دەروازە:پزیشکی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
بەخێرھاتن بۆ دەروازەی پزیشکی

پزیشکی (Medicine) زانست و کرداری نۆڕین و تیمارکردن و بنبڕکردنی نەخۆشی و دەردەکانە، وشەی (Medicine) لە (Medicus)ی لاتینییەوە وەرگیراوە و واتای فیزیاوان (Physician) دەگەیەنێت.

درێژەی بابەت...


پزیشک[دەستکاری]

Typhoid inoculation2.jpg

پزیشک یان دکتۆر کەسێکە کە لە بواری پزیشکیدا کار دەکات و ئەرکی چاکترکردن، ڕاگرتن و گەڕاندنەوەی تەندروستی مرۆڤی لە سەر شانە. پزیشک ئەم کارانە لە ڕێگەی خوێندن، ناسین و دەرمانی نەخۆشی یا ئازار ئەنجام دەدات. پزیشک نەک ھەر دەبێ ئاگاداری نەخۆشیەکانی لەشی نەخۆشەکەی بێت، بەڵکوو دەبێ لە ھەمان کاتدا تەندروستی مێشک و دەروونی نەخۆشەکەیشی بپارێزێت.

درێژەی بابەت...


دەرمان[دەستکاری]

12-08-18-tilidin-retard.jpg

دەرمان بەو ھەر مادەیە دەوترێت کە ببێتە ھۆی گۆڕانی کیمیایی لە لەشی گیاندارێک دا.

زانای پزیشکی[دەستکاری]

ئەو کەسایەتییەیە کە لە بوارێکی تایبەتی پزیشک خۆی کاری چاکسازی و درووستکردنی دەرمان و دۆزینەوەی چارەسەر دەدات.

نیشانەی پزیشکی[دەستکاری]

نیشانەی پزیشکی ھێماکانی نەخۆشی، (بە ئینگلیسی: Sign) دیاردەیەکی دیتنی و پێواندنییە، کە لە لایەن پزیشک یان تیمی دەرمانکەرەوە دوابەدوای پشکنینی پزیشکی دێتە ناسین. ھێماکان لە ناسینەوەی نەخۆشیدا دەورێکی گرنگ دەبینێ؛ ئەم ھێمایانە لەوانەیە نەخۆش سەری لێ دەرنەکا، بەڵام بۆ پزیشکی دەرمانکەر ھەڵگری واتا و چەمکی تایبەتە.

درێژەی بابەت...

پزیشکی دادوەری[دەستکاری]

پزیشکی دادوەری یان دادپزیشکی (forensic pathology) لقێکە لە پاتۆلۆژی (ئاسیبناسی) کە پەیوەستە بە ڕوونکردنەوەی ھۆکاری مەرگ لە ڕێی پشکنینی تەرم (autopsy). پزیشکی دادوەری یان دادپزیشک لایەنێکی شیاوە بۆ ڕادەربڕینی پزیشکی لە دادگاکان دا.

درێژەی بابەت...

نەخۆشی[دەستکاری]

Mycobacterium tuberculosis.jpg

نەخۆشی یا ناساخی بریتییە لە ناسازی لەش یان دەروون، کە بەھۆی پەرۆشی، تێکچوون و ئاڵۆزی کارکردی لەش و دەروون لە نەخۆشدا ڕوو دەدات. نەخۆشی لەگەڵ بڕێ دۆخی پزیشکی وەک ماندوویی، لاوازی، بێحاڵی و خەمباری جیاوازە. ھۆکاری نەخۆشی دەتوانێ دەرەکی (وەک: بەکتریا، لاکوت، بەدبژیوی و ...) یان ناوەکی (وەک فرەکاری تیرۆئید، شەکرە و ...)بێ. نەخۆشی دەتوانێ زکماکی (وەک کۆنیشانی تێرنێر ) یان جینیتیکی (وەک ئەلمیانیسم ) بێ. ھەروەھا نەخۆشی تووش یان کۆن ، گیرۆ یا ناگیرۆیە.

درێژەی بابەت...

نیشانەکانی نەخۆشی[دەستکاری]

نیشانەکانی نەخۆشی (بە ئینگلیزی: Symptom) بەو نیشانانە دەڵێن کە نەخۆش بۆ خۆی پەی پێ دەبا و دەریدەبڕێت. ھەرچەند نیشانەیێ وەک ھێڵنج لە زۆرێک نەخۆشیدا دەبینرێت، بەڵام بەڵگە لە سەر نەخۆشی نیە (وەک نیشانەی دووگیانی). بەڵام بڕێ لە نیشانەکان تایبەتی یەک یا چەند نەخۆشین؛ وەک کوێر بوونی کتوپڕی. نیشانەکانی نەخۆشی (Symptom) لەوانەیە بە ھەموو کەسێک بناسرێ ، بەڵام ھێماکانی پزیشکی تەنیا لە لایەن پزیشکەوە دەناسرێت. بۆ وێنە ھەموو کەسێک دەزانێ یاو نیشانەیەکە بۆ سەرھەڵدانی چڵک لە لەشدا، بەڵام تەنیا پزیشک گۆڕانکارییەکانی ئەزموونی خوێن و شریتی دڵ دەناسێت.

نەخۆشی ھەڵبژێردراو[دەستکاری]

Red Ribbon.svg

ئەیدز (ئینگلیزی: Acquired immune deficiency syndrome کورت دەکرێتەوە بۆ "AIDS")، نەخۆشییەکە دەبێتە ھۆی دابەزینی توانای کۆئەندامی بەرگری لەش، کە بەھۆی ڤایرووسی ئێچ ئای ڤییەوە تووشی مرۆڤ دەبێت. ئەیدز بەھۆی زایەند و گواستنەوەی خوێنەوە دەگوازرێتەوە. لە ساڵی (١٩٨١)ـەوە تا ئێستا ئەیدز زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کەسی کوشتووە، کە بە نزیکەیی دەکاتە نیوەی ژمارەی کوژراوانی جەنگی جیھانی دووەم. لە کاتی ئێستا نزیکەی ٣٣ ملیۆن کەس لە جیھان تووشی ئەیدز بوون.

درێژەی بابەت...


نەشتەرگەری[دەستکاری]

نەشتەرگەری نەشتەرگەری یەکێکە لە کۆنترین بەشەکانی پزیشکی کە بۆ دەرمان و لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی بە یارمەتیی ئامێری تایبەت ناو لەش دەگەڕێت.

درێژەی بابەت...


دکتۆری ھەڵبژێردراو[دەستکاری]

200px|چەپ

ڕۆبێرت کۆخ (ماوەی ژیان:١١ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٣ تاکوو ٢٧ی ئایاری ١٩١٠) پزیشک و زانایەکی ئەڵمانی بووە و لە ساڵی ١٩٠٥ دا خەڵاتی نۆبێل ی لە بواری پزیشکیدا وەرگرتووە و دامەزرێنەری زانستی بەکتریا، لەسەر دەستی پزیشکی ئەڵمانی فریدریک جۆستاف جیکۆب لە جۆتنجن وانەی پزیشکی خوێندووە و ساڵی ١٨٦٦ تەخەروجی کردووە، پاشان لەجەنگی نێوان فەرەنسا و بڕوسیا بەشداری کردووە و دواتر کراوە بە ئەفسەری پزیشک، بەھەوڵ و زیرەکی و لێھاتووی خۆی توانیوێتی ببێتە دامەزرێنەری زانستی بەکتریا، وەکو پزیشک لەزۆربەی نەخۆشخانەکانی ئەڵمانیا کاری کردووە و ماوەیەکیش مامۆستای زانکۆی بەرلین بووە. ڕۆبێرت کۆخ ھەموو ژیانی خۆی بۆ توێژینەوەی زانستی تەرخان کردووە، ھەوڵێکی زانستی زۆر گەورەی داوە بۆ دۆزینەوەی میکرۆب و بەکتریا، یەکەم کەس بووە کە سەلماندۆێتی ئەو نەخۆشییانەی دەگوازرێنەوە لە ڕێگای چەند زیندەوەرێکی زۆر بچووکەوەن کە بەچاو نابینرێن و دواتر ئەوەشی سەلماندووە کە بەکتریا دەبێتە ھۆی پەیدابونی نەخۆشی (الجمرە الخبیسە).

درێژەی بابەت...


دەروازەکان[دەستکاری]