ھێنری کیسینجەر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ھێنری کیسینجەر
بە ئینگلیزی: Henry Alfred Kissinger
Henry Kissinger Shankbone Metropolitan Opera 2009.jpg
لەدایکبوون (١٩٢٣-٠٥-٢٧) ٢٧ی ئایاری ١٩٢٣ (تەمەن ٩٧)
Fürth، ئەڵمانیا
ناوی کاتی لەدایکبوونHeinz Alfred Kissinger
خوشک و براWalter Kissinger
ھاوسەرNancy Kissinger
زمانەکانی ئاخاوتنئینگلیزیی ئەمریکی، ئەڵمانی
بواری کارپەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
شوێنی کارکردنزانکۆی ھارڤارد، Georgetown University، Kissinger Associates
پۆستەکانUnited States Secretary of State، National Security Advisor
ئەندامیTrilateral Commission، پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست، Phi Beta Kappa Society
پەروەردەزانکۆی ھارڤارد، City College of New York، Harvard College
دەستپێکی چالاکی١٩٤٣
ئەندامی حیزبی سیاسیRepublican Party
ئایینئایینی یەھوودییەت
Military ranksergeant
Conflictجەنگی جیھانی دووەم، شەڕی ڤیێتنام
Military branchسوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، Counterintelligence Corps
وێبگەhttp://henryakissinger.com/
ھەنری کیسینجەر

ھەنری کیسینجەر (بە ئینگلیزی: Henry Alfred Kissinger) لە ساڵی ١٩٣٨ لە ئەڵمانیا لە دایکبووە، له ‌ترسی ھەڕەشەی نازییەکان لەگەڵ تەواوی ئەندامانی خێزانیدا بەرەو ئەمەریکا ھەڵھاتوون و لە ویلایەتی نیویۆرک گیرساونەتەوە، لە ١٩ی مانگی ژونی ١٩٤٣دا پاسپۆرتی ئەمەریکایی وەرگرتووە و بووە بە ھاووڵاتی ئەمەریکایی و پاشان وەک سەربازێکی ئەمەریکایی لە کۆتایی جەنگدا گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا و وەک ئەفسەرێکی ئەمەریکایی سەرەتا لە کریدفێڵد و پاشان لە ھایدلبێرگ خزمەتی کردووە.

خوێندنە باڵاکانی خۆی لە ئەمەریکا تەواو کردووە و بۆتە مامۆستا لە زانکۆی ھارڤارد و چەندین کتێبی لەو زانکۆیەدا سەبارەت بە ھێزی پەرچەبەرگری بۆمبای ئەتۆم بڵاوکردووە کە بەھۆیەوە لەگەڵ ژیانی سیاسیدا تێکەڵاو بوو.

سەرەتا ئەندامی پارتی دیموکراتەکان بوو، پاشان لەم پارتە کشایەوەو بوو بە ئەندامی پارتی کۆمارییەکان، لە راستیدا کیسینجەر خەونی ئەوەی ھەبوو کە رۆژێک لە رۆژان خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمەریکا ئامادە بکات بەڵام لەبەر ئەوەی لە دایک بووی ئەمەریکا نەبوو ئەو ئاواتەی نەھاتە دی.

لە چەندین بەڕێوەبەرایەتی جیاوازی ئەمەریکادا پۆستی دیپلۆماسی جیاوازی وەرگرتووە، سەرەتا راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی بوو پاشان لە ساڵی ١٩٧٣ەوە لەگەڵ ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی نکیسۆن و فۆرد پۆستی وەزیری دەرەوە‌ی ھەبووە.

ڕۆلی ئەم کەسایەتییە لە پرسە گرنگەکانی وەک شەڕی سارد و جەنگی ڤیێتنام و پرۆسەی ئاشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین زۆر دیار و ئاشکران و بە ئەندازیاری رێکەوتن نامەی کامپ دەیڤد دەناسرێت.

کیسینجەر وەک کەسایەتییەکی ناسراو، بەوە تاوانبار دەکرێت کە لە سیاسەتی خۆیدا نەک زۆر دڵڕەق بەڵکوو لە ھەندێک کارەساتی گرنگیشدا بە پێشێل کاری مافی مرۆڤ و کۆمکوژی ناوی دەرکردووە. لەوانەش:

  • ئۆپراسیۆنی کۆندۆر
  • کودەتای دژ بە سەلڤادۆرئالیندی لە چیلی
  • جینۆسایدی تەیموری ڕۆژھەڵات
  • ئۆپراسیۆنی گلادیۆ