ئیلۆن مەسک

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ئیلۆن مەسک

ئیلۆن ڕیڤ مەسک (بە ئینگلیزی: Elon Musk) ئەندازیار[١]، داهێنەر[٢] وە سەرمایەگوزارێکی[٣][٤][٥] ئەمەریکی-کەنەدییە کە لە ٢٨ حوزەیرانی ١٩٧١ لە ئەفریقای باشوور لەدایک بووە.[٦][٧] بەڕێوبەری گشتی و تەکنەلۆژی تێسلا مۆتۆرز، سەرۆکی سۆلار سیتی و هاوسەرۆکی ئۆپن ئەی ئایە.

سپەیس ئێکس Zip2، پەیپاڵ وە تێسلا مۆتۆرزی دامەزراندووە.[٨][٩][١٠] وە هەروەها بیرۆکەی سیستەمێکی گواستنەوەی خێرای داناوە کە بە هایپەرلووپ ناسراوە لەگەڵ بیرۆکەی فڕۆکەیەکی کارەبایی کە توانای ئەوەی هەیە بە شێوەیەکی ئەستوونی بنیشێتەوە.[١١][١٢]

سەرەتای ژیان[دەستکاری]

سەردەمی منداڵیەتی[دەستکاری]

مەسک لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٧١ لە پرێتۆریا، تڕانسڤاڵ، ئەفریقای باشوور لە دایکبووە.[١٣] دایکی (مێی) نمایشکار بووە و خەڵکی کەنەدا بووە[١٤] و باوکیشی (ئیڕۆڵ مەسک) لە ئەفریقای باشوور لەدایک بووە و ئەندازیاری ئیلیکتڕۆمێکانیک بووە. برایەکی لەخۆی بچووکتری هەیە بەناوی کیمباڵ (لە ١٩٧٢ لەدایک بووە)، وە خوشکێکیش بەناوی تۆسکا (لە ١٩٧٤ لەدایک بووە).[١٥][١٦] دوای ئەوەی لە ١٩٨٠ دایک و باوکی لەیەک جیابوونەوە، مەسک زۆربەی کات لەگەڵ باوکی دەژیا لە ئەفریقای باشوور.

لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا، دەستی بە بەکارهێنانی کۆمپیوتەری جۆری Commodore VIC-20 کرد.[١٧] خۆی فێری بەرنامەسازی کۆمپیوتەر کرد و لە ١٢ ساڵیدا کۆدی یاریەکی ڤیدیۆیی ،کە بە زمانی بەرنامەسازی BASIC درووستی کردبوو، فرۆشتە گۆڤارێکی تەکنەلۆژی بە نزیکەی ٥٠٠$. یارییەکە ناوی بلاستەر بوو و وەشانێکی وێبی یارییەکە ئێستا بەردەستە.

مەسک ماوەیەکی کەم پێش ١٨هەمین ساڵیادی لەدایکبوونی چووە کەندا و مافی هاوڵاتیبوونی لە کەنەدا وەرگرت بەهۆی ئەوەی دایکی کەنەدی بوو.

زانکۆ[دەستکاری]

لە تەمەنی ١٩ ساڵی، مەسک لە زانکۆی کوینز یونیڤێرستی لە کینگستن، ئۆنتاریۆ وەرگیرا. وە لە ١٩٩٢، دوای دوو ساڵ خوێندن لەو زانکۆیە، مەسک خۆی گواستەوە بۆ زانکۆی پێنسیلڤانیا. لەوێ لە تەمەنی ٢٤ ساڵی، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی لە فیزیا وەرگرت لە کۆلێژی هونەر و زانستی هەمان زانکۆ، وە لەگەڵ بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ئابووری لە سکووڵی واڕتنی زانکۆی پێنسیلڤانیا وەرگرت.[١٨] لە ساڵی ١٩٩٥، لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا، مەسک چووە کالیفۆڕنیا بۆ ئەوەی خوێندنی دکتۆرا لە ئەپلاید فیزیکس لە زانکۆی ستانفۆڕد تەواو بکات، بەڵام دوای دوو ڕۆژ وازی لە خوێندن هێنا بۆ ئەوەی دەست هێنانەدی خەونەکانی بکات لە بواری ئینتەرنێت، وزەی خاوێن و بۆشایی ئاسمان.[١٩] لە ٢٠٠٢، بووە هاوڵاتی ئەمریکی.[٢٠][٢١]

پیشە[دەستکاری]

زیپ توو (Zip2)[دەستکاری]

لە ١٩٩٥، مەسک و برا بچووکەکەی، کیمباڵ، Zip2 یان دامەزراند، کە کۆمپانیایەکی نەرمەکاڵای وێب بوو، بەو ٢٨,٠٠٠ دۆلارە ئەمریکییەی کە لە باوکیان (ئیڕۆڵ مەسک) بۆیان جێمابوو. هەرچەندە مەسک دەیەویست ببێتە بەڕێوبەری گشتی Zip2 بەڵام بۆڕدی بەڕێوەبردن نەیاندەهێشت. لە ١٩٩٩، کۆمپانیای کۆمپاک Zip2 ی بە ٣٠٧ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی بەکاش و ٣٤ ملیۆن دۆلاری بشکەکانی کڕییەوە.[٢٢] مەسک %٧ یان ٢٢ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی بەرکەوت لەو مامەڵەیەدا.

X.com و پەیپاڵ[دەستکاری]

لۆگۆی ٢٠١٤ی پەیپاڵ

لە ئاداری ١٩٩٩، مەسک X.comی دامەزراند، کە کۆمپانیایەک بوو تایبەت بە خزمەتگوزاریی سەرمایەگوزاریی سەرهێڵ و پارەدان بەهۆی ئیمەیڵ. ئەویش بە تەرخانکردنی ١٠ ملیۆن دۆلاری ئەو پارەیەی لە فرۆشتنی Zip2 دەستی کەوتبوو. پاش یەکساڵ، کۆمپانیاکە یەکخرا لەگەڵ کانفینیتی (Confinity)، کە خزمەتگوزاییەکی ناردنی پارەی هەبوو بەناوی پەیپاڵ. دوای یەکختستن، کۆمپانیا نوێیەکە زۆرتر سەزنجی خستە سەر پەیپاڵ و لە ٢٠٠١ ی ناوی کۆمپانیاکە گۆڕدرا بۆ پەیپاڵ.[٢٣] دواتر مەسک لە بەڕێوبەری گشتیی لادرا بەهۆی ناکۆکی دەربارەی داهاتووی پەیپاڵ. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢، ئی بەی پەیپاڵی  کڕییەوە بە ١.٥ ملیار دۆلار لە پشکی کۆمپانیاکە. لەو بڕەش، مەسک ١٦٥ ملیۆن دۆلاری وەرگرت. پێش فرۆشتنی پەیپاڵ، مەسک گەورەترین خاوەن پشکی کۆمپانیاکە بوو، کە %١١.٧ پشکەکانی پەیپاڵی بەدەست بوو.

سپەیس ئێکس (SpaceX)[دەستکاری]

فالکۆن ١

لە ٢٠٠١، مەسک بیرۆکەی "مێرگی مەریخ"ی بە مێشکدا هات؛ کە پڕۆژەیەک بوو بۆ درووستکردنی خانوێکی شووشەیی بچووکی تاقیکاری لەسەر مەریخ، کە ڕووەکی تێدا بچێندرێ.[٢٤][٢٥] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ مەسک و جیم کانتڕێل و ئادیۆ ڕێسی چوونە مۆسکۆ بۆ کڕینی ڕۆکێتێکی نۆژەنکراوی جۆری (Dnepr-1) کە دەیتوانی ئەو بارەی لە خەیاڵی مەسکدا بوو بنێرێتە بۆشایی ئاسمان. لە مۆسکۆ لەگەڵ چەند کۆمپانیایەک کۆپوونەوە بەڵام بە پێی قسەی جیم کانتڕێل، ڕووسەکان مەسکیان بە ناشارەزا دەبینی و لەگەڵ بەڕێوبەری دیزاینی کۆمپانیایەک چەند جارێک تووشی ناکۆکی هاتن، لەبەر ئەوە گرووپەکە گەڕانەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەست بەتاڵی. لە شوباتی ٢٠٠٢ گرووپەکە دووبارە گەڕانەوە ڕووسیا، ئەمجارە Kosmotras مووشەکێکی بە ٨ ملیۆن دۆلا بۆ پێشکەشکردن، بەڵام، بەڵام مەسک نرخەکەی زۆر پێ گران بوو. لەبەر ئەوەش مەسک لە کۆبوونەوەکە چووە دەرەوە. لە ڕێگەی گەڕانەوەیان، مەسک بۆی دەرکەوت کە دەتوانێ کۆمپانیایەک دابمەزرێنێت کە بتوانێت ئەو ڕۆکێتانەی کە پێویستییەتی بە نرخێکی هەرزان درووست بکات. مەسک نرخی ماددە خاوەکانی درووستکردنی ڕۆکێتی لێکدایەوە و کردییە %٣ نرخی ڕۆکێت لەو کاتەدا.[٢٦]

مەسک و باراک ئۆباما لە شوێنی هەڵدانای فالکۆن ٩.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٢ بە ١٠٠ ملیۆن دۆلاری سامانەکەی مەسک (سپەیس ئیکسپلۆرەیتشن تێکنۆلۆجیس) یان (سپەیس ئێکسی) دامەزراند. نە حەوت ساڵ، سپەیس ئێکس خێزانی ڕۆکێتەکانی فالکۆن و کەشتییەکانی دڕاگۆنی تەواوکرد. لە ئەیلوولی ٢٠٠٩، فالکۆن ١ی سپەیس ئێکس، بووە یەکەم ڕۆکێتی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت کە مانگی دەستکرد بگوازێتەوە بۆ خولگەی زەوی. وە لە ٢٥ی گوڵانی ٢٠١٢، کەشتی ئاسمانی دڕاگۆن لەگەڵ ISS لەنگەری گرت. ئەوەش بۆ یەکەمجار بوو کە کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت لەگەڵ ISS دا لەنگەر بگرێت.

تێسلا مۆتۆڕز (Tesla Motors)[دەستکاری]

تێسلا مۆتۆڕز لەلایەن ماڕتن ئێبێرهارد و ماڕک تاڕپێنینگ دامەزرا. مەسک لە شوباتی ٢٠٠٤ دا هاتە ناو کۆمپانیاکە و بووە ئەندام لە بۆڕدی بەڕێوەبەران وەک سەرۆکی کۆمپانیاکە.

تێسلا مۆدێل ئێس

دوای قەیرانە ئابوورییەکەی ٢٠٠٨، مەسک بووە بەڕێوبەری گشتی و ئەندازیار لە کۆمپانیاکە. تێسلا یەکەمجار ئۆتۆمبێلێکی وەزشی کارەبایی درووست کرد بە ناوی تێسلا ڕۆدستەر، کە نزیکەی ٢٥٠٠ دانەی لێ فرۆشت بە ٣١ وڵاتی جیهان. دواتر لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢، تێسلا دەستی بە گەیاندنی جۆرێکی دیکە کرد بە ناوی مۆدێل ئێس. وە لە ئەیلوولی ٢٠١٥ مۆدێل ئێکس ی خستە بازاڕ.

سۆلار سیتی (SolarCity)[دەستکاری]

دوو ئامۆزای مەسک، کۆمپانیای سۆلار سیتی یان لە ٢٠٠٦ دامەزراند، مەسک [٢٧][٢٨] لە ئێستادا مەسک خاوەنی زۆرترین پشکی کۆمپانیاکەیە، لەبەر ئەوەی هەر لە زووەوە سەرمایەگوزاری لە کۆمپانیاکەدا کرد. لە ئێستادا سۆلار سیتی گەورەترین دابینکەری سیستەمی وزەی خۆرە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٢٩]

هاندەری مەسک بۆ پاڵپشتیکردنی تێسلا و سۆلارسیتی ڕێگریکردن بوو لە گەرمبوونی جیهان.

هایپەرلووپ (‌Hyperloop)[دەستکاری]

هایپەرلووپ

لە ١٢ی ئابی ٢٠١٣، مەسک پێشنیاری شێوازێکی نوێی گواستنەوەی خستەڕوو.[٣٠] دوای ئەوەش، دەرزەنێک ئەندازیاری لە تێسلا مۆتۆڕز و سپەیس ئێکسی ڕاسپارد بۆ دانانی بناغەی دیزاینکردنی بیرۆکەکە. ئەو پڕۆسەیەش نۆ مانگی خایاند.[٣١] دیزاینە سەرەتاییەکان لە بڵاگی تێسلا و سپەیس ئێکس بڵاوکرانەوە.[٣٢][٣٢]

بە شێوەی تیۆری سەرنشینانی هایپەرلووپ دەتوانن لە لۆس ئەنگلس و بچنە سان فڕانسیسکۆ، کە مەودای نێوانیان ٥٦٠ کیلۆمەترە، بەماوەی تەنیا ٣٥ خولەک یان کەمتر.

ئۆپن ئەی ئای (OpenAI)[دەستکاری]

لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، ئیلۆن مەسک درووستکردنی (ئۆپن ئەی ئای) ڕاگەیاند، کە کۆمپانیایەکی قازانج نەویستی بواری زیرەکی دەستکرد، بەشێوەیەک کە سەلامەت و سوودبەخشبێت بۆ مرۆڤایەتی[٣٣] بە فەراهەمکردنی زیرەکی دەستکرد بۆ هەمووان، OpenAI دەیەوێ دڵنیاببێتەوە کە کۆمپانیا زەبەلاحەکان و حکومەتەکان ‌‌هێزی زیاد لە پێویست بەدەست ناهێنن بە بەکارهێنانی زیرەکی دەستکردی پێشکەوتوو.[٣٤]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Early Career Engineers, Conferences and Careers". asme.org.
  2. ^ Bellis, Mary.
  3. ^ "The Top 10 Venture Capitalists on 2014's Midas List".
  4. ^ Albergotti, Reed (March 21, 2014).
  5. ^ Love, Dylan (March 21, 2014).
  6. ^ Curtis, Sophie (November 10, 2014).
  7. ^ Vance, Ashlee (September 13, 2012).
  8. ^ "A Brief history of Tesla".
  9. ^ Hardy, Quentin; Bilton, Nick (March 16, 2014).
  10. ^ "Trust Your Own Focus Group of One".
  11. ^ Jonathan Charlton.
  12. ^ Elon Musk on dodging a nervous breakdown (2013).
  13. ^ "Elon Musk (South African entrepreneur)".
  14. ^ His Biography author Ashlee Vance interviewed on the TV show Triangulation on the TWiT.tv network, discussion of his family starts around the 15th minute
  15. ^ Friend, Tad (2009).
  16. ^ Elliott, Hannah (March 3, 2012).
  17. ^ Pierre Haski (May 28, 2015).
  18. ^ Robin Keats (2013).
  19. ^ Inspirations with Elon Musk.
  20. ^ Junod, Tom (November 15, 2012).
  21. ^ Clark, Steve (September 27, 2014).
  22. ^ Junnarkar, Sandeep (February 16, 1999).
  23. ^ Musk, Elon (October 8, 2003).
  24. ^ McKnight, John Carter (September 25, 2001).
  25. ^ Musk, Elon.
  26. ^ "How Steve Jurvetson Saved Elon Musk".
  27. ^ "Management Team".
  28. ^ Kanellos, Michael (February 15, 2008).
  29. ^ "2013 Top 250 Solar Contractors".
  30. ^ Ashlee Vance.
  31. ^ "Musk announces plans to build Hyperloop demonstrator". gizmag.com.
  32. ^ a b Musk, Elon (August 12, 2013).
  33. ^ Markoff, John (December 11, 2015).
  34. ^ Levy, Steven (December 11, 2015).