شارل دێ گۆل

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
شارل دێ گۆل
General Charles de Gaulle in 1945.jpg
Portrait vun 1945
Charles de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
لەدایکبوونCharles André Joseph Marie de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٩٠ لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
لیل لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
مەرگ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠ لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە (٧٩ ساڵ ژیاوە)
Colombey-les-Deux-Églises لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
گۆڕgrave of Charles de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
زانکۆ
  • École Spéciale Militaire de Saint-Cyr
  • Collège Stanislas de Paris
  • École supérieure de guerre لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
پیشەکەسایەتی دەوڵەت، memoirist، military theorist، ئەفسەری سەربازی لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
کارەکانMémoires de guerre لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
حیزبUnion of Democrats for the Republic، Rally of the French People لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
ھاوسەرYvonne de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
مناڵAnne de Gaulle، Philippe de Gaulle، Élisabeth de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
باوان
  • Henri de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
  • Jeanne Maillot لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
خێزانMarie-Agnès de Gaulle، Jacques de Gaulle، Xavier de Gaulle، Pierre de Gaulle لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
خانەدانde Gaulle family لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
خەڵاتەکان
  • Grand Cross of the National Order of Merit
  • Grand Cross of the Legion of Honour
  • Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic (١٩٥٩)
  • Knight Grand Cross of the Royal Victorian Order
  • Companion of the Liberation
  • Godfather promotion of Special Military School of Saint-Cyr
  • Royal Order of Cambodia
  • Order of the Dragon of Annam
  • Royal Victorian Chain (١٩٦٠)
  • Order of the White Rose of Finland
  • Knight of the Order of the Elephant (١٩٦٥)
  • Order of the Royal House of Chakri
  • Croix de guerre 1939–1945
  • Croix de guerre 1914–1918 (١٩١٥)
  • Grand Cordon of the National Order of the Cedar‎
  • Grand Master of the Legion of Honour
  • honorary doctor of the University of Brasília
  • Grand Cross Special Class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany (١٩٦١)
  • Silver Cross of the Virtuti Militari
  • Victory Medal
  • Order of the Redeemer
  • honorary citizen of Brussels (١٩٤٥)
  • Grand Cross of the Order of Polonia Restituta
  • Marcelin Guérin Prize (١٩٣٩) لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
واژوو
Charles de Gaulle Signature 2.svg
پلەسەرۆک کۆماری فەڕەنسا (١٩٥٩–١٩٦٩)، President of the Council (١٩٥٨–١٩٥٩)، president of the Provisional Government of the French Republic (١٩٤٤–١٩٤٦)، French co-prince of Andorra (١٩٤٤–١٩٤٦)، French co-prince of Andorra (١٩٥٩–١٩٦٩)، سەرۆک (Free France، ١٩٤٠–١٩٤٤)، Minister of National Defence (١٩٥٨–١٩٥٩) لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
Rankbrigadier general لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
لقFrench Army، Free France لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە
شارل دێ گۆل

شارل دێ گۆل (Charles de Gaulle) ناوی تەواوی شارل ئەندرێ ژۆزێف پیێر ماری دێ گۆل (Charles Andre Joseph Pierre Marie de Gaulle) لە ١٨٩٠\١١\٢٢ لە شاری لیلی فەرەنسی لە دایک بووە، ھێنری باوکی کە پرۆفیسۆر بوو لە بچووکیەوە شارلی ئاشنای دەوڵەمەندی مێژووی فەرەنسا کردبوو، بە تێپەڕبوونی کات شارل تا دەھات زیاتر حەزی بەخوێندنەوەی کتێبەکانی باوکی و ئەو کتێبانە دەکرد کە باسیان لە شەڕەکانی سوپای فەرەنسی دەکرد لە مێژوودا. لەو کاتەی تەمەنی بووە یازدە ساڵ خێزانەکەی کۆچانکرد بۆ پاریس کە خوێندنی لەوێ تەواوکرد.

دوای گەورەبوونی شارل ھەستی بەوەکرد کە دەتوانێ خزمەتی فەرەنسا بکات بۆیە بڕیاریدا پەیوەندی بە سوپا بکات و چوو بۆ ئەکادیمیای سەربازی (سانت کیر ـ Saint-Cyr) کە قوتابخانەیەکی سەربازی بوو.

سەرەتای سەربازی شارل[دەستکاری]

شارل لە ساڵی ١٩١٢چووە پاڵ سووپا، چەند ساڵێک دواتر لەساڵی ١٩١٤ جەنگی یەکەمی جیھانی ڕوویدا شارل دلێرانە لەماوەی جەنگ شەڕی کرد چەند جارێک برینداربوو و بەدیل گیرا لە لایەن ئەڵمانەکان لەو کاتەی کە لەزیندان دابوو ٥ جار ھەوڵی ڕاکردنی دا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو تا کۆتایی جەنگ بەدیلی مایەوە.

پاش جەنگی جیھانی یەکەم و ئازادبوونی شارل لە سەربازی بەردەوام بوو و بەشداری لەچەند جەنگیکی بچووک کرد و سەرەنجام پلەکەی بوو بە عەقید. بەھۆی بێزاربوونی لە بنەما کۆنەکانی فەرەنسا لە شەڕکردن کە زیاتر پشتی بە لێدانی خەندەق بەستبوو ھەستا چەند تیۆریەکی نوێی لەسەر چۆنیەتی شەڕکرن بڵاوکردەوە کە پێیوابوو جوڵانی خێرای سەربازی دەبێتە بەمای سەرەکی جەنگەکانی داھاتوو. ڕاستیەتی ئەم بیردۆزانەی سەلمێنرا دوای ئەوەی ھیتلەر توانی بە بەکارھێنانی ئەم تەکنیکەی سەربازی بەشێکی زۆری ئەوروپا بگرێت.

جەنگی جیھانی دووەم[دەستکاری]

لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی دووەم شارل پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ یاریدەدەری ژەنەراڵ لەو کاتەی ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە داگیرکردنی خاکی فەرەنسا شارل پێداگیری دەکرد لەسەر جەنگکردن لە کاتێکدا فەرماندە و کاربەدەستانی تری فەرەنسا داوای خۆبەدەستەوەدانیان دەکرد.

فەڕەنسای ئازاد[دەستکاری]

دوای ئەوەی فەرەنسا لە بەرامبەر ئەڵمانیا خۆی بەدەستەوەدا شارل چوو بۆ بەریتانیا و لەگەڵ گەیشتنی وڵاتێکی ڕاگەیاند بەناوی (فەرنسای ئازاد - Free France) بەھۆی قسەکردن لە ڕادیۆی بی بی سی ھانی خەڵکی فەرەنسای دەدا کە دژایەتی ئەڵمانیا بکەن، حکومەتی فەرەنساش کە خۆیان دابوو بەدەستەوە ئەویان بەناپاک دادەنا ڕایانگەیاند کە دەکوژرێ بەھۆی خیانەتکردن.

شارل بەردەوام بوو لەڕێکخستنی ھێزەکانی فەڕەنسای ئازاد و ھێزە میللیەکانی فەرەنسا کەدژی ئەڵمانیا دەجەنگان وە ھەستا بەکۆکردنەوەی ھێزەکانی فەرەنسا کەلە فەرەنسا ھەڵاتوون بۆ ئەوەی یارمەتی بدەن بۆ ئازادکردنی فەرەنسا لە کۆتایدا لە ڕۆژی D-Day (ڕۆژی ھێرشی ھاوپەیمانان بۆ سەر نۆرماندی) ھاوپەیمانان توانیان فەرەنسا ڕزگاربکەن و ھێزەکانی شارلیش ڕۆڵی کاریگەریان ھەبوو لەم ئازادکردنەدا شارل دوای ڕێککەوتنی لەگەڵ ژەنەڕاڵ Eisenhower کە فەرماندەی سوپای ھاوپەیمانان بوو ڕایگەیاند کەتەنھا ھێزە فەڕەنسیەکانی ئەو پاریسی پایتەخت ڕزگاردەکەن.

سەرۆکی کاتی فەرەنسا[دەستکاری]

دوای وەدەرنانی ھێزەکانی ئەڵمانیا لە فەرەنسا شارل دی گاوڵ بوو بە سەرۆکی کاتی فەرەنسا لە ١٩٤٦-١٩٤٤, دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم شارل سیستەمی نوێی فەرمانڕەوایی بۆ فەرەنسا دانا و خۆیشی دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆکی کاتی فەرەنسا لە ١٩٤٦ وە دوورکەوتنەوەی خۆی لەسیاسەت ڕاگەیاند.

سەرۆکایەتی کردنی فەرەنسا[دەستکاری]

لەساڵی ١٩٥٨ شارل گەڕانەوەی خۆی بۆ سیاسەت ڕاگەیاند و خۆی بۆ سەرۆکایەتی فەرەنسا کاندیدکرد و بوو بە سەرۆک وە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ حوکمی فەرەنسای کرد. لە ماوەی سەرۆکایەتی ئەودا ئابووری فەرەنسا بووژانەوەی بەخۆیەوە بینی و وە وڵاتەکەی خاوێنکردەوە لە ھەموو پاشماوەکانی جەنگی جیھانی دووەم ھەروەھا فەرەنسای کردە چوارەمین وڵاتی خاوەن چەکی ئەتۆمی دوای ھەریەک لە ئەمریکا و ڕووسیا و یەکێتی بریتانیا.

مردن[دەستکاری]

لەساڵی ١٩٦٩ شارل دووبارە دوورکەوتنەوەی خۆی لە سیاسەت و سەرۆکایەتیفەرەنسا ڕاگەیاند، ساڵێک دواتر لەماڵەکەی خۆی لەتەمەنی ٧٩ ساڵیدا بەھۆی جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کرد.

سەرچاوەکان[دەستکاری]