دەروازە:گەردوون

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search


بەخێربێی بۆ دەروازەی گەردوون!


Veil Nebula - NGC6960.jpg

ھەنووکە ٣٢٣ وتار لە دەروازەی گەردووندا ھەیە!


New Horizons 1.jpg کەشتیی ئاسمانی • Orion spacecraft 2009.jpg کەشتیی بۆشایی • Universe expansion ar.png گەردوون • Starsinthesky.jpg ئەستێرەناسی • Saturn PIA06077.jpg هەسارە • 1e9m comparison.png ئەستێرە • Esahqdp.jpg دەزگا بۆشاییەکان

ناساندنی گەردوون[دەستکاری]

LH 95.jpg

گەردوون پێکدێت لە هەسارەکان و ئەستێرەکان و مانگەکان و کلکدارەکان و گەلەستێرە و گەڕەستێرۆچکە و تەمەئەستێرە

گەردوون گەورە بوە لە ئەنجامی تەقینەوە گەورەکە ...

تەقینەوە گەورەکە (بەئینگلیزی: Big Bang) بریتییە لە ئەو بیردۆزەی کە باس لە دروست بوونی گەردوون دەکات لە سەرەتادا کە بە تەقینەوەیەک دەستی پێ کردووە.[١] بە پێی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە گەردوون لە سەرەتادا تەنێک بووە لە دۆخێکی زۆر گەرمدا و پاشان بە خێراییەکی زۆر کشاوە. زیاتر...


هەواڵی زانستی[دەستکاری]

وتاری هەڵبژێردراو[دەستکاری]

Eagle nebula pillars.jpg

تەمەئەستێرەتانەی گازی (بە ئینگلیزی: Nebula) ناوی دووەمی لە زمانی کوردی (تەمەئەستێرە) یاخوود (پەڵە-تەمومژ) لە زانستی فەلەکناسی، تەنێکی سەلمێندرا و بیندراوە لە گەردووندا، کە بە شێوەیەکی پەرت و بڵاو وە شێوەیەکی نا رێکخستوو بەدیار ئەکەون

لە گەردووندا چەندین جۆری تانەی گازی هەیە بە تایبەت لە گەلەستێرەکەمان ئەویش گەلەستێرەی ڕێگای شیری ئەوانیش: زیاتر...


بابەتەکان[دەستکاری]

گەردوون دەزگا بۆشاییەکان ئامێرەکانی بۆشایی هەسارەکان
NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg


Pioneer 10 Construction.jpg
KapteynB(1).jpg

وێنەی هەڵبژێردرای[دەستکاری]

وێنەیەکی دروستکرای کە گووزارشت لەسەر ڕووی هەسارەی پلوتۆ دەکا، وێنەکە لەسەر ئەو زانیاریانە دروستکرایە کە زانایانی فەلەکی بەدەستیان کەوتیە لە ئەنجامی ئەو ڕوانگانەی کە دەربارەی هەسارەکە ئەنجامیاندایە.

داتا و زانیاریەکانی هەسارەکانی کۆمەڵەی خۆر[دەستکاری]

تایبەتمەندی هەسارەکان:

ناوی هەسارە خوولگەی تەواو بەرە خوولگەی نیوە تیرەی بازنەیی (باڵانسی گەردوونی) خوولگەی چەرخ (بە ساڵ) لاری بۆ هێڵی یەکسانی لە رۆژەوە نا ناوەندی خوولگەیی سوورانەوە بە دەوری تەوەری خۆی (بە رۆژ) رێژەی مانگەکان لە دەوری هەسارە بازنە تەوشک جۆری هەسارە
(زاوە) عەتارد ٠,٣٨٢ ٠,٠٦ ٠,٣٩ ٠,٢٤ ٣,٣٨ ٠,٢٠٦ ٥٨,٦٤ نیە نیە ھەسارەی بەردین
ڤینوس ٠,٩٤٩ ٠,٨٢ ٠,٧٢ ٠,٦٢ ٣,٨٦ ٠,٠٠٧ ٢٤٣,٢ نیە کاربۆن دووئۆکسید و نایترۆجین ھەسارەی بەردین
زەوی ١,٠٠ ١,٠٠ ١,٠٠ ١,٠٠ ٧,٢٥ ٠,٠١٧ ١,٠٠ مانگ نیە ئۆکسجین و نایترۆجین ھەسارەی بەردین
مەریخ ٠,٥٣٢ ٠,١١ ١,٥٢ ١,٨٨ ٥,٦٥ ٠,٠٩٣ ١,٠٣ ٢ نیە کاربۆن دووئۆکسید و نایترۆجین ھەسارەی بەردین
ھورمز ١١,٢٠٩ ٣١٧,٨ ٥,٢٠ ١١,٨٦ ٦,٠٩ ٠,٠٤٨ ٠,٤١ ٤٩ هەیتی ھایدرۆجین و ھیلیۆم ھەسارەی گازی
کەیوان ٩,٤٤٩ ٩٥,٢ ٩,٥٤ ٢٩,٤٦ ٥,٥١ ٠,٠٥٤ ٠,٤٣ ٥٢ هەیتی ھایدرۆجین و ھیلیۆم ھەسارەی گازی
ئورانوس ٤,٠٠٧ ١٤,٦ ١٩,٢٢ ٨٤,١ ٦,٤٨ ٠,٠٤٧ -٠,٧٢ ٢٧ هەیتی ھایدرۆجین و ھیلیۆم ھەسارەی گازی
نێپتۆن ٣,٨٨٣ ١٧,٢ ٣٠,٠٦ ١٦٤,٨ ٦,٤٣ ٠,٠٠٩ ٠,٦٧ ١٣ هەیتی ھایدرۆجین و ھیلیۆم ھەسارەی گازی

فەلەکناسان[دەستکاری]

وێنەیەکی دروستکراوی جۆردانۆ

جۆردانۆ برونۆ (بە ئیتالی: Giordano Bruno؛ ١٥٤٨–١٦٠٠) فەیلەسووف، کشیش، بیرکار، شاعیر و ئەستێرەناسی ئیتالیایی بوو.

جۆردانۆ بە کەرەستە و پێوانە سەرەتایی‌یەکانی چوارسەد و پەنجا ساڵ لەمەوبەر، توانی ھەنگاوی گەورە لە زانستی ئەستێرەناسیدا بھاوێ و بناغەی پتەو بۆ دواڕۆژ دابڕێژێ. دوایین جار پێنج گریمانەی زانستی ھێنایە ئاراوە، کە بریتی بوون لە:

نە تەنیا زەوی بە دەوری ڕۆژدا دەسووڕێ، بەڵکوو ڕۆژیش خۆی لە خول و گەڕان دایە. زوحەل دوایین گەڕۆکی دەوری ڕۆژ نییە، ئەشێ چەند گەڕۆکی تریش لە پشتی ئەو ھەبن.زیاتر...


کەشتی ئاسمانی[دەستکاری]

وێنەیەکی کەشتی ئاسمانی نیو ھۆرایزنز

کەشتی ئاسمانی زیاتر... (بە ئینگلیزی: Space probe) (بە عەرەبی: مسبار فضائی) ئامێرێکی بێ مرۆڤە دەنێردرێتە دەرەوەی زەوی (بۆشایی) بە ئامانجی ئاشکراکردن و زانیاری زیاتر دەربارەی گەردوون،

کەشتی ئاسمانی دەبێ ئەو ئامێرانەی لەگەل بێ

  • وزەی خۆری بۆشایی بۆ بەردەوام بوون لە ڕۆیشتن
  • کامێرا بۆ وێنەگرتنی دیمەنەکان
  • پاتری بۆ تەمەنی زیاتر و خۆ ڕاگری زیاتری ھەر کەشتیەکی ئاسمانی
  • ھێزی کارەبای، خودی ھەر کەشتیەکی ئاسمانی دەبێ ھێزی کارەبای تێدابێ
  • جۆری پاتری بچووک (accumulator) زیاتر...


کەشتیە ئاسمانیە جیاوازەکان[دەستکاری]

مێرنێر ١٠ زیاتر...

مێسنجەر (کەشتیی ئاسمانی) زیاتر...

ڤایکینگ ١ زیاتر...

پایۆنیر ١٠ زیاتر...

کەشتیی ئاسمانیی جونۆ زیاتر...


لێکۆڵینەوەی زانستی گەردوونی[دەستکاری]

ئاڵای ناوەند

ڕوانگەی باشووری ئەورووپا ئەو ناوە ناوێکی زیندووی گەرانی بۆشایی ١٤ وڵاتی ئەورووپایە لە ساڵی ١٩٦٢ بە ئامانجی زانیاری و ئاشکراکردنی زانیاری دەربارەی گەردوون دایانمەزراند، ئەو روانگەیەش دەکەوێتە وڵاتی چیلی ، ئەو روانگەیە بەنێوبانگە بە ژمارەیەک تەلیسکۆبی گەورە وە پێکدێت لە ٤ تەلیسکۆبی گەورە بە پانتای ٨ مەتر جێگیرکراینە

ئەو روانگەیە چەندین دەسکەوتی بۆ مرۆڤایەتی بەدەست خستوە ئەوانیش:

  • ئاشکراکردنی (تەقینەوەی تیشکی گاما)
    تەقینەوەی تیشکی گاما
  • سەلماندی کونی ڕەش لە ناوەندی رێکاکێشانەکەمان هەیە ڕێگای شیری



وێنەی کۆمەڵەیەک لە هەسارەی قەبارە جیاواز

زیاتر...

کۆمەڵەی خۆر[دەستکاری]

پۆلەکان[دەستکاری]

ھیچ ژێرھاوپۆلێک نییە