ھیندستان

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پۆتانەکان: ٢١°N ٧٨°E / ٢١°N ٧٨°E / 21; 78

India
کۆماری هیندستان
سروودی نیشتمانی: 

پایتەخت نیودلھی
٢٨°٣٦.٨′N ٧٧°١٢.٥′E / ٢٨.٦١٣٣°N ٧٧.٢٠٨٣°E / 28.6133; 77.2083
گەورەترین مومبای
زمانە فەرمییەکان هیندی ، ئینگلیزی
دەوڵەت
 -  سەرۆک کۆماری هیندستان پراتیبا پاتیل
 -  جێگری سەرۆک کۆمار موحەممەد حەمید ئەنساری
ڕووبەر
 -  ٣،٢٨٧،٣٦٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٧)
Expression error: Unrecognized punctuation character "�"٫ مایلی چوارگۆشە 
ژمارەی دانیشتوان
 -  سەرژمێریی (٢٠١١) ١،٢١٠،١٩٣،٤٢٢ 
دراو ڕووپیەی هیندی (INR)
ناوچەی کاتی ‪کاتی ستانداردی هیندی (UTC+٠٥:٣٠)
لایەنی لێخوڕین چەپ
پاوانی ئینتەرنێت ‪.in

ھیندستان یان ھندستان یان ھیند (بە ئینگلیزی: India) وڵاتێکی گەورەیە لە باشووری کیشوەری ئاسیا کە بە شێوەی کۆماری فیدراڵی ئیدارە دەکرێ. پایتەختەکەی شاری دێھلی نۆیە و دراوەکەی ڕووپیەی ھیندییە ھەروەھا ڕێژەیەکی زۆری خەڵکی تیایە ھەروەھا ساڵانە ڕێژەیەکی زۆر برنج بەرھەم دێنێت، ھەروەھا بەشێک لە خەڵکەکە موسوڵمانن ھەروەھا وڵاتی ھیندستان تاوەکو ئێستا ھەرزانترین لاپتۆپی بەرھەم ھێناوە .

جوگرافیا[دەستکاری]

نیمچە دورگەی ھندستان دەکەوێتە باشوری ئاسیا و لەسێ لاوە بە ئاو دەورەدراوە، دراوسێکانی ھندستان: لە خۆرئاواوە پاکستان لە باکوری خۆرھەڵاتەوە بەنگلادش و نیپاڵ و بۆتان لە باکورەوە چین لە باشورەوە سنووری ئاویی ھاوبەشی لە گەڵ سریلانکا ھەیە

زنجیرە چیای هیمالایا نیمچە دورگەی هیندی لە بانی تبت جیا دەكاتەوە

دانیشتوان[دەستکاری]

لە رووی ژمارەی دانیشتوانەوە ھندستان دووەم وڵاتی جیھانە و بە گەورەترین وڵاتی دیموکراسی جیھان ناسراوە. لە ناو خۆی وڵات بەردەوامبوونی تێکھەڵچون و ئاڵۆزی لە نێوان لایەنە ئەتنی و ئایینیەکاندا گورزی کاریگەری لە ژیانی سیاسی وەشاندووە و ھەندێک جار ئەم رووداوانە، دیموکراسی و عەلمانیەتی وڵات روبەروی مەترسی گەورە دەکەنەوە.

مێژوو[دەستکاری]

دوای زیاتر لە سەدەیەک داگیرکردن لەلایەن بەریتانیا و دەیان ساڵ لە ئابوریەکی داخراو، خەریکە ھیندستان دەبێتە زلھێزێکی جیھان. لە ساڵی 1947 سەربەخۆیی لە بەریتانیا راگەیاند و ھەر لەو ساڵەدا پاکستانی لێ جیابۆوە، ئەم جیابوونەوەیە بووە ھەوێنی ئاڵۆزی و پێکدادانەکانی ساڵانی دواتر لە ناوچەکەدا لەوانە سێ شەری گەورە لە گەڵ پاکستان بە ھۆی ھەرێمی‌ کشمیرەوە لە ساڵی 2004 خولێکی نوێی دانوسان لە نێوان ھەردولا دەستی پێکردوە. لە گەڵ ئەوەشدا کە ناوبەناو ھەندێک کردەوەی توندوتیژی و تەقینەوە باڵ دەکێشن بەسەر ئەم دانوستانەدا، زۆرجار کاربەدەستە ھندیەکان دەست و پێوەندەکانی پاکستان بە ئەنجامدانی ئەم کردەوانە تۆمەتبار دەکەن، بەڵام ھەردوولا بەردەوام ھەوڵی رەواندنەوەی ئەم گرژیانە دەدەن. لە ساڵی 1984 ئەندێراغاندی سەرۆک وەزیری ئەو کاتەی ھیندستان لەلایەن پاسەوانانی خۆیەوە کە لە سیکە توندرەوەکان بوون، تیرۆر کرا. ھۆکاری ئەم کردەوەیە فەرمانێکی سەرۆک وەزیران بو بە سوپا تاکو میلیشیا سیکەکان لە پەرستگای ئاڵتونیی لە شاری ئامریسار دەربکەن. لە ساڵی 1992 تێکدانی مزگەوتی بابری لەلایەن ھندیە توندرەوەکان، شەرو تێکھەڵچونی موسوڵمان و ھیندستانیەکانی لێکەوتەوە. دوای سەربەخۆیی ھندستان، جەواھر لەعل نەھرۆ یەکەم سەرۆک وەزیری دوای دامەزراندنی کۆمارێکی سۆشیالست بوو. جەواھر لەعل نەھرۆ لەم پێناوەدا پەرەی بە ژێرخانی ئابوری وڵاتدا و بەشێک لەم سیاسەتانە لە قۆناغەکانی دوایی بوونە بارێکی قورس لەسەر بوجەی ئەو وڵاتە. لە کۆتایی ھەشتاکان ھندستان دەرگاکانی خۆی بەرەو دونیای دەرەوە واڵا کرد. چاکسازی ئابووری و خستنەگەڕی سەرمایەی دەرەکی لە لایەن حکومەتەوە ھاندرا. ئێستا زۆربەی وڵاتە پێشکەوتوەکانی جیھان لە رووی ئابوری و سیاسیەوە خوازیاری ئەوەن پەیوەندی پتەویان لەگەڵ ھندستان ھەبێت، تەنانەت چین کە سەردەمێک دوژمنی ھندستان بوو پەرەی بە پەیوەندیەکانی خۆی داوە لەگەڵ ئەم وڵاتەدا.

ئابوری[دەستکاری]

ھندستان مانگی دەستکردی رەوانەی بۆشایی ئاسمان کردووە و بە تەمایە کەشتیەکی ئاسمانی بنێرێ بۆ سەر مانگ. ئەم وڵاتە پیشەسازی گەورەی سینەمای ھەیە کە بینەرێکی زۆری لە زۆر شوێنی جیھان ھەیە، بەڵام رێژەیەکی زۆری دانیشتوانی گوندەکان ھەژار و نەخوێندەوارن. ھێشتا شێوەژیانی کۆنی ئایینی ھندستان باڵی بەسەر ئەم گوندنشینانە کێشاوە کە پێگەی نەگۆری ھەر تاکێک لە زنجیرەی پلەو پێگە کۆمەڵایەتیەکان دیاری دەکات.

تاج مەحەل یەکێ لە شوێنەگرنگەکانی هیند کەسەرچاوەیەکی ئابووری زۆری هەیە لەڕووی گەشتیاریەوە بۆ هیندستان یەکێکیشە لەشوێنەوارەکانی ڕێکخراوی یونیسکۆ

ڕاگەیاندن[دەستکاری]

دوای کۆتایی ھاتنی قۆرخکردنی راگەیاندن لە لایەن حکومەتەوە، ئەم پیشەیە زۆر پێشکەوتووە و رێژەی کەناڵە ئەھلیەکان لە ھندستان لە زیادبوندان و کەناڵەکانی تایبەت بە ھەواڵ بینەرێکی زۆریان ھەیە. ھەندێک لەم کەناڵانە 24 کاتژمێر بەرنامە بڵاو دەکەنەوە.چەند کەناڵی دیکەش مۆڵەتی رەسمیان بۆ بڵاوکرنەوەی بەرنامەکانیان بەدەست ھێناوەو وا بڕیارە بەم زوانە دەست بەکاربن. رادیۆ ئەھلیەکانیش لە زیادبوندان، بەڵام تەنیا رادیۆی حکومی "ئال ئیندیا " رێگەی پێدراوە ھەواڵ بڵاو بکاتەوە. چاپەمەنیەکانی ھندستان یەکجار چالاک و لەسەر پێن، لە گەڵ پەرەسەندنی چینی مام ناوەندی کۆمەڵگاشدا خوێنەر و ژمارەی رۆژنامەکانیش لە زیادبوندایە. رێژەی بەکارھێنەرەکانی تۆری ئینتەرنێت لە ساڵی 2007 نزیکەی 42 ملیون کەس بووە

چاپەمەنییەکان[دەستکاری]

دێکان ھێڕاڵد
ھندستان
ھندستانوستان تایمز
پایۆنیر
ئیندییەن ئێکسپرێس
ئێستیتز مەن
تایمز ئۆف ئیندیا
ئیشین ئیج
ئیندیا تودەی
ئاوت لۆک

تەلەفزیۆن[دەستکاری]

دوردارشان-حکومی
زی تی ڤی
ئێستار تی ڤی
سۆنی ئینتێرتینێ مێنت تی ڤی
ئاج تەک-کەناڵی 24 کاتژمێرەی ھەواڵ
نیودلھی تی ڤی
سان نێت وۆرک

ڕادیۆ[دەستکاری]

ئال ئیندیا رادیۆ-حکومی
رادیۆ میرچی
رادیۆ سیتی
رێد ئێف ئێ

سینەما[دەستکاری]

ھیند یەکێکە لە چالاکترین ووڵات لە پەخشکردن و دەرھێنانی فیلم کە یەکی لە گەورەترین ڕێکخراوی جیھانی سەرپەرشتی دەکات بەنێوی بۆولیود(بالیڤوود) کە بارەگای فەرمی دەکەوێتە شاری بۆمبای پایتەختی کۆنی ھیندستان

ھەواڵنێری[دەستکاری]

پرێس تراست ئۆف ئیندیا

سەرچاوەکان[دەستکاری]

نەوا