تەکنەلۆژیای زانیاری و یەکەی تەندروستی وسەلامەتی و یەکەی ژمێریاری و یەکەی وۆرکشۆپیش لە خۆدەگرێت.

فەکەڵتی پەروەردە فەکەڵتییەکی چالاک و کارایە‌ لەبرەودان ‌بەخوێندن وەکو پڕاکتیزەکردنێکی پڕۆفیشناڵانە، لەبواری لێکۆڵینەوەی زانستی لە ڕێگەی وانەوتنەوە و توێژینەوە و خزمەتگوزاری کۆمەڵگا بە شێوەیەکی نموونەیی، کە ئەمانەش ئازادی، دیموکراسی، یەکسانی و شکۆی مرۆڤایەتی دەستەبەر دەکەن.فەکەڵتی پەروەردە ھەوڵی بەرەوپێش بردنی جۆری خوێندن و دابینکردنی خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی دەدات لەڕێگەی وانەوتنەوەی جۆری و توێژینەوە و برەوپێدانی پیشەیی.

لە ‌فەکەڵتی زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان لێکۆڵینەوە و توێژینەوە سەبارەت بە پرسە قانوونی و سیاسی و کۆمەڵایەتیە گرنگ و ھاوچەرخەکانی ئەمڕۆمان ئەنجام دەدرێت. جەخت کردنەوە و گرینگیدان بە وانەوتنەوە، فێربوون و توێژینەوەی نموونەیی دەرچووانی شارەزا و کارامە بەرھەم دەھێنێـت کە بتوانن گۆڕانکاری لە کۆمەڵگادا ئەنجام بدەن.

فەکەڵتی زانست و تەندروستی شوێنێکی نمونەییە بۆ دابینکردنی خوێندن و توێژینەوەی پێشکەوتوو لەبوارە جیاوازەکانی تەندروستی و تاقیگەیی و زانستە بنچینەیی و جێبەجێکراوەکان وەکو بایۆلۆجی، کیمیا، بیرکاری ، فیزیا، دەرونناسی پزیشکی و مایکڕۆبایۆلۆجی پزیشکی.

دامەزراندنی سکوڵی پزیشکی لە زانکۆکەمان، لە چوارچێوەی پلانی ستراتیجی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، بۆ پڕکردنەوەی پێویستییەکانی کۆمەڵگای کوردەواری و خزمەتکردنی ھاونیشتمانییان، بە ئافراندنی ژیانێکی تەندروست بۆیان و دەرفەت پێدانی زیاتر بەو خوێندکارانەی پۆلی دوازدەی بنەڕەتی، کە شیاوی و توانای خوێندنی پزیشکیان ھەیە کرایەوە . ئامانجی سەرەکی دامەزراندنی سکوڵەکەمان، پێگەیاندنی پزیشکی بەتوانا، لە ڕووی زانیاری پزیشکی و شارەزایی پراکتیکی و تاکی پیشەگەر و خاوەن ڕەوشتی مرۆڤانە . ھاوکات ئامانجی دروستکردنی تاکێکی ڕاھێنراوە، کە بەردەوام لە خەمی خۆ نوێکردنەوەی خۆی و زانستەکەیدا بێت و ھەموو ھەنگاوەکانی بە پێشکەوتنی زانستەکەی ببەستێتەوە، بە توێژینەوەی زانستی و ڕاستییە زانستییە بەدەستھاتوەکان، نەک لادان لە پرەنسیپەکانی زانستی پزیشکی، و ئەتەکێتی پیشەیی. وەک شانازیەکیش، بۆ دەڤەرەکە، لەسەر ئاستی قەزاکانی کوردستان شاری کۆیە، بوو بە یەکەم قەزا، کە بەشی پزیشکی تیادا بکرێتەوە. ماوەی خوێندن، لەم سکولەدا شەش ساڵە و دوو ساڵی یەکەم قورسایی دەخرێتە سەر زانستە پزیشکییە بنەڕەتییەکان و ساڵەکانی دواتر لەگەڵ بەردەوامی وانە تیۆرییەکان، گرنگی زیاتر بە وانە پراکتیکییەکان دەدرێت، بە سود وەرگرتن لە نەخۆشخانەی فێرکاری کۆیە و مەڵبەندە تەندروستییەکانی دەوروبەری. ئەو ھۆکارەی کە تایبەتمەندێتی نمونەیی بە سکوڵی پزیشکی زانکۆی کۆیە بەخشیوە، خۆی دەبینێتەوە لەو فەلسەفە ڕوونەی کە لە زانستی بنچینەیی و ئەزموونی ڕەوشتیدا بەرجەستەکراوە بۆ پێگەیاندنی کۆمەڵێک پسپۆڕ و پزیشک، کە ڕووبەڕووی کارێکی سەخت دەبنەوە لە بەکارھێنانی‌ توانا کەسییەکانیاندا،لە چارەسەرکردنی کەسانی نەخۆش، دابینکردنی خزمەتگوزاری لەبواری چاودێری تەندروستی بۆ کۆمەڵگا و پشتگیری کردن و یارمەتیدانی کەسانی پەراوێزکراو و بێ دەسەڵات.

بەشەکانی زانکۆی کۆیە[دەستکاری]

بەشەکانی فەکەڵتی ئەندازیاری 1- ئەندازیاری تەلارسازی 2- ئەندازیاری جیۆتەکنیک 3- ئەندازیاری نەوت 4- ئەندازیاری کیمیاوی 5- ئەندازیاری سۆفت وێر 6- ئەندازیاری دروستکردن 7- ئەندازیاری شارستانی

بەشەکانی فەکەڵتی پەروەردە 1 - زمانی کوردی 2- زمانی عەرەبی ٣- زمانی ئینگلیزی 4- سکوڵی پەروەردەی وەرزش 5- بەشی جوگرافیا 6- بەشی مێژوو 7- بەشی پەروەردەی بنەڕەتی 8- بەشی خوێندنی ئایینی 9- بەشی باخچەی ساوایان

بەشەکانی فەکەڵتی زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان 1- بەشی یاسا 2- بەشی کارگێری و ئابووری 3- بەشی زمانی ئینگلیزی

بەشەکانی فەکەڵتی زانست و تەندروستی 1- بایۆلۆجی 2- کیمیا 3- فیزیا 4- کلینیکەڵ سایکۆلۆجی 5- مێدیکەڵ مایکرۆبایۆلۆجی 6- بیرکای


سەنتەرەکانی توێژینەوە[دەستکاری]

یەکەم : سەنتەری توێژینەوەی زانستی و تەندروستی ئەم سەنتەرە لە ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە، سەر بە فەکەڵتی زانست و تەندروستی یە. سەنتەری توێژینەوەی زانستی و تەندروستی پێک دێت لە نۆ (٩)تاقیگەی زانستی پێشکەوتوو و گەشەسەندوو بە نوێترین تەکنیک و ئامێری زانستی، سەنتەرەکە یەکێکە لە پێشکەتووترین ناوەندەکانی توێژینەوە لەسەر ئاستی کوردستان و عێڕاق و ڕۆژھەڵاتی ناوەراست و خاوەنی چەندەھا توێژینەوەی زانستی ئاست بەرزە کە ژمارەیەک لەوانە لە لیستی داھێنانەکانی وڵاتانی ئەوروپا تۆمارکراون. تاقیگەکانی سەنتەری توێژینەوەی زانستی و تەندروستی تایبەتمەندکراون لە بوارەکانی (Biotechnology, Molecular Biology, Microbiology, Cell Culture, Environmental & Analytical Chemistry, Biochemistry)

دووەم : سەنتەری توێژینەوەی فەکەڵتی ئەندازیاری ئەم سەنتەرە لە مانگی ٢ ی ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە، بە مەبەستی پاڵپشتی کردنی ستافی توێژەران و خوێندکاران بۆ برەو پێدان بە چالاکیە زانستیەکانیان، بە تایبەتی بۆ توێژینەوە مەیدانیەکان بە ئامانجی بەرەو پێش بردنی کوردستان و بەتایبەت شاری کۆیە ،ھەروەھا بۆ بەشداریکردن لە پێشخستنی سەرچاوە زانستیەکان لە سەرانسەری جیھان لە ڕێگەی ئاڵوگۆڕ کردنی زانیاری و پشکنینەکان لەگەڵ ئەو سەنتەرە توێژینەوانەی کە ھەمان ڕێگا و ھەڵوێستیان ھەیە لە جیھاندا.خەون و ئامانجی ئەم سەنتەرە ئەوەیە کە بگاتە ئەو ئامانجانەی کە کورت کراونەتەوە و دامەزرێنراون ئەویش بە دروستکردنی پەیوەندیەکی توندوتۆڵ لە نێوان فاکەڵتی و کۆمپانیا پیشەسازیەکان و دەزگا حکومیەکان و کەرتی تایبەت، و کارکردن لەسەر ئەو پرۆژانەی کە کاریگەری ڕاستەوخۆیان دەبێت لەسەر لایەنەکانی کۆمەڵگە وەک چارەسەرکردنی ئاوی ژێرزەوی لە شاری کۆیە و دەوروبەری، ھەروەھا پاراستنی ژینگەی ناوچەکە بە تایبەتی پیس بوونی ئاو و خۆڵ و ھەوا بەو پاشماوانەی کە کەرتی پیشەسازی نەوت و گاز بەرھەمی دەھێنێت، ئەمە جگە لە توێژینەوە لە بوارەکانی بەرھەم ھێنانی سوتەمەنی بایۆدیزڵ و بەرھەم ھێنانی کارەبا بە وزەی خۆر.

سێیەم : سەنتەری مەلای گەورە بۆ توێژینەوەی زانستی ئەم سەنتەرە بۆ توێژینەوەی کۆمەڵگەی کوردیییە، لە رووی دیرۆکی و کولتوری و ئایینی و کۆمەڵایەتییەوە. وەک پێویستییەکی زانستی بۆ شرۆڤەکردنی دۆخی کۆمەڵی کوردی لە لایەن زانکۆی کۆیەوە دامەزراوە، سەنتەری مەلای گەورە بەناوی زانا و چاکسازی دینی – کۆمەڵایەتی و کەسایەتی ناسراوی کۆیە و کوردستان مەلای گەورەی کۆیەوە ناونراوە. دیدی سەنتەری مەلای گەورە بۆ توێژینەوە بەرھەمھێنانی پلاتفۆرمێکی زانستییە بۆ لێکۆڵینەوە و پەیڕەوکردنی میتۆدی زانستییە لە خوێندنەوەی دیاردەکانی نێو کۆمەڵگەی کوردی، سەنتەری مەلای گەورە بەشێکی گەورەی پانتایی کاری توێژینەوەی خۆی تەرخان کردووە بۆ لێکۆڵینەوەکردن لە ڕوانگەی کوردانە بۆ ئایین و توێژینەوەکردن لە پێکەوەژیانی ئایینەکان لە ناوچەکە.

بڵاوکراوە زانستییەکان[دەستکاری]

یەکەم : گۆڤاری ئارۆ(ARO) 

ئارۆ (واتە ئەمڕۆ لەشێوەزاری ھەورامیدا) گۆڤارێکی زانستییە لەلایەن زانکۆی کۆیەوە بەکۆدی ISSN 2307-549X بڵاودەکرێتەوە. ئارۆ گۆڤارێکە بۆ بڵاوکردنەوەی توێژینەوەی زانستی بنچینەیی و ھەواڵی جیھانی و لێدوان و ڕوونکردنەوە. گۆڤاری زانستیی ئارۆ لەلایەن کەسانی شارەزا لەو بوارەدا چاوپێداخشاندنەوەی بۆ دەکرێت، گۆڤارێکی سەرھێڵی (ئەلیکترۆنی) کراوەیە بۆ خوێنەران، ئەم گۆڤارە وتار و تویژینەوەی بنچینەیی بڵاودەکاتەوە و پێداچوونەوە بۆ وتارەکان لەھەموو بوارە زانستییەکاندا دەکات.

ئەم گۆڤارە زانستییە سەکۆیەکی ئەکادیمی باوەڕپێکراوە بۆ بڵاوکردنەوەی توێژینەوە لەبواری زانستی ھەمەجۆردا. ھەموو ژمارە بڵاوکراوەکانی گۆڤاری ئارۆ لەسەر ماڵپەری ئینتەرنێت ئەرشیف دەکرێن و دەتوانرێت بەدوا گەڕانیان بۆ بکرێت، لەگەڵ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکە. دەستەی نوسەرانی گۆڤاری ئارۆ بە خۆشحاڵیەوە بانگھێشتی کەسانی شارەزا و پسپۆر لەم بوارەدا دەکات بۆ بەشداریکردن لەگۆڤارەکە لە ڕێگای ناردنی توێژینەوەی زانستی لەشێوەی توێژینەوەی ئۆرجینال. زمانی فەرمی گۆڤارەکە زمانی ئینگلیزییە. توێژینەوە و نوسراوەکان بابەتی کورت و درێژ لەخۆ دەگرن لەگەڵ ھەبوونی ڕێنمایی ڕوون و ئاشکرا بۆ نوسەران لەسەر ماڵپەڕی گۆڤارەکە. ئارۆ تاکە گۆڤارە لە کوردستان و عێراق کە تۆمارکراوە (Index) لە لیستی دامەزراوەی (Thomson Ruters). ئارۆ تاوەکو ئێستا ( پێنج ) ژمارەی لێ بڵاوکراوەتەوە.

دووەم : گۆڤاری زانکۆی کۆیە

ئەم گۆڤارە یەکێکە لە بڵاوکراوە ئەکادیمییەکانی زانکۆی کۆیە کە توێژینەوەی ڕەسەن و ئاست بەرز بڵاو دەکاتەوە لە بوارەکانی زانستە کۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتییەکان لە دەرەوە و ناوەوەی ھەرێم، ئامانجی گۆڤاری زانکۆی کۆیە ھاندان و پشتیوانیکردنی توێژەرانە بۆ بە ئەنجام گەیاندنی توێژینەوەی زانستی ئاست بەرز. گۆڤاری زانکۆی کۆیە پەیرەوی لە سیستمی ھارڤارد دەکات بۆ نوسینی پەراوێز جگە لە شێوازە نوێیەکانی توێژینەوەکردن، ھەروەھا توێژینەوەکانی ئەم گۆڤارە لە لایەن پسپۆری لێھاتوو و شارەزا ھەڵدەسەنگێنرێ بەر لە بڵاوکردنەوە. گۆڤاری زانکۆی کۆیە تاوەکو ئێستا (٣٨) ژمارەی لێ بڵاوکراوەتەوە.

کتێبخانەی ناوەندیی[دەستکاری]

کتێبخانەی ناوەندی زانکۆی کۆیە لە ژێر دروشمی کرانەوە بە ڕووی جیھاندا کار دەکات، کتێبخانەکە پەیڕەوی ستانداردە جیھانییەکان دەکات بۆ پۆلێن کردن و رێکخستنی پەرتووک. پرۆژەی کارکردن لە سەر بە ئەلکترۆنی کردنی کتێبخانە بەردەوامە بۆ کردارەکانی وەکو خواستن و گەڕاندنەوەی پەرتووک ، تۆمارکردن و پۆلێن و رێکخستنی ھەڵگری کتێبەکان . بۆ ئەم مەبەستەش سیستەمی پەرتووکخانەی ئەلکترۆنی کۆھا (KOHA) بەکار دەھێنرێت ، کە ئەم سیستەمە لە لایەن چەندین زانکۆی پێشەکەوتووی ئەمەریکی و ئەوروپی بەکار دەھێنرێت. ئەم سیستەمە توانایەکی سەرسوڕھێنەری ھەیە بۆ ڕاپەراندنی کاروباری ڕۆژانەی کتێبخانە. لە ئێستا زیاتر لە ٧٠ ھەزار پەرتوکی کتێبخانەکە بە ئەلیکترۆنی کراون. زانکۆی کۆیە ھەر وەک پێشەنگ بووە لە گۆڕانکاری و بەرەوپێشچوون، کتێبخانەکەشی جیاواز لە زۆربەی کتێبخانەکانیتر لە کاتژمێر ٨:٣٠ خولەکی بەیانیەوە تاوەکو ٥ ئێوارە کراوەیە بە ڕووی فێرخواز و مامۆستایاندا. ھاوکات ئامانجی کتێبخانەی ناوەندی کۆیە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریە بە خوێندکاران و مامۆستایان و فەرمانبەران بە بەردەوامی بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر بە رێگەی ئۆنلاین.

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]

پێگەی فەرمی زانکۆی کۆیە

بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی زانکۆی کۆیە

سەرچاوە[دەستکاری]

نووچەنامەی زانکۆی کۆیە


  1. ^ http://www.koyauniversity.org/node/19